Η καταστροφή της Σμύρνης

Οι απώλειες του ελληνικού στρατού κατά τον μικρασιατικό πόλεμο
Ο μικρασιατικός πόλεμος είχε μεγάλο κόστος σε ανθρώπινα θύματα, αμάχους και στρατευμένους. Ο ελληνικός στρατός είχε http://23.000 περίπου νεκρούς και http://50.000 τραυματίες, περισσότερους από όλους τους πολέμους της περιόδου 1897-1918 μαζί. Αυτό όμως που άφησε πιο έντονα ίχνη στην ελληνική κοινωνία ήταν ο αριθμός των εξαφανισθέντων. Περισσότεροι από http://18.000 εξαφανίστηκαν στα μικρασιατικά μέτωπα και 500 περίπου από αυτούς ήταν αξιωματικοί. Οι πιο πολλοί χάθηκαν τον Αύγουστο του 1922.

Γ. Μαργαρίτης, «Οι πόλεμοι», Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα,
Βιβλιόραμα, τόμ. Α2, σ. 186.

Η κατάσταση του ελληνικού στρατού της Μικράς Ασίας
Η κατάσταση της Στρατιάς, από την άποψη της πειθαρχίας και ιδίως του ηθικού των στρατιωτών, δεν ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητική. Σχετικά η «Επίτομος Ιστορία Εκστρατείας Μικράς Ασίας 1919­1922» του Γενικού Επιτελείου Στρατού αναφέρει: «Το ηθικόν του Ελληνικού στρατού, κατά την ανάληψιν της Μικρασιατικής εκστρατείας, ευρίσκετο εις υψηλόν επίπεδον. Συν τω χρόνω υπέστη συνεχή κάμψιν και προϊούσα χαλάρωσιν, παρά τας εκάστοτε αναλαμπά, ώστε τον Αύγουστον του 1922 να ευρίσκεται εις χαμηλόν επίπεδον. Ο στρατός ήτο εξηντλημένος σωματικώς και ηθικώς...». Αφού αναφέρεται στη φθοροποιό επίδραση των παθών, που δημιούργησε ο Διχασμός, και μάλιστα στο σώμα των αξιωματικών, ιδίως μετά τη μεταβολή του Νοεμβρίου 1920, συνεχίζει: «...Λόγω των ανωτέρω γεγονότων και της μακράς παρατάσεως του Μικρασιατικού Αγώνος, το ηθικόν του Ελληνικού στρατού υπέστη διάβρωσιν και μείωσιν. Μετά τας επιχειρήσεις προς Άγκυρα το ηθικόν του στρατού επηρεάσθη έτι περισσότερον, λόγω μη συντριβής του Κεμαλικού στρατού και των βαρύτατων απωλειών ας υπέστη. Το άνθος των αξιωματικών και οι ορμητικότεροι των οπλιτών ετέθησαν εκτός μάχης. Η Στρατιά της Μικράς Ασίας εγκατέλειψε επί του πεδίου της μάχης το 50% περίπου της μαχίμου δυνάμεώς της [...]. Ο αριθμός των λιποτακτών εις το εσωτερικόν της Μικράς Ασίας, ιδία μετά τας προς Άγκυραν επιχειρήσεις, εσημείωσε σημαντική αύξησιν [...] περί το τέλος Μαΐου 1922 ήτο σημαντικός. Ήδη εις τους εν Μικρά Ασία μαχητάς είχε πλέον εδραιωθή η πεποίθησις ότι η στρά-τευσίς των παρετείνετο επί ματαίω, ότι αι ταλαιπωρίαι, οι κίνδυνοι, οι μόχθοι και αι θυσίαι απέβαι-νον άκαρποι, και ότι η Ελλάς, αποξενωθείσα και της προστασίας των Συμμάχων, παρέμενε μόνη και αβοήθητος διά να φέρη εις πέρας τον εναντίον των Τούρκων αγώνα. Η νέα Διοίκησις της Στρατιάς, υπό τον Στρατηγόν Χατζανέστην, έλαβε ωρισμένα μέτρα [...]. Τα μέτρα ταύτα όμως δεν ήσαν ικανά να επαναφέρουν το ηθικόν εις το απαιτούμενον ύψος και η μόνη διάχυτος επιθυμία μεταξύ των μαχητών ήτο η της επιστροφής εις τας εστίας των».

