Μάθημα : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Πε ρ ι γ ρ α φ ή

 Περιγραφή είναι η αναπαράσταση με λόγο (γραπτό ή προφορικό) χώρων, προσώπων, αντικειμένων, φαινομένων κ.λπ.

Βασικά χαρακτηριστικά / στοιχεία της περιγραφής:

• Η περιγραφή ως είδος κειμένου συνδέεται κυρίως με τοχώρο(δηλαδή τα περιγραφικά κείμενα οργανώνονται με άξονα το χώρο).
• Η περιγραφή ακολουθεί πορείααπό το γενικό(γενικές εικόνες) στο ει δικό(λεπτομερειακές εικόνες).
• Το σημείο περιγραφής μπορεί να κινείται ή να είναι σταθερό, όταν ο συγγραφέας μένει ακίνητος και από εκεί περιγράφει το χώρο.
• Η γλώσσα της περιγραφής χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, ακρίβεια, ζωντάνια και παραστατικότητα, που επιτυγχάνονται με τη χρήση πολλών επιθέτων.
• Στα περιγραφικά κείμενα κυριαρχεί ο ενεστώτας, τα εξακολουθητικά και τα βοηθητικά ρήματα (είμαι, έχω).
• Η περιγραφή μπορεί να είναι:

                 – υποκειμενική (π.χ. λογοτεχνικά κείμενα)

                 – αντικειμενική (π.χ. επιστημονικά κείμενα)

• Βασικό στοιχείο είναι ο χώρος Προσέχουμε να έχουμε τις εξής πληροφορίες: 

α) το είδος: τι/ποιο είναι το αντικείµενο που περιγράφουμε
β) την όψη: χαρακτηριστικά, σύσταση/σύνθεση, µορφή
γ) τη θέση/οπτική γωνία: γενικό πλαίσιο στο οποίο είναι τοποθετηµένο
δ) την κατάσταση: ιδιαίτεροι παράγοντες που προσδιορίζουν την εικόνα του

ΟΤΑΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΟΥΜΕ ΧΩΡΟ-ΜΕΡΟΣ (Π.Χ. ΚΤΉΡΙΟ):
• Η περιγραφή ενός χώρου αναπτύσσεται από το γενικό (γενική εικόνα) στο
ειδικό (επιµέρους λεπτοµέρειες) µε πορεία: είδος- θέση- όψη-κατάσταση

ΟΤΑΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΟΥΜΕ ΕΝΑΝ ΤΟΠΟ:
• Βασικές πληροφορίες στην περιγραφή ενός τόπου είναι: όνοµα-περιοχή,σχέσεις µε τη µυθολογία και την ιστορία, χώροι-αξιοθέατα, αρχιτεκτονική,προσωπικά συναισθήµατα

ΟΤΑΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΟΥΜΕ ΓΕΓΟΝΟΣ:
• Το βασικό µοντέλο ανάπτυξης της περιγραφής ενός γεγονότος είναι: πότε συνέβη το γεγονός, πού, ποιοι πρωταγωνίστησαν σε αυτό, τι το προκάλεσε,πώς εξελίχθηκε, τι σηµασία-αντίκτυπο είχε και τις σκέψεις-συναισθήµατα µάς προκάλεσε

• Η περιγραφική παρουσίαση καθορίζεται από το βαθµό συµµετοχής του υποκειµένου στο περιγραφόµενο γεγονός (επίπεδη, βάθους), τη θέση του αντικειµένου και τη θέση–σηµείο στο οποίο βρίσκεται αυτός που παρατηρεί- περιγράφει:
α) σταθερό σηµείο: η θέση του υποκειµένου και του αντικειµένου είναι σταθερή (στατική περιγραφή)
β) µετακινούµενο σηµείο: η θέση τους δεν είναι σταθερή (δυναµικήεξελικτική: κίνηση προς ένα τέρµα, κίνηση ευθύγραµµη και παράλληλη)

• Η γλώσσα της περιγραφής χαρακτηρίζεται από:
α) σαφήνεια-ακρίβεια
β) χρήση επιθέτων (για σταθερές ιδιότητες) τα οποία προσδίδουν ζωντάνια και παραστατικότητα
γ) κυριαρχία του ενεστώτα και των εξακολουθητικών ρηµάτων
δ) συχνή χρήση βοηθητικών ρηµάτων (είµαι, έχω)
ε) χρήση επιρρηµάτων για ιδιότητες των περιγραφόµενων στοιχείων

Είδη περιγραφής

• χώρου / τοπίου / κτιρίου
• αντικειμένου
• προσώπου / ατόμου
• λειτουργίας / διαδικασίας για την
• κατασκευή ή τη χρήση αντικειμένου

Περιγραφικά κείμενα συναντούμε:

• σε πρακτικούς οδηγούς (π.χ. τουριστικός οδηγός)
• σε εφημερίδες
• σε περιοδικά
• σε ενημερωτικά φυλλάδια
• σε διαφημιστικά φυλλάδια
• σε έντυπα για την κατασκευή, τη λειτουργία ή τη χρήση ενός αντικειμένου (συσκευής, παιχνιδιού κ.λπ.)
• σε σχολικά εγχειρίδια
• σε καταλόγους μουσείων
• σε επίσημα έγγραφα

Αφ ή γ η σ η

 Αφήγηση είναι η προφορική ή γραπτή παρουσίαση ενός γεγονότος ή μιας σειράς γεγονότων, πραγματικών ή φανταστικών (επινοημένων).

