Μάθημα : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Κωδικός : G543193
ΕΝΤΙΤΑ ΜΟΡΡΙΣ, «ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΧΙΡΟΣΙΜΑ»
Εντίτα Μόρρις, «Τα λουλούδια της Χιροσίμα»
ΕΝΟΤΗΤΕΣ – ΔΟΜΗ
1η ενότητα: «Νάτα που γεννήθηκαν και τα μικρά σκιουράκια... ψιθυρίζει η Οχάτσου στο αυτί μου.»
Η επίσκεψη στο θάλαμο του νοσοκομείου.
2η ενότητα: «Χαιρετάμε τους άλλους... να σας ξαναδω σύντομα..»
Ο γιατρός Ντομότο εξηγεί τις συνέπειες της ραδιενέργειας στους οργανισμούς.
3η ενότητα: «Βρισκόμαστε και οι δυο... με τον Αμερικάνο.»
Οι προβληματισμοί για την αναστάτωση της Οχάτσου.
4η ενότητα: «Κατεβαίνουμε αργά προς την όχθη... Κοιμάσαι πραγματικά εν ειρήνη.»
Το τραγικό τέλος της αγαπημένης μαμάς της Οχάτσου και της Γιούκα και η υπόσχεση της Γιούκα στη νεκρή μητέρα της να αγωνιστεί για την παγκόσμια ειρήνη.
ΘΕΜΑΤΑ
- Η ατομική βόμβα της Χιροσίμα (6 Αυγούστου 1945)
[Με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμοιυ η Αμερική ζητά την παράδοση της Ιαπωνίας άνευ όρων. Οι Ιάπωνες δεν παραδίδονται. Οι Αμερικανοί ρίχνουν την πρώτη ατομική βόμβα ουρανίου (Little Boy) στη Χισροσίμα. Οι Ιάπωνες δεν παραδίδονται. Οι Αμερικανοί ρίχνουν τη δεύτερη ατομική βόμβα πλουτωνίου (Fat Man) στο Ναγκασάκι (9 Αυγούστου 1945). Ολόκληρος ο κόσμος συγκλονίζεται από το μέγεθεος της καταστροφής. Οι Ιάπωνες συνθηκολογούν.]
- Οι συνεχιζόμενες συνέπειες μετά τη ρίψη της ατομικής βόμβας στον άνθρωπο και τους άλλους οργανισμούς
- Οι αναμνήσεις των επιζώντων της καταστροφής της Χιροσίμα
- Ο αγώνας για την ειρήνη είναι η μόνη ελπίδα για να μην επαναληφθούν τέτοια τραγικά γεγονότα.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ
|
Η αφηγήτρια, η Γιούκα, είναι μια γυναίκα φορτωμένη με τα ψυχικά τραύματα και τις φριχτές αναμνήσεις του πυρηνικού ολέθρου. Ωστόσο, συμπαραστέκεται με ψυχραιμία στον άρρωστο άντρα της και προσπαθεί να στηρίξει ψυχολογικά τη μικρή αδερφή της. Ο όρκος που δίνει στην ψυχή της μητέρας της να αφιερωθεί στον αγώνα για την ειρήνη φανερώνει άνθρωπο με αποφασιστικότητα, δύναμη, ψυχικό μεγαλείο και θέληση - πέρα από το σεβασμό στη μνήμη της μητέρας της και των άλλων θυμάτων της τραγωδίας, ο οποίος δείχνει την ευαισθησία της . |
Ο Φούμιο, ο βαριά άρρωστος άντρας της Γιούκα, είναι και αυτός ένα από τα θύματα της πυρηνικής καταστροφής και δεκαπέντε χρόνια ύστερα από αυτήν αργοπεθαίνει στο νοσοκομείο με φριχτούς πόνους αλλά και με ήρεμη καρτερία. Για την καρτερικότητα, την ανωτερότητα και την ψυχική του δύναμη η αφηγήτρια επισημαίνει: «Με τον ταπεινό τον τρόπο ο Φούμιο προσέγγισε μιαν υψηλή ανωτερότητα. Ανυψώθηκε ως την κορυφή εκείνη όπου δεν υπάρχει θέση για μικρότητα και ευτέλεια.»
