Μάθημα : ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Το σχολικό  βιβλίο : ΔΙΔΑΚΤΗΕΑ ΥΛΗ, σσ. 214-321

ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ:

- Το βιβλίο " ΜΕΛΩΔΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ" του Ιωάννου Μαργαζιώτη .

Επισυνάπτονται επίσης διάφορα αρχεία που συσχετίζονται με την θεωρία της βυζαντινής μουσικής.

Στην ενότητα αυτή μπορείτε να συμβουλεύεστε και το βιβλίο Μουσικής της Γ΄ Γυμνασίου. Από εκεί μπορούμε να παίρνουμε ιδέες και στοιχεία για τη σχέση λόγου και μουσικής, την παράδοση και τη μουσική έκφραση, ώστε το μάθημά μας να γίνεται πιο ενδιαφέρον και πιο ουσιαστικό.

Η ενότητα περιλαμβάνει συνδέσεις διαδικτυακές

1- Ασκήσεις και παραδείγματα κυρίως απο το βιβλίο "Μελωδικές Ασκήσεις" του Ιωάννη Μαργαζιώτη.

2- Χαρακτήρες ποιότητος, σ.339.

Περιλαμβάνει:

Συνδέσεις διαδικτυακές: ακούγονται ερμηνείες των χαρακτήρων ποιότητος και χρόνου απο Πρωτοψάλτες και χορωδίες.

!- Ασκήσεις - θέσεις και διάφορα τροπάρια στον δ΄ήχο (Μαργαζιώτης).

2- Υφέσεις _ Διέσεις (Μαργαζιώτης).

Από τον αείμνηστο Δάσκαλό μας Μιχάλη Μελέτη

 ΎΜΝΟΙ

• Το κεκραγάριο του Α ήχου σ.239
• Αναστάσιμα στιχηρά του εσπερινού σσ.240-241

ΚΑΛΑΝΤΑ 

1- Βυζαντινά Κάλαντα Χριστουγέννων, "Άναρχος θεός' .

3- Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Χίου (Παινέματα).

3- Συνδέσεις Διαδικτυακές.

Αυτόμελα – προσόμοια. Τα αυτόμελα είναι σύντομα τροπάρια με πρωτότυπη μουσική δομή και χρησιμοποιούνται ως μουσικά πρότυπα.

• Απὸ χειρόγραφο Ἄρχοντος Δημητρίου Γ. Σουρλαντζή,

Περιλαμβάνει διάφορα μαθήματα του Δ΄ήχου:

1- Τα προσόμοια "Ώς γενναίον εν μάρτυσιν"και το " Έδωκας σημείωσιν".

2- Το Νεκρόσιμον Τρισάγιον εις τεθνεώτας "Μετά πνευμάτων δικαίων".

3- Ειρμοί και τροπάρια του Αναστασίμου Κανόνος της Παρακλητικής "Θαλάσσης το ερυθραίον" (επιλογή).

4- Τα καθίσματα "Ταχύ προκατάλαβε" και το "Ο υψωθείς".

5- Συνδέσεις Διαδικτύου.

Περιλαμβάνει διάφορα μαθήματα του Δ΄ήχου:

1- Το αναστάσιμο απολυτίκιο "Το φαιδρόν της αναστάσεως" με το Θεοτοκίον αυτού "Το απ΄αιώνος".

2- Τα καθίσματα της Κυριακής του Δ΄ήχου (επιλογή).

3- Αναβαθμοί "Εκ νεότητός μου".

4- Καταβασίες της Θεοτόκου "Ανοίξω το στόμα μου" (επιλογή).

5- Την τιμιωτέραν των Χερουβίμ .

6- Αίνοι των Χριστουγέννων "Ευφραίνεσθε Δίκαιοι" (επιλογή).

7- Μακαρισμοί των Αγίων και Αχράντων Παθών του Κυρίου (επιλογή).

