Μάθημα : ΙΣΤΟΡΙΑ_ΑΝΘΡ. ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ_Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ
ΣΤΟ Α’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
ΠΡΟΣΟΧΗ: Να κατανοηθεί η εξέλιξη κάθε τομέα της οικονομίας και οι οικονομικές συνθήκες στην
Ελλάδα ανά χρονική περίοδο.
Α. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
1. Η εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση των Ελλήνων κατά το 19ο αιώνα:
α) Δικαιολόγηση της πληθυσμιακής εξέλιξης των πόλεων του ελλαδικού χώρου
β) Μεταναστευτικά κέντρα της Ανατολικής Μεσογείου και της Μαύρης θάλασσας
γ) Υπερπόντια μετανάστευση και η σημασία της για την ελληνική οικονομία (Πιν. 8 σελ. 49 σχολ.
βιβλίου)
Β. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟ 19ο ΑΙΩΝΑ
2. Το εμπόριο: εισαγωγές - εξαγωγές
3. Η αγροτική μεταρρύθμιση του 1871 (δυσκολίες διανομής εθνικών κτημάτων)
4. Βιομηχανία (στάδια ανάπτυξης)
Οι συνέπειες της κατάστασης του πάγιου κοινωνικού κεφαλαίου και του τραπεζικού συστήματος
στην ανάπτυξη της βιομηχανίας.
5. Εξωτερικά Δάνεια -> ΔΟΕ (Αιτία -> Συνέπεια).
6. Παροικιακός ελληνισμός (19ος αι. (αρχικά) αδιαφορία, (αργότερα) ευκαιριακές επενδύσεις, 20ος
αι. Σταθερότερες επενδύσεις)
Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ
7. Μεγάλη ιδέα και «Βενιζελισμός».
8. Ο ιδιόμορφος δανεισμός του 1917, η διχοτόμηση της δραχμής του 1922
9. Οι επενδύσεις στην Ελλάδα στο β' μισό του 19ου αι. (σελ. 42-43) και στην περίοδο του μεσοπολέ-
μου (σελ. 54-55).
ΣΤΟ Β’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Α. Διάκριση των στοιχείων που σχετίζονται με τους δυο εμφύλιους πολέμους στη διάρκεια της
Επανάστασης.
Α’ Εμφύλιος: Πρόκριτοι - Φιλικοί και Οπλαρχηγοί, δηλαδή η προϋπάρχουσα ηγεσία έναντι της νέας
ηγεσίας (σελίδες 60-62) και
Β’ Εμφύλιος: Πελοποννήσιοι - Στερεοελλαδίτες και νησιώτες, δηλαδή τοπικιστική αντιπαράθεση.
Πρωταγωνιστές της ενότητας είναι τα λεγόμενα «ξενικά» κόμματα (καλύπτουν πάνω από τις μισές
σελίδες)
ΠΡΟΣΟΧΗ: Σε κάθε κόμμα να συγκρατηθούν όλα τα σημαντικά στοιχεία που αφορούν τη λειτουργία
τους, τόσο για το κάθε κόμμα, όσο και συνδυαστικά για όλα μαζί.