Βασικά χαρακτηριστικά / στοιχεία της αφήγησης:

• Η αφήγηση οργανώνεται με άξονα τοχρόνο, αλλά οι καταστάσεις συν- δέονται αιτιολογικά μεταξύ τους.

• Η αφήγηση οργανώνεται με βάση την εξής δομή:
  
  

Α. Πληροφορίες για τους ήρωες, το χώρο, το χρόνο και την κατάσταση από την οποία ξεκινά η αφήγηση

Β. Η εξέλιξη της αφήγησης και η έκβασή της

Γ. Η λύση: η κρίση του αφηγητή για το νόημα της ιστορίας

• Κύριος χρόνος της αφήγησης είναι ο αόριστος, αλλά χρησιμοποιείται και ο παρατατικός και οι εξακολουθητικοί χρόνοι.
• Η γλώσσα της αφήγησης χαρακτηρίζεται από τη χρήση συνδετικών λέξεων και φράσεων που δείχνουν τη χρονική σειρά των γεγονότων (έπειτα, ύστερα, κατά τη διάρκεια) και την αιτιολογική σχέση μεταξύ τους (επειδή, καθώς, για το λόγο αυτό).

Το στοιχείο που κυριαρχεί είναι ο χρόνος

• Τα εξιστορούµενα γεγονότα παρουσιάζονται µε χρονική ακολουθία και σχέση αιτιολογική
• Τα γεγονότα µπορεί να είναι:
α) φανταστικά: τα έχει πλάσει η φαντασία του αφηγητή ή ο µύθος (µυθοπλαστική αφήγηση, στη λογοτεχνία: έµµετρο-ποιητικό ή πεζό)
β) πραγµατικά: συµβάντα της πραγµατικής ζωής είτε στο παρελθόν (ιστορική αφήγηση, ιστορία) είτε στο παρόν (ρεαλιστική αφήγηση)

• Η αφήγηση έχει δυναµικό χαρακτήρα: δείχνει τα γεγονότα να εξελίσσονται µέσα στο χρόνο (δείχνει ότι κάτι γίνεται)
• Ο αφηγηµατικός λόγος οργανώνεται µε βάση το ρήµα (ενέργεια-χρόνος)
• Τα βασικά στοιχεία ενός αφηγηµατικού κειµένου είναι:
α) ο χώρος (ο τόπος όπου διεξάγονται τα περιστατικά)
β) ο χρόνος (πότε λαµβάνουν χώρα τα γεγονότα)
γ) τα πρόσωπα (αυτοί που παίρνουν µέρος στα γεγονότα, οι ήρωες)
δ) η εξέλιξη (έναρξη, κλιµάκωση, κατάληξη/λύση της ιστορίας)
ε) τα νοήµατα (ιδέες, σκέψεις, συναισθήµατα των ηρώων και του αφηγητή)

• Η οπτική γωνία (σχέση του αφηγητή µε τα γεγονότα ή θέση που έχει ο ίδιος στην ιστορία που αφηγείται) διακρίνεται: σε πρωτοπρόσωπη (ο αφηγητής είναι ένα από τα πρόσωπα της ιστορία) ή τριτοπρόσωπη (ο αφηγητής δε
συµµετέχει στα γεγονότα) αφήγηση και σε αντικειµενική ή υποκειµενική αφήγηση
• Από την άποψη του αφηγηµατικού χρόνου η αφήγηση µπορεί να είναι: γραµµική (ευθύγραµµη παρουσίαση των γεγονότων, όπως ακριβώς συνέβησαν χρονολογικά), αναδροµική (έναρξη της αφήγησης από κάποιο σηµείο και αργότερα επιστροφή στο παρελθόν-αρχικό γεγονός), διακεκοµµένη (διακοπή της ροής των γεγονότων και παράθεση µιας άλλης ιστορίας) και παράλληλη (παρουσίαση της εξέλιξης δύο ιστοριών)
• Κύριος χρόνος είναι ο αόριστος, αλλά και ο παρατατικός
• Χρήση πολλών συνδετικών λέξεων (επιρρήµατα και σύνδεσµοι)

Είδη αφήγησης

• Αφήγηση πραγματικών γεγονότων
• Αφήγηση φανταστικών γεγονότων
• Ιστορική αφήγηση
• Μυθοπλαστική αφήγηση
• Ρεαλιστική αφήγηση