Α. Δεσποτόπουλος, «Η Μικρασιατική Καταστροφή», Ιστορία του ελληνικού έθνους,
Εκδοτική Αθηνών, τόμ. ΙΕ', σ. 201.

Διάγγελμα της φιλοβασιλικής κυβέρνησης (11 Νοεμβρίου 1920)
Με βαθυτάτην την συνείδησιν ότι ύψιστα της Πατρίδος συμφέροντα επιτάσσουσι την διατήρησιν της τάξεως και την διαγεφύρωσιν του χάσματος, το οποίον η διά της πανδήμου λαϊκής ψήφου αποδοκιμασθείσα ολιγαρχία [ενν. οι βενιζελικοί] ώρυξε εν τη Χώρα, πάσαν θα καταβάλωμεν μέριμναν προς αποκατάστασιν του Πολιτεύματος και της ισχύος των Νόμων. Γενικώς και αδιακρίτως οι πολίται ανακτώσι την γαλήνην, ην είχον απολέσει κατά την περίοδον την τερματισθείσαν διά της ψήφου της παρελθούσης Κυριακής. Ήδη οι Έλληνες αποκαθιστάμενοι ίσοι και ελεύθεροι, πρέπει να έχωσιν απόλυτον πεποίθησιν ότι, υπακούοντες εις μόνον το δίκαιον και τον Νόμον, θα απολαύωσι πλήρως της προστασίας των νομίμων συμφερόντων αυτών. Ποιούμεθα έκκλησιν εις τα γενναία αισθήματα του Ελληνικού Λαού και του Εθνικού Στρατού, ίνα παράσχωσιν την συνδρομήν των εις το ημέτερον έργον.

Εν Αθήναις τη 4η Νοεμβρίου 1920

Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, φ. 289, 11 Νοεμβρίου 1920.

Πηγή: Ι. Ακτσόγλου, Χρονικά Μικρασιατικού Πολέμου 1919-1922,
Τροχαλία, Αθήνα 1998, σ. 171.

Διαβάστε μαρτυρίες από την έξοδο του μικαρασιατικού ελληνισμού εδώ; http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9508

Η ενότητα 38 σε βιντεοπαρουσίαση

2. Νεότουρκοι: οι Έλληνες επικίνδυνοι για το τουρκικό κράτος
[...] Σ' ένα φιρμάνι της τουρκικής κυβέρνησης προς το νομάρχη της Σμύρνης, που χρονολογείται από τις 14 Μαΐου 1914, υπογραμμίζεται ότι «οι Έλληνες εκμεταλλεύονται τις περιστάσεις για να προκαλέσουν ένα ισχυρό επαναστατικό κίνημα, που θα ευνοούσε την επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων. Μέρα και νύχτα εργάζονται για να εκτελέσουν τη Μεγάλη Ιδέα. Είναι συνεπώς αδιαμφισβήτητο ότι η ύπαρξη Ελλήνων μέσα στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είναι δυσοίωνη για το τουρκικό κράτος από άποψη πολιτική και διοικητική. Είναι επείγον να εξαναγκαστούν οι Έλληνες που κατοικούν στις ακτές της Μικράς Ασίας να εγκαταλείψουν τα χωριά τους και να εγκατασταθούν στα βιλαέτια του Ερζερούμ και της Χαλδαίας» [στα βάθη της Μικράς Ασίας].

Δημοσίευση στη γαλλική εφημερίδα Le Temps, 19 Ιουλίου 1916.

Πηγή: Κ. Τσουκαλάς, Εξάρτηση και αναπαραγωγή,
Θεμέλιο, Αθήνα 1987, σ. 457-458.

