Μάθημα : ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛ. ΛΟΓΟΤ. Γ΄ Γ.
Κωδικός : G1673155
-
Εμφάνιση όλων των ενοτήτων
-
Ιστορία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας: Εισαγωγή
-
Παραλογές, Του γιοφυριού της Άρτας (2η δεκαετία 17ου αι.)
-
Β. Κορνάρος (1553 – 1613 ή 1614), Ερωτόκριτος
-
Γ. Χορτάτσης (περίπου 1550-1660), Ερωφίλη
-
Ύλη διαγωνίσματος Γ1 Γυμν. Κολινδρού 29.10.2020
-
Νεοελληνικός διαφωτισμός (1774-1821)
-
Αντόν Τσέχωφ (1860-1904), O Παχύς και ο Αδύνατος
-
ΥΦΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
-
Διήγημα, Νουβέλα, Μυθιστόρημα
-
Βιβλιοπαρουσίαση (Χριστούγεννα 2020-Θεοφάνεια 2021)
-
Κ.Π.Καβάφης
-
Γιάννης Μακρυγιάννης (1797-1864) Απομνημονεύματα
-
Δ. Σολωμού, Ελεύθεροι πολιορκημένοι
-
Στρ. Μυριβήλης (1890-1969), Τα ζα
-
Ν. Καζαντζάκης (1883-1957), Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά
-
Ανδρ. Κάλβος Εις Πάργαν
-
Ιστορία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας: Εισαγωγή
Β. Κορνάρος (1553 – 1613 ή 1614), Ερωτόκριτος
Ερωτόκριτος: σχόλια
- Αφηγηματικό ποίημα ή έμμετρο μυθιστόρημα (10.052 στίχοι)
- τεράστια η δημοτικότητά του
- προϊόν υψηλού λυρισμού, με ύφος άμεσο και γλαφυρό
- επίδραση από ποίημα του Αριόστο “Ορλάντο φουριόζο” κυρίως στα επικά μέρη του Ερωτόκριτου
- ώριμη ποιητική γλώσσα, πλαστική μαζί και μελωδική -σαφώς αποκλίνει από την καθημερινή, βάση της γλώσσας του είναι το κρητικό ιδίωμα, έχει ακρίβεια κι εκφραστικότητα
- στην πρώτη ενότητα η αφήγηση είναι τριτοπρόσωπη με μηδενική εστίαση και διάλογο, ενώ το μέτρο είναι ιαμβικό κι ο στίχος παροξύτονος ζευγαρωτός
Ο αφηγητής: ετεροδιηγητικός και παντογνώστης
- η εστίαση μηδενική: με την τεχνική αυτή ο ποιητής μπορεί να μεταδώσει στον ακροατή ή αναγνώστη τα συναισθήματα του Πεζόστρατου και να εξηγήσει τη μεταστροφή του: το βασικό κίνητρο του Πεζόστρατου είναι η πατρική αγάπη και η ευτυχία του γιου του
- Ο αφηγητής - παντογνώστης αποκαλύπτει τις βαθύτερες σκέψεις του ήρωα και τη στρατηγική που πρόκειται να ακολουθήσει για να κάμψει τις αντιρρήσεις του Ηράκλη για το προξενιό. Έτσι προβάλλονται οι αρετές του, η ευφυΐα και η σύνεση.
Πεζόστρατος: ο ποιητής δίνει το λόγο στον Πεζόστρατο, ο οποίος σε ευθύ λόγο υποστηρίζει πως στο παρελθόν δεν ίσχυαν κοινωνικές διακρίσεις
- Πίσω από την εξιδανίκευση του παρελθόντος διακρίνεται η επιθυμία των ανερχόμενων κοινωνικών στρωμάτων να καταξιωθούν και να μοιραστούν την εξουσία με τους ευγενείς (Αναγέννηση).
- Στο στίχο 900 “τα πλούτη” έρχονται σε αντίθεση με “της αρετής τη χάρη” στον ακριβώς επόμενο στίχο, 901, όπως και αμέσως μετά, στο στίχο 902 “οι αφεντιές” έρχονται σε αντίθεση με “τη γνώση την ανδρεία και τα κάλλη” που αναφέρονται στον 904 στίχο. Φυσικό επακόλουθο της αντίληψης αυτής που αναφέρεται στους στίχους 901 έως 904: “οι γάμοι ανάμεσα σε μέλη ανώτερων και κατώτερων στρωμάτων ήταν επιτρεπτή εφόσον το άτομο που προερχόταν από κατώτερο στρώμα διέθετε εξαιρετικά χαρίσματα”.