|
Η Οχάτσου, η μικρή αδερφή της Γιούκα, δεν μπορεί να ξεπεράσει τα τραύματα που άφησε το πυρηνικό ολοκαύτωμα στην ψυχή της, παρόλο που ήταν μόλις τριών ετών την εποχή της φρίκης. Εδώ και πολλά χρόνια τιμά καθημερινά τη μνήμη της μητέρας της αφήνοντας μιαν ανθοδέσμη στον τόπο του μαρτυρίου εκείνης και αυτό δείχνει την ευαισθησία της. Τέλος, παρουσιάζεται πανικόβλητη από τα αποτελέσματα του πειράματος σχετικά με τις μακροχρόνιες συνέπειες της ραδιενέργειας, την οποία έχει δεχτεί και η ίδια.
|
Ο Σαμ, ένας νεαρός Αμερικάνος ο οποίος ζει από κοντά το δράμα των Γιαπωνέζων που τον φιλοξενούν, προβληματίζεται, ευαισθητοποιείται και συμμερίζεται την απόφαση της Γιούκα να μην ξεχάσει ποτέ την τραγωδία της Χιροσίμα και να μην πάψει να αγωνίζεται για την ειρήνη, τάσσοντας τον εαυτό του στον αγώνα για την αφύπνιση των λαών και για τη συντήρηση της ιστορικής μνήμης. Στο πρόσωπό του βλέπουμε το ανθρώπινο πρόσωπο της Αμερικής που συμμετέχει στην οδύνη των θυμάτων . Και αυτόν λοιπόν τον διακρίνει ευαισθησία για την τραγωδία της Χιροσίμα, παρόλο που δεν έχει προσωπικά βιώματα από αυτήν. |
Οι γιατροί-ερευνητές του νοσοκομείου είναι αυτοί που μελετούν τις τραγικές επιδράσεις της ραδιενέργειας στο γενετικό σύστημα των ζωντανών οργανισμών, ώστε να υπολογίσουν τις συνέπειες που θα έχει στο μέλλον για τους κατοίκους της Χιροσίμα η ραδιενέργεια που έχουν δεχτεί από τη ρίψη της ατομικής βόμβας το 1945. Αυτούς τους διακρίνει η ψυχραιμία που χαρακτηρίζει το επάγγελμά τους.
|
Τα λουλούδια της Οχάτσου, για τους μεν αδικοχαμένους νεκρούς συμβολίζουν πως τους θυμούνται και τους σέβονται. Είναι μια πράξη που δείχνει πως ακόμα και αν πέρασαν χρόνια και οι άνθρωποι συνεχίζουν τις ζωές τους δεν θα ξεχαστούν, θα τιμούνται και θα ‘’ζουν’’ μέσα από τους επιζώντες. Όσον αφορά τους επιζώντες, τα λουλούδια αυτά συμβολίζουν την ελπίδα. Την ελπίδα για ένα καλύτερο, ειρηνικό μέλλον. Είναι επίσης, ένας τρόπος να αποβάλουν τον φόβο και την ανασφάλεια που νιώθουν για το αύριο. Γιατί η ελπίδα είναι πιο δυνατή από αυτά. Κι όπως κατάφεραν να ανθίσουν τα λουλούδια θα καταφέρουν και οι άνθρωποι. Από την εργασία της Γκουντή Παναγιώτας |
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ
Αφήγηση
- Το κείμενο είναι μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση (αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο), όπου η αφηγήτρια είναι και μια από τους ήρωες του κειμένου (Γιούκα).
- Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση έχει ζωντάνια και παραστατικότητα.
- Αποτελεί μια αυθεντική εμπειρία (εμπειρία από πρώτο χέρι) εφόσον περιγράφει γεγονότα που έχει ζήσει η ίδια.
- Αναδρομική αφήγηση: Η αφήγηση των γεγονότων του παρελθόντος
Αφηγηματικοί τρόποι
- αφήγηση (δηλαδή εξιστόρηση των γεγονότων, παρουσίασή τους εν εξελίξει),
- περιγραφή (δηλαδή επικέντρωση σε ένα στοιχείο και απεικόνισή του, στατική και άχρονη αναπαράσταση. Λόγου χάρη, η περιγραφή του πειράματος απ’ το γιατρό Ντομότο),
- σχόλια («Τώρα καταλαβαίνει... απ’ το μπουκέτο της»), ·
- διάλογος (σε διάφορα σημεία του κειμένου),
- εσωτερικός μονόλογος (σκέψεις, προβληματισμοί, συναισθήματα και παρατηρήσεις, που δεν εξωτερικεύονται).
