Απόψεις ιστορικών για τον χαρακτήρα του κινήματος του 1909
α. Η άποψη του ιστορικού Γιάννη Κορδάτου

Το κίνημα του Γουδιού είναι ένας νέος σταθμός για την ελληνική κεφαλαιοκρατία. Η «επανάσταση» αυτή στα βαθύτερα ελατήριά της είναι ένα αστικό κίνημα. Η ελληνική κεφαλαιοκρατία δίνει μια μάχη οριστική με τα τζάκια και αυτή τη φορά τα βγάζει πέρα. Απ' εδώ κ' εμπρός παίρνει αυτή την κυβερνητική μηχανή στα χέρια της.

Γ. Κορδάτος, Εισαγωγή εις την ιστορία της ελληνικής κεφαλαιοκρατίας, (1930),
Επικαιρότητα, Αθήνα 1977, σ. 63.



β. Η άποψη του σύγχρονου ιστορικού Γ.Β. Δερτιλή

[...] μια πλευρά της ελληνικής ιστοριογραφίας προσπάθησε ν' ανακαλύψει πάση θυσία μιαν αστική επανάσταση μέσα στην ελληνική ιστορία. Φαίνεται, όμως, ότι δεν έγινε ποτέ τέτοια επανάσταση στην Ελλάδα, γιατί δεν χρειάστηκε ποτέ να γίνει: οι αστικοί θεσμοί καθιερώθηκαν ήδη από τα Συ­ντάγματα της δεκαετίας του 1820, θεσπίστηκαν ξανά στο Σύνταγμα του 1844 και παγιώθηκαν οριστικά με το Σύνταγμα του 1864. [... ] Στην περίπτωση του 1909, η παρερμηνεία δικαιολογείται από τις συνέπειες της εξέγερσης: ονομάστηκε «αστική» επειδή επιτάχυνε τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας και την εδραίωση του αστικού καθεστώτος [...].

Γ.Β. Δερτιλής, Κοινωνικός μετασχηματισμός και στρατιωτική επέμβαση,
1880-1909, δ' έκδοση, Εξάντας Αθήνα 1985, σ. 217.

Η προκήρυξη του Στρατιωτικού Συνδέσμου (αποσπάσματα)
[...] Η Πατρίς μας ευρίσκεται υπό δυσχερεστάτας περιστάσεις, το δε επίσημον Κράτος, υβρισθέν και ταπεινωθέν, αδυνατεί να κινηθή προς άμυναν των δικαίων του. [...]

Ο Σύνδεσμος των αξιωματικών του Εθνικού Στρατού της Ξηράς και του Ναυτικού [...] προβαίνει εις την υποβολήν ιεράς παρακλήσεως προς τον Βασιλέα [.] και προς την Κυβέρνησίν του, όπως ολοψύχως επιδοθώσιν εις την άμεσον και ταχείαν ανόρθωσιν των κακώς εν γένει εχόντων, ιδία δε των του Στρατού και Ναυτικού.

Ο στρατιωτικός Σύνδεσμος δεν επιδιώκει την κατάργησιν της Δυναστείας ή την αντικατάστασιν του Βασιλέως, ούτινος το πρόσωπον είναι ιερόν διά τους αποτελούντας αυτόν, ουδ' επιθυμεί να εγκαθιδρύση την απολυταρχίαν, ή την στρατοκρατίαν, ή να θίξη καθ' οιονδήποτε τρόπον το Συ-νταγματικόν Πολίτευμα [.].

Επειδή όμως ο τε Διάδοχος και οι Βασιλόπαιδες, αναλαμβάνοντες ενεργόν και διοικητικήν υπηρεσίαν [.] περιπίπτουσι κατ' ανάγκην εις προσωπικάς προστριβάς [.] και επειδή αφ' ετέρου [.] διοικούσι τελείως ανευθύνως [.] διά τούτο ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος πέποιθεν ότι πρέπει, χάριν αυτού του συμφέροντος της Δυναστείας, όπως ο τε Διάδοχος και οι Βασιλόπαιδες απόσχωσι της ενεργού και διοικητικής εν τω στρατώ και τω ναυτικώ υπηρεσίας [.].

Ν. Ζορμπάς, Απομνημονεύματα, Αθήνα 1925, σ. 15-18.

