Μάθημα : Χτίζουμε γέφυρες: Προωθώντας τη διαπολιτισμική κατανόηση στο σχολείο μας

  Τίτλος: «Νιώθω, Εκφράζομαι, Επικοινωνώ: Πέρα από τις λέξεις»

  Ομάδα-στόχος: Α΄ Γυμνασίου, Τάξη ΖΕΠ

  Μια σειρά πέντε αλληλένδετων βιωματικών εργαστηρίων που στοχεύουν στην ισότιμη αλληλεπίδραση των μαθητών/τριών. Μέσα από τη μη λεκτική επικοινωνία, την ανώνυμη κατάθεση συναισθημάτων και τη γλωσσική ανταλλαγή, οι μαθητές/τριες ανακαλύπτουν την πανανθρώπινη φύση των συναισθημάτων και μετατρέπουν την πολυπολιτισμικότητα της τάξης σε πεδίο δημιουργίας.

  Δημιουργία ενότητας: Μαρία Κοντογιάννη (ΠΕ02), Αθανάσιος Λαγάρας (ΠΕ03. ΕΑΕ).

  Στόχοι:

Γνωστικοί:

• Κατανόηση της αξίας της μη λεκτικής επικοινωνίας.
• Γνωρίσματα πολιτισμικών συνηθειών και βασικού λεξιλογίου σε διαφορετικές γλώσσες (ελληνικά, αραβικά, αγγλικά, αλβανικά).

Στάσεις:

• Καλλιέργεια ενσυναίσθησης.
• Μείωση της κοινωνικής απόστασης.
• Ενίσχυση του αισθήματος της συμπερίληψης και της ασφάλειας στο σχολικό περιβάλλον.

Δεξιότητες:

• Ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοέκφρασης και ερμηνείας συναισθημάτων.
• Συνεργασία σε μεικτές ομάδες.

  Πόροι/Μέσα: Διαχωριστικό χαρτόνι, «Κουτί των Συναισθημάτων», ομοιόμορφα χαρτάκια, φύλλα εργασίας αντιστοίχισης γλωσσών, στίχοι και μουσική επένδυση τραγουδιού με ψηφιακά εργαλεία.

  Μεθοδολογία: Βιωματική και ομαδοσυνεργατική μέθοδος.

Δράσεις

ΔΡΑΣΗ 1: Κοιτώντας μέσα στα μάτια του άλλου

Διαδικασία: Τοποθετούμε ένα διαχωριστικό από χαρτόνι ανάμεσα σε δύο μαθητές με μια μικρή τρύπα που επιτρέπει να φαίνονται μόνο τα μάτια. Ρωτάμε έπειτα τον κάθε μαθητή να εκφράσει διαφορετικά συναισθήματα όπως χαρά, λύπη, θυμό, αγάπη, συνενοχή, ανησυχία και ο άλλος μαθητής προσπαθεί να το ερμηνεύσει και να το κατανοήσει. Τέλος, και οι δυο απλά κοιτάζονται σιωπηλά για ένα λεπτό.

Αποτέλεσμα: Με το παιχνίδι αυτό οι μαθητές μας καταφέρνουν να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, όπως χαρά, ντροπή, αμηχανία, αδιαφορία, καλή διάθεση, ευτυχία, λύπη, μοναξιά, περιέργεια, αμηχανία.

ΔΡΑΣΗ 2: Το Κουτί των Συναισθημάτων

Το Κουτί των Συναισθημάτων λειτουργεί σαν γέφυρα ενσυναίσθησης. Η ανωνυμία είναι το «κλειδί» για να "σπάσει ο πάγος" σε μια πολυπολιτισμική τάξη.

Προετοιμασία:

• Το Κουτί: Ένα κουτί με μια σχισμή στο πάνω μέρος. Το ονομάζουμε «Το Κουτί των Συναισθημάτων».
• Τα Χαρτάκια: Μικρά ομοιόμορφα χαρτιά για να μην αναγνωρίζεται ο γραφικός χαρακτήρας.

Διαδικασία: Ζητάμε από τους μαθητές να γράψουν μια φράση για ένα συναίσθημα που ένιωσαν λόγω της καταγωγής τους, της γλώσσας τους ή της ένταξής τους στην ομάδα (π.χ. "Νιώθω περήφανος όταν μιλώ τη γλώσσα μου στο διάλειμμα" ή "Νιώθω άγχος όταν δεν βρίσκω τη σωστή λέξη στα ελληνικά"). Οι μαθητές καταθέτουν τα χαρτάκια στο Κουτί των Συναισθημάτων. Στη συνέχεια, ανακατεύουμε και τραβάμε τυχαία ένα χαρτάκι. Το διαβάζουμε δυνατά. Ρωτάμε την τάξη: "Ποιος άλλος έχει νιώσει έτσι, ακόμα και για διαφορετικό λόγο;". Στόχος είναι να φανεί ότι τα ανθρώπινα συναισθήματα, όπως ο φόβος ή η χαρά, είναι πανανθρώπινα.