- “Οι αφέντες” που αναφέρονται στο στίχο 903 αντιπροσωπεύουν τα κληρονομικά προνόμια ενώ “η γνώση η ανδρεία και τα κάλλη” στο στίχο 904 αντιπροσωπεύουν την προσωπική αξία.
- Έρχονται σε αντίθεση τα όσα αναφέρονται από τη μια μεριά στους στίχους 905 και 906 και από την άλλη μεριά στον στίχο 907. Άλλωστε και το “μα” με το οποίο ξεκινάει ο στίχος 907 μας προκαταλαμβάνει εξαρχής ώστε να μας δείξει αυτή την αντίθεση.
- Το επιχείρημά του ο Πεζόστρατος το διατυπώνει χρησιμοποιώντας αποφθεγματικό λόγο, ο οποίος έχει καθολική ισχύ: “Η γνώση και η αρετή αποτελούν διαρκείς αξίες που δεν φθείρονται από το χρόνο. Άρα είναι ανώτερες από τα πλούτη και την εξουσία!”
- Στίχος 910: “γνώση και αρετή”: καταλαβαίνουμε ότι υπάρχουν συνεχώς επαναλήψεις των θεμελιακών αυτών εννοιών της ενότητας.
Ποιητής: εκθέτει συνοπτικά τη συνέχεια της προσπάθειας του Πεζόστρατου να πείσει τον βασιλιά
- ήφερνε ξόμπλια : η στρατηγική του
- Στίχοι 915-916: προβάλλει με την αρχή της αντίθεσης τους δισταγμούς του για το εγχείρημα που ανέλαβε, αφού αντιβαίνει και στους κοινωνικούς κανόνες και στα συμφέροντα του Ηράκλη
- στίχος 917: το κίνητρό του
- στίχος 919: Α. Ζητά από το βασιλιά την Αρετούσα γυναίκα του Ερωτόκριτο, Β. 1. επιταχύνει την πορεία της ιστορίας, 2. δίνει ποικιλία στο λόγο, ώστε να συντηρεί το ενδιαφέρον του ακροατή (αναγνώστη)
Βασιλιάς
- στίχος 920: ο βασιλιάς χρησιμοποιεί προστακτική. Εξοργίζεται με τα λόγια του Πεζόστρατου
- στίχος 921-922: ευθεία ερώτηση - ...εξοργίζεται αφενός γιατί θεωρεί μεγάλη προσβολή ένα προξενιό από εκπρόσωπο κατώτερης τάξης, αφετέρου γιατί θα ματαιωθούν όταν τα σχέδια του...
- Στίχοι 923-926: βίαιη αντίδραση Ηρ. - διώχνει τον Πεζόστρατο με απειλές, του απαγορεύει να επισκεφτεί ξανά το παλάτι και εξορίζει τον Ερωτόκριτο δίνοντάς του προθεσμία τέσσερις μέρες για να φύγει από το βασίλειό του
- Στίχοι 927-930: αρχή αντίθεσης
- Στίχοι 930-934: ο Ηράκλης διατάζει τον Πεζόστρατο, απειλώντας τον ταυτόχρονα, να φροντίσει ώστε να μη γίνει γνωστή η πρωτοβουλία του για το προξενιό, οπότε έτσι θα διατηρηθεί αλώβητο το κύρος του
- Στίχοι 935-936: νέα επίδειξη αυταρχισμού του Ηράκλη: διατάζει τη φρουρά να διώξει τον Πεζόστρατο χωρίς να του δώσει το δικαίωμα να απαντήσει.
ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ - ΠΡΩΤΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ (Γ. 891-936)
ΘΕΜΑ
Ο Πεζόστρατος ζητά από τον βασιλιά να γίνει η κόρη του βασιλιά, Αρετούσα, γυναίκα του γιου του, Ερωτόκριτου. Ο Ηράκλης οργίζεται, διώχνει τον Πεζόστρατο και διατάζει να εξοριστεί ο Ερωτόκριτος.