Ο Βενιζέλος στην Αθήνα: "Πανόραμα του Αιώνα"

Απόψεις δύο έγκυρων ιστορικών για το κίνημα στο Γουδί: http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9401

Διαβάστε για τα αιτήματα του κινήματος στο Γουδί εδώ: http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9565

Δείτε ένα ντοκιμαντέρ για το Γουδί από τη "Μηχανή του Χρόνου"

Διαβάστε για το κίνημα στο Γουδί στο άρθρο της καθηγήτριας κ, Χριστίνας Κουλούρη στην εφημερίδα το Βήμα: https://www.tovima.gr/2008/12/28/society/1909-goydi-katalytis-epanastatikwn-allagwn/

Ο χαρακτήρας του κινήματος στο Γουδί
Στους ιστορικούς είναι ευρέως διαδεδομένη η άποψη πως το κίνημα στο Γουδί ήταν ένα κίνημα αστικό. Ο Κορδάτος για παράδειγμα χαρακτηρίζει τους αξιωματικούς του «Στρατιωτικού Συνδέσμου» ως «εμπροσθοφυλακή της αστικής τάξης που από τις ιδιομορφίες της εθνικής οικονομίας μας δεν είχε ακόμα ανδρωθεί ώστε μόνη της να βγάλει από τη μέση τον παλαιοκομματισμό και να χαράξει νέα κοινωνική πολιτική»11. Ο Γ. Βεντήρης χωρίς περιστροφές μιλάει για αστική επανάσταση και δε διστάζει να ισχυριστεί πως μετά το Γουδί προέκυψε το αστικό - εθνικό κράτος, με ηγέτη τον Ελ. Βενιζέλο12. Ο Θ. Πάγκαλος μιλάει για δυσφορία και αγανάκτηση που ήταν «έκδηλος και σφοδρά εις όλας τας κοινωνικάς τάξεις» ώστε «και οι πλέον αδιάφοροι και απαθείς δεν ήτο δυνατόν να μην εξεγερθούν»13. Στο ίδιο πνεύμα ο στρατηγός Στ. Σαράφης σημειώνει ότι «η επανάσταση αυτή επιβλήθηκε γιατί είχε λαϊκό υπόβαθρο»14, ενώ ο Σπ. Μελάς κάνει λόγο για ακράτητη λαϊκή αγανάκτηση15.

Εν πάση περιπτώσει, η πλειοψηφία των ιστορικών και μελετητών δέχεται ότι το κίνημα εδραζόταν σε κοινωνικές - ταξικές αντιθέσεις. Ορισμένοι, βέβαια, έχουν την εντελώς αντίθετη άποψη, όπως ο Π. Καρολίδης που ισχυρίζεται16 ότι στην ελληνική κοινωνία «διάκριση με κοινωνικά κριτήρια δεν έγινε ποτέ»!!!

Χωρίς αμφιβολία το κίνημα στο Γουδί εξέφραζε την έντονη και για πολλά χρόνια συσσωρευμένη λαϊκή αγανάκτηση στην καθεστηκυία τάξη πραγμάτων του αστικοτζαμπασιδισμού, της συμμαχίας δηλαδή των ανώτερων στρωμάτων της αστικής τάξης με την τάξη των τσιφλικάδων. Δεν επρόκειτο όμως για επανάσταση με την επιστημονική έννοια του όρου, που πολύ απλά σημαίνει το πέρασμα της εξουσίας από τα χέρια μιας τάξης στα χέρια κάποιας άλλης. Το κίνημα στο Γουδί ήταν ένα αστικό κίνημα με ευρεία λαϊκή υποστήριξη, που έφερε μια αλλαγή στον εσωτερικό συσχετισμό του κοινωνικού μπλοκ εξουσίας, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την αστική τάξη έναντι των φεουδαρχών. Σε καμία όμως περίπτωση δεν μπορούσε να προχωρήσει περισσότερο, δεδομένης και της αδυναμίας, τότε, του λαϊκού παράγοντα να παίξει πρωτόβουλο και ανεξάρτητο ρόλο στις εξελίξεις. Την κατάσταση αυτή σφραγίζει η είσοδος του Ελευθερίου Βενιζέλου στην ελληνική πολιτική σκηνή, ο οποίος καλείται από το «Στρατιωτικό Σύνδεσμο», στα τέλη του 1909, να έρθει, στην τότε Ελλάδα, από την Κρήτη που δεν είχε ακόμη ενσωματωθεί στην ελληνική επικράτεια. «Η άφιξή του --γράφει ο Σβορώνος17-- ανοίγει νέα περίοδο στην ελληνική Ιστορία». Μια περίοδο --θα προσθέταμε εμείς-- που χρειαζόταν απαραίτητα το κίνημα του Γουδιού για ν' ανοίξει.

Διαβάστε για το κίνημα στο Γουδί εδώ: http://www.ime.gr/chronos/13/gr/domestic_policy/facts/02.html

Η ενότητα 27 σε βιντεοπαρουσίαση