Τα σημαντικά στοιχεία είναι: α. Αρχηγοί (αντίστοιχα σελίδες 64, 65, -), β. Οπαδοί (αντίστοιχα
σελίδες 64, 65, 66), Ιδεολογία (αντίστοιχα σελίδες 64, 65, 66), Σχέση με τη χώρα πρότυπο
(αντίστοιχα σελίδες 64, 66, 67)
Β. ΠΡΟΣΟΧΗ: Στη διάκριση των Συνταγμάτων του 1844 (σελ. 73-74 – περισσότερα-) με του 1864
(σελ. 80 – λιγότερα-)
 Ξενικά κόμματα: Ακμή (σελ. 70-71 και τέλος σ72-73- κοινά για όλα-) – Παρακμή (σελ. 75-77-
διαφορετικά για όλα-)
 Παραβολή του προγράμματος/αντιλήψεων Κουμουνδούρου (σελ. 78) – Τρικούπη (σελ. 82)
Διαφορά αντιλήψεων μεταξύ πεδινών – Εθνικού κομιτάτου σχετικά με τον κοινοβουλευτισμό
 Σημασία της Αρχής της δεδηλωμένης στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας
Γ.  Τρικούπης: Προτεραιότητα στο κράτος – Δηλιγιάννης: Προτεραιότητα στον πολίτη
 «Ακμή» Τρικούπη – Δηλιγιάννη (σελ. 82-83) – Παρακμή- Χρεοκοπία (σελ. 86-87)
ΠΡΟΣΟΧΗ: ΟΧΙ σύγχυση της δυσαρέσκειας πριν την επανάσταση του 1862 (σελ. 77) με τη
δυσαρέσκεια πριν το κίνημα στο Γουδί (σελ. 86-87)
ΠΡΟΣΟΧΗ: ΟΧΙ σύγχυση στα προγράμματα και τις αντιλήψεις των κομμάτων του 1862 (σελ. 79) μ’
αυτά μετά το 1909 (σελ. 94-95)
Δ.  Διαπίστωση της σχέσης του κινήματος στο Γουδί (ως προς τα αιτήματα) (σελ. 89) με τις
αντιλήψεις (σελ. 92) και τη διακυβέρνηση του Ελ. Βενιζέλου (σελ. 92-93)
Ε. Καθοριστικός ο ρόλος των στρατιωτικών στην περίοδο αυτή της πολιτικής ιστορίας. (σελίδες 101-
103)
ΠΡΟΣΟΧΗ: Στα στρατιωτικά κινήματα που υπήρξαν σε αυτό το διάστημα: Κίνημα Πλαστήρα (1933)
(σελίδα 107), Κίνημα Βενιζέλου (1935) (σελίδα 108), Κίνημα Κονδύλη (1935) (σελίδα 108),
Δικτατορία Μεταξά (1936) (σελίδα 109-110),
ΣΤΟ Γ’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Για τους πρόσφυγες στην Ελλάδα κατά τον 1 9ο
αιώνα
Α. ΠΡΟΣΟΧΗ: Στο ρόλο της Γ Εθνοσυνέλευσης στο προσφυγικό ρεύμα της περιόδου (Εμφανίζεται:
σελίδες 117-118, 120, 121, 123)
Η διαχείριση από την πλευρά της επίσημης ελληνικής κυβέρνησης των προσφυγικών αιτημάτων.
(Εμφανίζεται: σελίδες 118, 120, 121)
Β. Η διαχείριση από τον Όθωνα των προσφυγικών αιτημάτων. (Εμφανίζεται: σελίδες 129, 130)
ΠΡΟΣΟΧΗ: Στη διάκριση των τριών φάσεων εξέλιξης της διαμάχης αυτοχθόνων-ετεροχθόνων->
Είναι απαραίτητο να εντοπιστεί το όποιο ζητούμενο στη σχέση με την αντίστοιχη φάση της
αντιπαράθεσης.
Δ. Σημαντική είναι η διάκριση του ρόλου των τριών πολέμων που προκαλούν τα προσφυγικά
ρεύματα της περιόδου: Κριμαϊκός 1853-1856, Ρωσοτουρκικός 1877-1878, Ελληνοτουρκικός 1897
Για τους πρόσφυγες στην Ελλάδα κατά τον 2 0ο
αιώνα
ΠΡΟΣΟΧΗ: Να γίνει διάκριση ανάμεσα στον 1ο
Διωγμό (σελ. 138-143) από το 2ο
Διωγμό (σελ 144-
146)  Η Παλιννόστηση υπάρχει ΜΟΝΟ στον 1ο
Διωγμό
 Συνδυαστική ανάγνωση των μεταναστευτικών ρευμάτων (σελ. 137, 140).