Αυτό που κυριαρχεί είναι η παρουσίαση των ανεκδήλωτων εσωτερικών διεργασιών της αφηγήτριας (της Γιούκα). Το κείμενο είναι διάσπαρτο από στοιχεία του εσωτερικού της μονόλογου, με κορυφαίο την απόκρυφη αλλά άμεση απεύθυνσή της στο σύζυγό της («Καημένε μου μικρέ σύζυγε, ποια ξαφνική δύναμη λάμπει στο βλέμμα σου;») και, κυρίως, στη νεκρή μητέρα της («Αγαπημένη μαμά... Συγχώρεσέ με, μαμά», «Ω μαμά, το μαυρισμένο σου πρόσωπο...»)
Σχήματα λόγου
Μεταφορές: «δεν μπορεί να ξεκολλήσει τα μάτια του από τον άντρα μου», «από την πίεση των επαναστατημένων αδένων», «με τη θαμνώδη γενειάδα»
Προσωποποιήσεις: «περνάει ένα λεπτό της ώρας φορτωμένο αιωνιότητα», «σφραγίζοντας τον χρόνο με το ανεξίτηλο αποτύπωμά του»
Παρομοιώσεις: «αδύνατος σαν ένα φύλλο χαρτιού», «η μητέρα μας ρίχτηκε, σαν ένας ζωντανός πυρσός, στο ποτάμι»
Εικόνες: Η όψη του Φούμιο, το ψάρι, τα λευκά λουλούδια στο ποτάμι, κλπ.
Τα λουλούδια της Οχάτσου που εντοπίζει ο Σαμ στην όχθη του ποταμού γίνονται η αφορμή για ένα συγκλονιστικό ξέσπασμα της Γιούκα, η οποία αποφασίζει να σπάσει τη σιωπή της και να διηγηθεί τα περιστατικά τα σχετικά με το μαρτυρικό θάνατο της μητέρας της, γιατί είναι η μοίρα που μέλλεται ίσως σε πολλούς από μας κ ’ ίσως ακόμη και στην ανθρωπότητα ολόκληρη. Γεμάτη σπαραγμό ξαναφέρνει στο νου της τις φρικιαστικές εικόνες που έζησε η ίδια και την έχουν σημαδέψει, καθώς και όσα δε θυμάται, γιατί κάποια στιγμή έχασε τις αισθήσεις της (Ένα κλαδί δέντρου έπεσε πάνω μου, αφήνοντάς με λιπόθυμη και σώζοντας με ίσως από το θάνατό). Ωστόσο τα ξέρει, γιατί της τα διηγήθηκε με κάθε δραματική λεπτομέρεια η θεία της. Στην αφήγησή της ανακαλεί νοερά την πεθαμένη μητέρα της, στην οποία απευθύνεται άμεσα, σαν να μπορεί εκείνη να την ακούσει (Αγαπημένη μου μαμά... το ξέρεις όμως... συγχώρεσέ με), και μέσα από καίριες ρεαλιστικές εικόνες ζωντανεύει τη φρίκη της αποφράδας εκείνης ημέρας αλλά και το δράμα της δικής της οικογένειας. Αυτές οι εικόνες και οι σκηνές που αποδίδουν τη φρίκη της συμφοράς είναι ποικίλες και συγκλονιστικές:
οπτικές: η μητέρα μας ρίχτηκε, σαν ένας ζωντανός πυρσός…στο ποτάμι - Προσπαθώ να περιγράψω... την πόλη της Χιροσίμα στις φλόγες- πολλοί σκύλοι ψήθηκαν ζωντανοί
ακουστικές: θυμάμαι, τα τρομαχτικά… ζώων
κινητικές :..την τρομαγμένη φυγή μέσα από τους δρόμους – Μπάλες φωτιάς αυλάκωναν τον αέρα, τίναζαν φλόγινους πίδακες - ...τους ανθρώπους που τρέχανε προς όλες τις κατευθύνσεις
οσφρητικές: ποτέ δε θα μπορέσει να ξεχάσει... την ανυπόφορη μυρωδιά της σάρκας που καιγόταν
Γλώσσα – Ύφος
Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η δημοτική.
Το ύφος είναι απλό (όχι περίτεχνο) και λιτό. Εκφράζει με λιτά εκφραστικά μέσα την τραγική στιγμή της έκρηξης και τις εμπειρίες των θυμάτων της Χιροσίμα. Τη στιγμή που περιγράφει τον θάνατο της μητέρας γίνεται λυρικό.