8- Συνδέσεις Διαδικτύου

Περιλαμβάνει:

1- Ήχος Δ΄σύντομος στιχηραρικός, θεωρία σσ.242-244.

2- Πρακτική εξάσκηση σε μέλη του Δ΄ήχου

• "Πασαπνοάρια" και αναστάσιμο στιχηρό ιδιόμελο, σσ.242-246. 

3- Υμνοί Τρισαγίου "Μετά πνευμάτων δικαίων" σσ.246-247.

4- Άσκηση : Αντιγραφή των ύμνων σσ.242 -246 και αποστολή της άσκησης μέχρι

5 - Συνδέσεις διαδικτυακές

• Ασκήσεις Δ΄ήχου (Μαργαζιώτης).
• Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Περιλαμβάνει:

1-Μουσικές θέσεις στο σύντομο στιχηραρικό του Δ΄Ήχου.

2- Άσκηση: παράδοση εργασίας μέχρι και..............

• Σημειώστε με αγκύλες τις γνωστές θέσεις του Δ΄ήχου στο"Κεκραγάριο" , στο "Κατευθυνθήτω"  και στο ιδιόμελο "Πύλας χαλκάς" σσ.252-253.
• Εντοπίσετε τους χαρακτήρες ποιότητος και χρόνου και προσθέσετε τις ονομασίες τους.

3- Διαδικτυακές συνδέσεις.

Περιλαμβάνει:

Α-  Σύντομος στιχηραρικός πλ,δ΄

1. Θεωρία σσ. 255-256.
2. Αναφορά στα πολύχορδα και στις μουσικές θέσεις του ήχου σ. 256.
3. Παράδειγμα "Δόξα χριστέ σωτήρ"  σ. 257.
4. Το "Κεκραγάριο" και το "Κατευθυνθήτω "σσ. 257-258.
5. Ύμνοι εξ ακοής σ. 258.
6. Προετοιμασία για τη σχολική Θεία Λειτουργία, Χερουβικός ύμνος.
7. Αναφορά στον Ιωάννη Κλαδά (Αρχές 15ου.αι ) και στον Μανουήλ Χρυσάφη (15ος αι.) . Παραδείγματα απο τα έργα τους .

Συνδέσεις  Διαδικτυακές:

1. Το κοινωνικό  "Γεύσασθε και Ίδετε" Εκτέλεση και ερμηνεία απο Πατριαρχικούς Πρωτοψάλτες.
2. Το Νεκρώσιμο στιχηρό " Θρηνώ και οδύρομαι".
3.  Χερουβικός ύμνος Πέτρου Πελοποννησίου Ήχος Α΄.

Περιλαμβάνει:

1- Απόστροφος με γοργόν σ.260

• Διαδικτυακή σύνδεση (Μαργαζιώτης)

2- Μουσικές Θέσεις του πλ.δ΄σύντομος στιχηραρικός σσ.261-262.

3- Ύμνοι σσ.261-263

• Διαδικτυακές συνδέσεις

4- Παναγιώτης Χρυσάφης ο Νέος.

5- Γερμανός Νέων Πατρών.

6- Αναφορά στον ήχο πλ.δ΄με βάση τον ΓΑ (κατά τριφωνία), ενότητα 13 , σσ.157-160,  ύλη Β γυμνασίου.

• Συνδέσεις διαδικτυακές

Η 12η ενότητα περιλαμβάνει τον βαρύ ήχο 

• Θα γίνει αναφορά στο εναρμόνιο γένος (ύλη β΄γυμνασίου, 14η ενότητα ) .
• Εναρμόνιος φθορά, παραλλαγή, παραδείγματα.¨Επί τον ποταμόν βαβυλώνος¨.

