Μάθημα : Μουσική ΄Γ Γυμνασίου

Η αρχαία Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ακολούθησε τα βήματα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού σε τέχνες και γράμματα. Έχοντας επεκταθεί σε όλα τα μήκη και πλάτη του τότε γνωστού κόσμου είχε υπηκόους από διαφορετικές εθνότητες και θρησκείες. Τότε έκαναν την εμφάνιση τους οι πρώτοι χριστιανοί οι οποίοι διώκονταν αρχικά. Η ίδια η αυτοκρατορία όμως άρχισε να αλλάζει χαρακτήρα. Το 313 μ χ κηρύσσεται το διάταγμα των Μεδιολάνων. Πλέον υπάρχει ανεξιθρησκεία και οι χριστιανοί δεν διώκονται πια. Το 330 μχ ο αυτοκράτορας Κων/νος μεταφέρει την πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη (όπου τότε πήρε και αυτό το όνομα) και έτσι επίσημα η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία μετονομάζεται σε Βυζαντινή. Μέσα στην τεράστια έκταση της οι πολυάριθμοι ανατολικοί και δυτικοί λαοί που άνηκαν σε αυτήν πέρασαν μια χιλιετία πολλών αναταραχών αλλα και εσωτερικών διαμαχών. Πόλεμοι μεταξύ των λαών που κατα τα άλλα ήταν βυζαντινοί υπήκοοι χάραξαν την πολυτάραχη χιλιετή ιστορία της αυτοκρατορίας αυτής (πχ. η κατάληψη της Κων/πολης απο τους Βενετούς). Τα σύνορα της άλλαξαν πολλές φορές και σιγά σιγά ήταν φανερό ότι οι διαφορές των λαών ήταν περισσότερες από όσα τους ένωναν. Το χριστιανικό σχίσμα έπαιξε και αυτό το δικό του ρόλο στην αποξένωση της δυτικής πλευράς από την ανατολική. Το 1071 οι σελτζούκοι Τούρκοι κάνουν μια δυναμική είσοδο στην περιοχή,αποδυναμώνοντας την ανατολική πλευρά του βυζαντίου ενώ η δυτική πλευρά παρακολουθούσε αμέτοχη. Τα σύνορα της αυτοκρατορίας από τεράστια και εξαπλωμένα και στις 3 ηπείρους (ευρώπη ασία αφρική) τώρα αποτελούνταν μόνο από την αν.θράκη και την Πόλη. Η δυτική Ευρώπη παρακολουθούσε την μικρή πιά Βυζαντινή αυτοκρατορία σε μια πτώση χωρίς επιστροφή με τελευταίο χτύπημα την Άλωση της Κων/πολης το 1453 η οποία σήμανε και το οριστικό τέλος της.

Οι τέχνες στο βυζάντιο

Οι χαρακτηριστικές καλλιτεχνικές μορφές της βυζαντινής τέχνης άρχισαν να αναπτύσσονται στη Ρωμαική Αυτοκράτορία από τον 4ο ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης αφενός της αρχαίας ελληνικής παράδοσης και αφετέρου της ανατολικής επίδρασης και θρησκευτικότητας. Η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης συνδέθηκε με τη δημιουργία ενός μεγάλου νέου καλλιτεχνικού κέντρου για το ανατολικό μισό της αυτοκρατορίας και ειδικότερα ένα κέντρο με έντονα Χριστιανικά στοιχεία.Η βυζαντινή μουσική είναι η μουσική της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας που αποτελείται αποκλειστικά από ελληνικά κείμενα ως μελωδία.  Έλληνες και ξένοι ιστορικοί συμφωνούν ότι αυτές οι μελωδίες, οι εκκλησιαστικοί ήχοι και γενικά το όλο σύστημα της βυζαντινής μουσικής, συνδέεται στενά με το αρχαίο ελληνικό μουσικό σύστημα. Οι αρχές της χρονολογούνται από ορισμένους μελετητές στον 4ο αιώνα μ.Χ, λίγο μετά τη δημιουργία της νέας πρωτεύουσας Κων/πολης. 

Η βυζαντινή μουσική που διασώζεται είναι στο σύνολο της εκκλησιαστική, με εξαίρεση κάποιους αυτοκρατορικούς ύμνους, που και αυτοί έχουν θρησκευτικά στοιχεία. Το βυζαντινό άσμα ήταν μονωδικό, σε ελεύθερο ρυθμό, και προσπάθησε συχνά να απεικονίσει μελωδικά την έννοια των λέξεων.Ο στόχος της μουσικής αυτής ήταν η έμφαση στο λόγο. Η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε ήταν       ελληνική. Οι μελωδίες θεωρούνταν δοσμένες απο τους αγγέλους και έτσι παρατηρείται κάποιος συντηρητισμός ως προς τις συνθέσεις οι οποίες γίνονταν ανώνυμα καθώς ο συνθέτης ήταν απλά το “μέσο” μετάδοσης της αγγελικής μουσικής. 

Στην πρώιμη χριστιανική βυζαντινή μουσική οι συνθέσεις ήταν επηρεασμένες τόσο από την αρχαία ελληνική μουσική παράδοση όσο και απο τους ύμνους της εβραϊκής Συναγωγής. Η γνώση μας για την παλαιότερη περίοδο προέρχεται από τα "Τυπικά" (διατάξεις εκκλησιαστικών μυστηρίων και τελετών), τα έργα των εκκλησιαστικών Πατέρων και τις μεσαιωνικές διηγήσεις. Όσο η βυζαντινή αυτοκρατορία άκμαζε οι μοναχοί της επικράτειας της,συνέθεταν ύμνους και δημιουργούσαν ένα σύστημα σημειογραφίας και θεωρίας της βυζαντινής μουσικής, με ρίζες στον αρχαίο Έλληνα Πυθαγόρα. Ανάμεσα τους ο Ρωμανός ο Μελωδός, Ιωάννης Δαμασκηνός, Ανδρέας Κρήτης και Θεόδωρος Στουδίτης. Χάρη σε εκείνους εμφανίζεται μια νέα μορφή μετρικού κηρύγματος , το Κοντάκιον ,και ο Κανόνας που είναι ένας σύνθετος ύμνος, που περιλαμβάνει εννέα ωδές. Όσο η βυζαντινή περίοδος όδευε προς το τέλος της, μουσικά αναζητούνταν η επιμέλεια και η διασκευή των συνθέσεων της προηγούμενης φάσης. Έγινε σημαντική προσπάθεια απλοποίησης της βυζαντινής σημειογραφίας όπου μέχρι τότε ήταν χαώδης και μόνο πάρα πολύ έμπειροι ψάλτες θα μπορούσαν να την ερμηνεύσουν σωστά.

Καθώς τα εδάφη της ανατολικής πλευράς του βυζαντίου πέρασαν σιγά σιγά στην Οθωμανική αυτοκρατορία έκανε την εμφάνιση της και η Οθωμανική μουσική. Επηρεάστηκε άμεσα από την Βυζαντινή κυρίως κατα το 15ο αιώνα καθώς οι πρώην βυζαντινοί υπήκοοι αφομοιώθηκαν με τους Οθωμανούς.