Μάθημα : Χτίζουμε γέφυρες: Προωθώντας τη διαπολιτισμική κατανόηση στο σχολείο μας

  Τίτλος: «Μικρές δράσεις, μεγάλες ανατροπές: Εργαστήριο επικοινωνίας και αποδοχής»

  Ομάδα-στόχος: Μαθητές/τριες Γυμνασίου, Τάξη ΖΕΠ, Μαθητές/τριες με μεταναστευτική/προσφυγική βιογραφία

  Η ενότητα περιλαμβάνει μια σειρά από στοχευμένες βιωματικές ασκήσεις μικρής διάρκειας, οι οποίες εστιάζουν στην κατάρριψη των στερεοτύπων και την ανάδειξη των κοινών σημείων μεταξύ των μαθητών/τριών. Μέσα από το παιχνίδι, τη χρήση διαφορετικών γλωσσών και τη σωματική έκφραση, οι συμμετέχοντες/ουσες καλούνται να «δουν» πέρα από την επιφάνεια, να αναγνωρίσουν τα προνόμια ή τα εμπόδια των άλλων και να συνειδητοποιήσουν την πολυεπίπεδη φύση της ταυτότητάς τους.

  Στόχοι:

Γνωστικοί:

• Εξοικείωση με τους ήχους και τη βασική ορολογία των γλωσσών που ακούγονται στην τάξη (αραβικά, φαρσί, αλβανικά κ.ά.).
• Κατανόηση της έννοιας της «κοινωνικής ταυτότητας» και των παραγόντων που τη διαμορφώνουν.
• Αντίληψη της έννοιας των «ίσων ευκαιριών» έναντι των «αόρατων εμποδίων».

Στάσεις:

• Καλλιέργεια ενσυναίσθησης προς τους συμμαθητές με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο.
• Υιοθέτηση κριτικής στάσης απέναντι στην προκατάληψη ότι η καταγωγή είναι το μόνο προσδιοριστικό στοιχείο ενός ανθρώπου.
• Ενίσχυση του αισθήματος αλληλεγγύης και σεβασμού στην επικοινωνία.

Δεξιότητες:

• Ανάπτυξη επικοινωνιακών δεξιοτήτων (ενεργητική ακρόαση, λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία).
• Συνεργατικές δεξιότητες σε ένα περιβάλλον πολυμορφίας.
• Δεξιότητα αυτοπαρατήρησης και αναστοχασμού πάνω στις προσωπικές στάσεις.

  Πόροι/Μέσα: Ευρύχωρη τάξη ή εξωτερικός χώρος, χαρτόνια, μαρκαδόροι και χρώματα, φύλλα εργασίας και λίστες λέξεων ή φράσεων, ψηφιακός τοίχος τάξης (λ.χ. Padlet).

  Μεθοδολογία: Βιωματική και ομαδοσυνεργατική μέθοδος.

Δράσεις

ΔΡΑΣΗ 1: Σπασμένο τηλέφωνο

Διαδικασία: Οι μαθητές/τριες σχηματίζουν έναν κύκλο. Ο/Η εκπαιδευτικός (ή ένα παιδί από την Τάξη Υποδοχής) επιλέγει μια λέξη ή μια μικρή φράση καθημερινότητας (π.χ. «καλημέρα», «φιλία», «μου αρέσει το ποδόσφαιρο») σε μια από τις γλώσσες της τάξης (λ.χ. ελληνικά, αραβικά, νταρί, φαρσί, αλβανικά, αγγλικά, γερμανικά). Η λέξη ψιθυρίζεται από αυτί σε αυτί. Ο/η τελευταίος/α μαθητής/τρια τη λέει δυνατά και αποκαλύπτεται η ορθή προφορά και σημασία της.

Στόχος: Πέρα από το γέλιο που προκαλεί η αναπόφευκτη αλλοίωση, οι μαθητές/τριες έρχονται σε επαφή με τους φθόγγους και τη μουσικότητα άλλων γλωσσών. Ταυτόχρονα, μαθαίνουν να ακούν προσεκτικά τον «Άλλο» κι έτσι η προσπάθεια να προφέρουν μια λέξη στη γλώσσα των συμμαθητών/τριών του συνιστά μια πράξη σεβασμού και αναγνώρισης της ταυτότητάς τους.

ΔΡΑΣΗ 2: Η «γραμμή των προνομίων» (The Privilege Walk)

Διαδικασία: Οι μαθητές/τριες στέκονται σε μια ευθεία γραμμή. Ο/Η εκπαιδευτικός διαβάζει προτάσεις που αφορούν την καθημερινή ζωή και τα δικαιώματα. Αν μια πρόταση ισχύει για κάποιον/α, κάνει ένα βήμα μπροστά. Αν όχι, μένει στάσιμος/η ή κάνει ένα βήμα πίσω.