Αποτέλεσμα: Οι μαθητές μας, μας είπαν: "Νιώθω ντροπή, όταν μου κάνουν παρατήρηση ή όταν δεν ξέρω το μάθημα", "Νιώθω παρηγοριά, γιατί μαθαίνω από τα λάθη", "Νιώθω φόβο σε διαγωνίσματα, αλλά και ασφάλεια όταν μιλάω σε καθηγητές ή μαθητές", "Νιώθω χαρά όταν είμαι στο σχολείο, γιατί είμαι με τους φίλους μου", "Νιώθω απογοήτευση όταν οι συμμαθητές μου δεν ακούν ή δεν θέλουν να συμμετέχουν".

ΔΡΑΣΗ 3: Πολιτισμικές συνήθειες σε σιωπή (παντομίμα)

Η παντομίμα είναι το απόλυτο εργαλείο στη διαπολιτισμική εκπαίδευση, γιατί καταργεί το φράγμα της γλώσσας και μετατρέπει την αμηχανία σε δημιουργική έκφραση.

Διαδικασία: Μαθητές από διαφορετικές χώρες παρουσιάζουν με παντομίμα μια καθημερινή συνήθεια από την πατρίδα τους (π.χ. τον τρόπο που πίνουν τσάι, πώς χαιρετούν τους ηλικιωμένους ή πώς στρώνουν το τραπέζι). Οι υπόλοιποι προσπαθούν να μαντέψουν τι συμβαίνει. Στόχος είναι η ανάδειξη της ομορφιάς των διαφορετικών παραδόσεων, χωρίς τη χρήση λέξεων, που μπορεί να δυσκολεύουν.

Αποτελέσματα:

• Αρχική αμηχανία και έκθεση: Οι μαθητές νιώθουν συχνά «εκτεθειμένοι» χωρίς τη χρήση του λόγου. Αυτό το συναίσθημα είναι κοινό για όλους, γεγονός που τους κάνει αμέσως ίσους.
• Ενσυναίσθηση: Όταν ένας μαθητής προσπαθεί να καταλάβει τι δείχνει ο συμμαθητής του, βιώνει την προσπάθεια που καταβάλλει ο «Άλλος» για να επικοινωνήσει και έτσι η μη λεκτική επικοινωνία μειώνει την απόσταση μεταξύ των πολιτισμών.
• Αίσθημα συμπερίληψης: Οι μαθητές που δεν γνωρίζουν καλά ελληνικά νιώθουν αυτοπεποίθηση και χαρά, γιατί για πρώτη φορά στην τάξη είναι ισότιμοι. Η γλώσσα δεν είναι πλέον εμπόδιο στην επιτυχία τους.
• Ανακούφιση και οικειότητα: Όταν η τάξη μαντεύει σωστά, όλοι γελούν και δημιουργείται αίσθημα ικανοποίησης, που δυναμώνει τους δεσμούς της ομάδας.
• Ευαλωτότητα: Η δράση αναδεικνύει την ευαλωτότητα εκείνων που καθημερινά δυσκολεύονται να εκφραστούν, προκαλώντας στους υπόλοιπους ένα αίσθημα αλληλεγγύης.

ΔΡΑΣΗ 4: Πολύγλωσσο γλωσσάρι

Διαδικασία: Δημιουργούμε ένα γλωσσάρι με λέξεις της καθημερινότητας στο σχολείο στα ελληνικά, αραβικά, αγγλικά και αλβανικά. Στη συνέχεια δίνουμε ένα φύλλο εργασίας με μια άσκηση αντιστοίχισης (μια στήλη λέξη στα ελληνικά και δεύτερη στήλη λέξεις σε διαφορετικές γλώσσες). Σε δεύτερη άσκηση δίνονται κάποιες λέξεις και βρίσκουμε σε ποια γλώσσα ανήκει κάθε λέξη. Σε τρίτη άσκηση ρωτάμε γιατί είναι σημαντικό να γνωρίζουμε λέξεις από άλλες γλώσσες στο σχολείο. Οι μαθητές συμμετέχουν εργαζόμενοι σε μεικτές ομάδες.

Αποτέλεσμα: Η διαφορετική γλώσσα από «εμπόδιο» γίνεται «εργαλείο» και πηγή γνώσης για όλους.

ΔΡΑΣΗ 5: Ο παγκόσμιος κώδικας της μουσικής

Το τραγούδι είναι το ισχυρότερο «όπλο» στη διαπολιτισμική τάξη, γιατί η μουσική λειτουργεί ως παγκόσμιος κώδικας.

Διαδικασία: Δημιουργούμε ένα τραγούδι σε ελληνικούς, αγγλικούς και αραβικούς στίχους και το πλαισιώνουμε με μουσική αξιοποιώντας εργαλεία ΤΝ (λ.χ. SUNO). Δίνουμε τους στίχους στους μαθητές μας και το τραγουδάμε όλοι μαζί.

Αποτέλεσμα: Η μουσική λειτουργεί ως παγκόσμιος κώδικας που ενώνει τις φωνές των μαθητών σε ένα κοινό σύνολο.