1- Θεωρία του βαρέος ήχου σσ. 265-266

• Ασκήσεις στα πολύχορδα σσ. 266-267
• Αναστάσιμα στιχηρά του εσπερινού της Κυριακής του βαρέος ήχου
• Σύνδεση διαδικτυακή, ασκήσεις Μαργαζιώτης

2- Ύμνοι εξ΄ακοής

• Θείας πίστεως και προσόμοιο
• Σύνδεση διαδικτυακή

3- Αναφορά στον Πέτρο Μπερεκέτη και στον Μπαλάσιο ιερέρα και  Νομοφύλαξ

Η ενότητα περιλαμβάνει τραγούδια και κάλαντα στον βαρύ ήχο

Καταγραφή στην βυζαντινή παρασημαντική  

 Μουσικά  σχολεία,  Ύλη Γ΄Γυμνασίου, σσ. 17-23

Η 13η ενότητα περιλαμβάνει:

1)  Κλασσικές θέσεις στα σύντομα στιχηραρικά μέλη σσ,270-271: 

• Μουσικές Θέσεις στον Πα       
• Μουσικές Θέσεις στον Γα
• Μουσικές Θέσεις στον Δι   

2) ΫΜΝΟΙ σσ,271-272

• Το ¨Κεκραγάριο " 
• Το ¨Πασαπνοάριο¨
• Συνδέσεις Διαδικτυακές

3- ΎΜΝΟΙ ΕΞ ΆΚΟΗΣ σ.273

• Προσόμοιο ¨Των ουρανίων ταγμάτων"
• Σύνδεση διαδικτυακή

Πρωτίστως θα γίνει αναφορά στα σύντομα ειρμολογικά μέλη του Γ΄ήχου (18η ενότητα, σ.180, ύλη β γυμνασίου) καθώς  κρίνεται απαραίτητο η εκμαθησή τους όπως και της θεωρίας που αναφέρεται στην εν λόγω ενότητα.

Η 14η ενότητα περιλαμβάνει στιχηραρικά  μέλη του Γ΄ήχου :

1- Θεωρία σσ.274-276

2- Αναστάσιμα στιχηρά του εσπερινού του Γ΄ήχου σ.277

• Σύνδεση διαδικτυακή

3- Ύμνοι εξ΄ακοής

• Πρόλογος ¨των ουρανίων ταγμάτων¨και προσόμοιο σ.278
• Σύνδεση διαδικτυακή

4-  Πέτρος ο Πελοποννήσιος

Η 15η ενότητα περιλαμβάνει:

1- Κλασσικές θέσεις στα σύντομα μέλη του στιχηραρικού Γ΄ήχου, σσ.279-280 :

• Μουσικές θέσεις στον Νη
• Μουσικές θέσεις στον Πα
• Μουσικές θέσεις στον Γα
• Μουσικές θέσεις στον Κε

2-Ύμνοι σσ.280-281

• Το ¨Κεκραγάριο" 
• το ¨Πασαπνοάριο¨
• Συνδέσεις διαδικτυακές

3- Ύμνοι εξ΄ακοής σ.282

• ¨Πανεύφημοι μάρτυρες υμάς¨ ήχος Α
•  Σύνδεση  διαδικτυακή

Η ενότητα περιλαμβάνει δημοτικά τραγούδια και κάλαντα των εορτών στον τρίτο ήχο.

Καταγραφή στην βυζαντινή παρασημαντική  

 Μουσικά  σχολεία,  Ύλη Γ΄Γυμνασίου. σσ.9-12

Η 16η ενότητα περιλαμβάνει στιχηραρικά μέλη του πλ.α΄ήχου :

1- Θεωρία σσ.283-284

• Πρακτική στα πολύχορδα του ήχου σ.283

2- ΎΜΝΟΙ

• Αναστάσιμα στιχηρά του εσπερινού του πλ.α΄ήχου σσ. 285-286
• Εξήγηση της υπορροής σ.286
• Σύνδεση διαδικτυακή