Ενδεικτικές προτάσεις:

• Αν η γλώσσα που μιλάς στο σπίτι είναι η ίδια με τη γλώσσα των βιβλίων σου, κάνε ένα βήμα μπροστά.
• Αν μπορείς να διαβάσεις τις πινακίδες στον δρόμο χωρίς να χρειάζεσαι μετάφραση, κάνε ένα βήμα μπροστά.
• Αν οι γονείς σου μπορούν να βοηθήσουν στα μαθήματα του σχολείου, κάνε ένα βήμα μπροστά.
• Αν δεν χρειάστηκε ποτέ να αφήσεις το σπίτι σου εξαιτίας πολέμου ή κινδύνου, κάνε ένα βήμα μπροστά.
• Αν γιορτάζεις τις θρησκευτικές σου γιορτές τις ίδιες μέρες που το σχολείο είναι κλειστό, κάνε ένα βήμα μπροστά.
• Αν νιώθεις άνετα να μιλάς τη μητρική σου γλώσσα μπροστά στους συμμαθητές σου, κάνε ένα βήμα μπροστά.
• Αν βρίσκεις εύκολα στο σούπερ μάρκετ τα αγαπημένα φαγητά της πατρίδας σου, κάνε ένα βήμα μπροστά.
• Αν δεν έχεις νιώσει ποτέ ότι οι άλλοι σε κοιτάζουν περίεργα λόγω της καταγωγής σου, κάνε ένα βήμα μπροστά.
• Αν οι ήρωες στις ταινίες και στα παιχνίδια που παίζεις σου μοιάζουν, κάνε ένα βήμα μπροστά.
• Αν νιώθεις σίγουρος ότι θα είσαι στο ίδιο σχολείο και του χρόνου, κάνε ένα βήμα μπροστά.

Στόχος: Η οπτικοποίηση των αόρατων εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι μαθητές με μεταναστευτικό υπόβαθρο, καλλιεργώντας την ενσυναίσθηση στους γηγενείς.

  Πηγή δραστηριότητας

COMPASS. Manual for Human Rights Education with Young People, Συμβούλιο της Ευρώπης (εκπαιδευτικό υλικό) – Το υλικό της δραστηριότητας «Take A Step Forward» (λίστα καταστάσεων) τροποποιήθηκε για τις ανάγκες του παρόντος μαθήματος.

ΔΡΑΣΗ 3: Ο κύκλος των ταυτοτήτων

Διαδικασία: Κάθε μαθητής/τρια σχεδιάζει ένα λουλούδι. Στο κέντρο γράφει το όνομά του/της και σε κάθε πέταλο μια ιδιότητα που τον/την προσδιορίζει (π.χ. αδελφός, gamer, μουσουλμάνος, Έλληνας, φίλος, λάτρης της πίτσας). Οι μαθητές/τριες κυκλοφορούν στην τάξη και προσπαθούν να βρουν συμμαθητές/τριες που έχουν τουλάχιστον ένα κοινό «πέταλο».

Στόχος: Η ανακάλυψη ότι η ταυτότητά μας είναι πολυεπίπεδη. Μπορεί να διαφέρουμε στην καταγωγή, αλλά να ταυτιζόμαστε στην ιδιότητα του «αθλητή» ή του «φιλόζωου».

ΔΡΑΣΗ 4: Η ιστορία του ονόματός μου

Διαδικασία: Οι μαθητές/τριες καλούνται να γίνουν «ερευνητές» της δικής τους ταυτότητας. Μέσα από έναν κύκλο συζήτησης στην τάξη, απαντούν σε ερωτήματα που αφορούν το όνομά τους:

• Ποιος διάλεξε το όνομά σου και γιατί;
• Έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία στη γλώσσα σου;
• Υπάρχει κάποια ιστορία ή κάποιο πρόσωπο πίσω από αυτό;
• Σου αρέσει ο τρόπος που το προφέρουν οι άλλοι ή υπάρχει κάποιος τρόπος προφοράς/γραφής που προτιμάς;
• Πώς νιώθεις όταν κάποιος το προφέρει λάθος ή σωστά;

Στόχος: Η σύνδεση του ονόματος με την προσωπική ταυτότητα και το πολιτισμικό υπόβαθρο. Η δράση ενισχύει την αυτοεκτίμηση των μαθητών/τριών (ιδιαίτερα εκείνων με «ξένα» ονόματα που συχνά αλλοιώνονται) και καλλιεργεί τον αμοιβαίο σεβασμό. Οι μαθητές/τριες μαθαίνουν να εκτιμούν την ιστορία του «Άλλου» ξεκινώντας από το πιο απλό αλλά θεμελιώδες στοιχείο: τον τρόπο που τον φωνάζουμε.

Προέκταση (αναλογική ή/και ψηφιακή): Οι μαθητές/τριες μπορούν να γράψουν το όνομά τους στον πίνακα ή στον ψηφιακό τοίχο της τάξης (λ.χ. Padlet) χρησιμοποιώντας το αλφάβητο της μητρικής τους γλώσσας και, αφού ηχογραφήσουν τη σωστή προφορά του, να την παρουσιάσουν στην τάξη ή να αναρτήσουν το ηχητικό αρχείο στον ψηφιακό τοίχο. Με τον τρόπο αυτό θα δημιουργηθεί το «Ηχητικό λεξικό ονομάτων» της τάξης.

ΔΡΑΣΗ 5: Ανθρώπινο σταυρόλεξο

Διαδικασία: Δίνεται ένα φύλλο εργασίας (βλ. συνοδευτικό υλικό) με κουτάκια που περιέχουν ιδιότητες, όπως: «Βρες κάποιον που μιλάει πάνω από δύο γλώσσες», «Βρες κάποιον που έχει ζήσει σε πάνω από μία πόλη», «Βρες κάποιον που ξέρει να μαγειρεύει ένα παραδοσιακό φαγητό άλλης χώρας». Οι μαθητές/τριες πρέπει να μιλήσουν με όσο το δυνατόν περισσότερους συμμαθητές/τριές τους για να συμπληρώσουν ονόματα στα κουτάκια.

Στόχος: Η ενθάρρυνση της άμεσης επικοινωνίας και η ανάδειξη κρυμμένων δεξιότητες μαθητών/τριών που συχνά περνούν απαρατήρητες.