Συγκεκριμένα:
Βουλγαρία: σελ 137 1η
στήλη (Αν. Ρωμυλία, 1906), 2η
στήλη (1913) και σελ. 140 (1919)
Ρουμανία: σελ. 137 (2η
στήλη) και σελ. 140 (κάτω)
Ρωσία: σελ. 137 (Λήξη Βαλκανικών 1913) και 140 (1919-1921)
ΠΡΟΣΟΧΗ: Να γίνει διάκριση Περίθαλψης (αφορά κυρίως διατροφή και υγειονομική φροντίδα)
από Αποκατάσταση (αφορά κυρίως στέγαση και εργασία)
ΠΡΟΣΟΧΗ: Να γίνει διάκριση ανάμεσα στην προσωρινή αποκατάσταση των προσφύγων του 1922
(σελ. 148-149) και στην οριστική αποκατάσταση (σελ. 156-159).
 Συνδυαστική ανάγνωση Σύμβαση της Λοζάνης (ανταλλαγής πληθυσμών) (σελ. 149-154) και
αποζημίωσης ανταλλαξίμων (σελ. 160-161).
Βλέπε τη σύγκριση αγροτικής (στέγη +εργασία) με την αστική αποκατάσταση (μόνο στέγη) ως προς
τους Φορείς, το Στόχο, τον τρόπο στέγασης και τους χώρους εγκατάστασης.
 Αντιδράσεις προσφύγων: Πρώτο διάστημα (σελ. 149), Σύμβαση ανταλλαγής πληθυσμών (σελ.
151-152), Συμψηφισμός περιουσιών (σελ. 162).
ΠΡΟΣΟΧΗ: Στους πίνακες του κεφαλαίου και την ιδιαιτερότητα των παραθεμάτων (Μαρτυρίες που
αποτελούν μεν πρωτογενείς πηγές, αλλά έχουν υποκειμενικό χαρακτήρα και κατ’ επέκταση
περιορισμένη αξιοπιστία)
ΣΤΟ Δ’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
ΠΡΟΣΟΧΗ: Στο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στα γεγονότα που αφορούν το πέρασμα από την
Οθωμανική στην ελληνική κυριαρχία στο νησί της Κρήτης στο χρονικό διάστημα από το 1898 ως το
1913
Συγκεκριμένα: Κατά τη μεταβατική αυτή περίοδο σε επίπεδο διοίκησης υπήρξαν στο νησί τα εξής
σχήματα:
1898-1906: Αρμοστεία πρίγκηπα Γεωργίου (σελ. 206-216)
1906-1908: Αρμοστεία Αλ. Ζαΐμη (σελ. 216)
1908-1909: Προσωρινή διακομματική Κυβέρνηση (σελ. 217-218)
1909- Μάρτιο 1910: Προσωρινά κυβερνητικά σχήματα (σελ. 218)
1910- : Κυβέρνηση Ελ. Βενιζέλου (σελ. 218-219)
1912-1913: Γενική Διοίκηση Στεφ. Δραγούμη (σελ. 219-220).
Εκτός από αυτά υπήρξε κατά τη διάρκεια της επανάστασης του Θερίσου (1906) και η Προσωρινή
Κυβέρνηση Κρήτης (σελ. 213-214).