1. Ο ρόλος των Ελλήνων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας την περίοδο 1913-1918
[...] Είναι προφανές ότι, την περίοδο ανάμεσα στο 1913 και το 1918, όλοι οι κοινοτικοί μηχανι­σμοί [ενν. οι ελληνορθόδοξες κοινότητες της Μικράς Ασίας], δηλαδή τα σχολεία, φιλανθρωπικά και άλλα ιδρύματα και σωματεία, τίθενται υπό τον έλεγχο των προξενικών αρχών [ενν. της Ελλάδας], ενώ αναπτύσσεται ένα δίκτυο «προπαγάνδας», μέσα από το οποίο πρέπει να οργανωθούν οι Έλληνες, για να συμβάλουν στην υλοποίηση των εθνικών στόχων, δηλαδή, σ' αυτή τη φάση τουλάχιστον, στις πολιτικές επιδιώξεις της Ελλάδας, οι οποίες επικεντρώνονται: στην, έμμεση έστω, υπονόμευση της κυβέρνησης των Νεοτούρκων και στην εξυπηρέτηση των στρατηγικών των Δυνάμεων της Αντάντ.

Σ. Αναγνωστοπούλου, Μικρά Ασία, 19ος αι.-1919, οι ελληνορθόδοξες κοινότητες,
Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1997, σ. 540.

Η ενότητα 36 σε βιντεοπαρουσίαση.

Το συνέδριο Ειρήνης, ο Βενιζέλος και οι ελληνικές διεκδικήσεις
Το Συνέδριο Ειρήνης εγκαινίασε τις επίσημες εργασίες του τον Ιανουάριο του 1919 στο Παρίσι [...]. Μέσα σε αυτό το πολύχρωμο πλήθος, ο Βενιζέλος φαίνεται ότι ανακάλυψε τον καλύτερο επικοινωνιακό εαυτό του. [... ] Με μία μοναδική για έλληνα πολιτικό ικανότητα να επιχειρηματολογεί και να πείθει, συνήθως, ή να μην πείθει, χωρίς όμως ποτέ να κουράζει ή να εξοργίζει το συνομιλητή του, με σαφείς αναφορές σε κοινά συμφέροντα ή επωφελείς για όλους ισορροπίες αντί της εμμονής στα γνωστά «ιστορικά δίκαια του ελληνισμού», με το να προβάλλει τεκμηριωμένες απόψεις και όχι συμπλέγματα, ο επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας κατόρθωσε πράγματι να μεγιστοποιήσει τα πλεονεκτήματα που ήδη διέθετε ως σύμμαχος των νικητών. [... ]

[... ] ακριβώς κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου Ειρήνης, αποφασίστηκε να ανατεθεί στις ελληνικές δυνάμεις η κατάληψη της Σμύρνης και της περιοχής της. Η εντολή της Entente είχε μεν σχέση με την «ασφάλεια των συμμαχικών δυνάμεων», αλλά τα συμφραζόμενα της αποφάσεως δεν άφηναν πολλές αμφιβολίες -στην Αθήνα- ότι επρόκειτο για το πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση της ικανοποιήσεως των ελληνικών διεκδικήσεων αντίδωρο, εν πολλοίς, για την πρωτοβουλία του Βενιζέλου να ανταποκριθεί ταχύτατα [... ] στην έκκληση της Συμμαχίας να αποσταλούν στρατιωτικές δυνάμεις στη νότια Ουκρανία εναντίον του νέου, και εξαιρετικά ασταθούς τότε, επαναστατικού καθεστώτος των μπολσεβίκων της Ρωσίας.

Γ. Γιανουλόπουλος, «Η ευγενής μας τύφλωσις...», εξωτερική πολιτική και «εθνικά θέματα» από την ήττα του 1897 έως τη Μικρασιατική Καταστροφή,
δ' έκδοση, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2003, σ. 249-254.