3- Ύμνοι εξ΄ακοής

• Πρόλογος " Έδωκας σημείωσιν" ήχος δ΄και προσόμοιο σ.286
• Σύνδεση διαδικτυακή

4- Πέτρος Βυζάντιος ο Φυγάς

17η ενότητα περιλαμβάνει σημειογραφία (δίγοργον, τρίγοργο) και σύντομα στιχηραρικά μέλη του πλ.α΄ήχου:

1- Θεωρία και ασκήσεις σσ.288-290

• Σύνδεση διαδικτυακή (Μαργαζιώτης)

2- ΎΜΝΟΙ

• Αναστάσιμο στιχηρό του εσπερινού του πλ.α΄ήχου σ.182
• Το ¨Πασαπνοάριο¨σσ.290-291
• Αναφορά στην ερμηνεία των θέσεων κατά την προφορική παράδοση σ.291
• Σύνδεση διαδικτυακή

3- Ύμνοι εξ΄ακοής

• Ο πρόλογος¨Ως γενναίον εν μάρτυσιν¨ ήχος δ΄και προσόμοιο σ.292
• Σύνδεση διαδικτυακή

4- Γεώργιος ο Κρής σ.292

5- Αναφορά στον σύνθετο Τροχό του Αγίου Ιωάννη του Κουκουζέλη σ.293

Η 18η ενότητα περιλαμβάνει τον σύντομο στιχηραρικό πλ.α΄ήχο:

1- Κλασσικές θέσεις στα σύντομα μέλη  σσ.294-295 :

• Μουσικές θέσεις στον Πα
• Μουσικές θέσεις στον Δι
• Μουσικές θέσεις στον Κε

2-Ύμνοι σσ.295-296

• Το ¨Κεκραγάριο" 
• Αναστάσιμο στιχηρό του εσπερινού σ.296
•  Σύνδεση  διαδικτυακή

3- Ύμνοι εξ΄ακοής σ.296-297

• Πρόλογος "Χαίροις ασκητικών αληθώς"
•  Σύνδεση  διαδικτυακή

4- Η Μεταρρύθμιση του 1814, σ.297

Η 19η  ενότητα περιλαμβάνει:

1- Θεωρία β΄'ηχος σσ.298-299

• Πολύχορδα σσ.299-300

2- Αναστάσιμοι ύμνοι σ.301

3- Ύμνοι εξ ακοής σ.302

• Πρόλογος " Χαίροις ασκητικών" Ηχος πλ.α΄

4- Σύνδεση διαδικτυακή

Η 20η ενότητα περιλαμβάνει

1- " Σύστημα¨

• Ορισμός  
• Χρήση στην εκκλησιαστική μουσική 
• Τρίχορδο, Τετράχορδο, Πεντάχορδο, Οχτάχορδο

2- Το χρωματικό γένος και η χρήση του τριχόρδου και του πενταχόρδου

3- Ύμνοι

• " Κεκραγάριο¨ του ήχου
• Αναστάσιμο στιχηρό ¨Συν αρχαγγέλοις¨
• Σύνδεση διαδικτυακή

4- Ύμνοι εξ΄ακοής

• Πρόλογος ¨Ω του παραδόξου θαύματος¨ ήχος πλ΄δ 
• Σύνδεση διαδικτυακή

5-  Θεόδωρος Παπαράσχου Φωκαεύς 

Η ενότητα περιλαμβάνει:

• Το ¨Πασαπνοάριο ¨ Π'ετρου Πελοποννησίου
• Το αυτόμελο ¨Ω του παραδόξου θαύματος¨Ηχος πλ,δ

1-Νουθεσία του Χρυσάφη του Νέου.

2- ΤΟ ΑΡΓΟ ΟΚΤΩΗΧΟ ΘΕΟΤΟΚΕ ΠΑΡΘΕΝΕ ΣΕ ΜΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΠΕΤΡΟΥ ΜΠΕΡΕΚΕΤΟΥ (+1715)