Αναφορά στο έργο τους γίνεται μόνο για την Αρμοστεία πρίγκηπα Γεωργίου στη σελ. 208 (Ενότητα
2), την Προσωρινή Κυβέρνηση Κρήτης (σελ. 213-214) και την Αρμοστεία Αλ. Ζαΐμη (σελ. 216)
(Ενότητα 5)
Στο διάστημα που καλύπτει η ύλη του κεφαλαίου διενεργούνται οι εξής εκλογικές διαδικασίες:
Εκλογές Ιανουαρίου 1899 (για την «Κρητική Συνέλευση») (σελ. 207)
Εκλογές στο τέλος 1904 (σελ. 210) και
Εκλογές Μαρτίου 1910 (σελ. 218) ΣΤΟ Ε’ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Η Οικονομική ανάπτυξη αφορά τέσσερις οικονομικές δραστηριότητες:
1) ξυλεία: ΠΡΟΣΟΧΗ στα εργοστάσια ατμοπριόνων στην Κερασούντα και
στη σπουδαιότητα της λεπτοκαρυάς
2) γεωργία: Αναφέρονται οκτώ (8) γεωργικά προϊόντα
ΠΡΟΣΟΧΗ στα καπνά και τα τυροκομικά προϊόντα
3) μεταλλεύματα: ΠΡΟΣΟΧΗ στα μεταλλεία Αργυρούπολης και της Τρίπολης
4) εμπόριο: ΠΡΟΣΟΧΗ χαρακτηρίζεται ως η κύρια πλουτοπαραγωγική πηγή.
(διαμετακομιστικό) Εμπλέκονται επτά (7) λιμάνια και
αναφέρονται έξι (6) τοποθεσίες με εμπορικά υποκαταστήματα και
πρακτορεία
Τονίζεται η σημασία της Τραπεζούντας: σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης

Η πνευματική άνθηση αφορά κυρίως τρεις πνευματικές δραστηριότητες:
1) Φροντιστήριο της Τραπεζούντας
2) Σχολεία Καθοριστικός ο ρόλος τους στην
3) ελληνικό τυπογραφείο ανάπτυξη εθνικής συνείδησης
Στους Αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας
έξι (6) πολιτικές
Χαρακτηρίζονται ως πρωτεργάτες και προσωπικότητες
δύο (2) θρησκευτικές
ΠΡΟΣΟΧΗ: Τα θέματα μπορούν να απασχολήσουν ο Κ. Κωνσταντινίδης και
ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος
Σημεία σταθμοί του ποντιακού ζητήματος μπορούν να χαρακτηριστούν:
Οι εξελίξεις στην Τραπεζούντα  ο ξεριζωμός και η αντίδραση των Ποντίων  η ρωσική
επανάσταση  η στάση του Βενιζέλου (ΠΡΟΣΟΧΗ στη διάκριση αρχικής και τελικής στάσης)  η
διαμαρτυρία των Ποντίων  η αντίδραση των ξένων κρατών  oι ενέργειες του Χρύσανθου  οι
κινήσεις του Κεμάλ  οι τελευταίες κινήσεις των Ποντίων.
Καθοριστικό ρόλο φαίνεται ότι έπαιξε η
Συμμάχους Ελλήνων  προσέγγιση Κεμάλ  Μπολσεβίκους
(Γάλλους-Ιταλούς)
Στη μεθοδευμένη εξόντωση (γενοκτονία) των Ελλήνων του Πόντου
ΠΡΟΣΟΧΗ στις αναλογίες ποσοτικά και ηθικά με τη γενοκτονία τωνΑρμενίων
→μέχρι το 1923 θανατώθηκαν περισσότεροι από 353.000 (ποσοστό μεγαλύτερο από το
50%):
 από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς
 στις πόλεις και τα χωριά
 στις εξορίες, τις φυλακές και στα τάγματα εργασίας («αμελέ ταμπουρού»)
ΠΡΟΣΟΧΗ ενώ έχει κοινά χαρακτηριστικά με τη γενοκτονία των Εβραίων
→έχει δύο βασικές διαφορές: α) δεν έχει καμία θεμελίωση:  ιδεολογική
 κοσμοθεωρητική
ψευδοεπιστημονική
β) εξυπηρετούσε μόνο τη συγκεκριμένη πρακτική πολιτική σκοπιμό-
τητα της εκκαθάρισης της Μ. Ασίας από το ελληνικό στοιχείο