ΔΟΜΗ - ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η (891-898): Η απόφαση του Πεζόστρατου να μιλήσει στον βασιλιά
2η (899-910): Τα επιχειρήματα του Πεζόστρατου μπροστά στον βασιλιά
3η (911-919): Ο Πεζόστρατος αποκαλύπτει στον βασιλιά την αγάπη των δύο νέων
4η (920-936): Η οργισμένη αντίδραση του βασιλιά
Στίχοι 891-910
ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ
- Οι αξίες της γνώσης και της αρετής
- Η αξεπέραστη κοινωνική διαφορά ως εµπόδιο στο γάµο των δύο νέων
Οι ενέργειες του Πεζόστρατου
Ο ποιητής-αφηγητής παρουσιάζει με αριστοτεχνικό τρόπο την πορεία και τα στάδια που ακολούθησε ο Πεζόστρατος από τη στιγμή κατά την οποία άρχισε να μιλάει στο βασιλιά ως τη στιγμή που του έκανε την πρόταση για το γάμο των παιδιών τους. Έτσι:
- Στην αρχή ο ποιητής-αφηγητής αναφέρεται συγκεφαλαιωτικά στα επιχειρήματα και στις περιστροφές του Πεζόστρατου, για τις οποίες έχει ήδη μιλήσει παραπάνω: ήφερνε ξόμπλια απόμακρα, πράματα περασμένα καθώς και παραβολές.
- Ύστερα από το «τι» (από αυτά που έλεγε ο Πεζόστρατος, για να προετοιμάσει το έδαφος), ο ποιητής-αφηγητής έρχεται στο «πώς», στον τρόπο με τον οποίο τα έλεγε ο Πεζόστρατος. Τα έλεγε λοιπόν ένα ένα και αγάλια αγάλια.
- Στη συνέχεια ο Πεζόστρατος πλησιάζει στην κρίσιμη στιγμή: σώνει, ήρχισε να ξαμώνει.
- Όμως την τελευταία στιγμή ο Πεζόστρατος διστάζει και αμφιταλαντεύεται: ενώ δυο τρεις φορές αποπειράται να μιλήσει, τον συγκρατεί και τον εμποδίζει η εσωτερική φωνή της σύνεσης (οπίσω τον εγιάγερνε κι εκράτειε τον η γνώση). Ο ποιητής σε αυτό το σημείο προσωποποιεί τη σύνεση, για να υπογραμμίσει τη δύναμη της εσωτερικής αντίστασης του Πεζόστρατου.
- Το προτελευταίο στάδιο των ενεργειών του Πεζόστρατου είναι η οριστική πλέον λήψη της απόφασης για την πρόταση του γάμου, για να αποκαλύψει όσα έκρυβε ως αυτή τη στιγμή (ενίκησεν η αγάπη τον παιδιού τον και φανερώνει τα κουρφά και τα χωστά του νου τον). Η αποκάλυψη του μυστικού παρουσιάζεται πιο ζωηρά και παραστατικά με το δραματικό ενεστώτα του ρήματος φανερώνει.
- Τέλος τολμάει και ξεστομίζει την προξενιά του γάμου.
- Και η αντίδραση του βασιλιά προμηνύεται αφηγηματικά με την παραστατικότητα του δραματικού ενεστώτα: του λέγει ο ρήγας.
Οι διαφορές δύο πατεράδων στο ζήτημα της «οικογενειακής ευτυχίας»
α. Ο Πεζόστρατος αγαπάει το γιο του, τον Ερωτόκριτο, υποφέρει που τον βλέπει να βασανίζεται από τον καημό της αγάπης και θέλει να τον δει ευτυχισμένο. Έτσι, παρακάμπτει όλους τους ενδοιασμούς του και του κάνει το χατίρι να πάει στο βασιλιά και να ζητήσει σε γάμο την Αρετούσα, έχοντας την επίγνωση ότι η κοινωνική διαφορά ανάμεσα στις δύο οικογένειες ήταν μεγάλη. Είναι βέβαιος ότι θα προσκρούσει στην άρνηση αλλά και στην οργή του βασιλιά, ωστόσο νικάει η πατρική αγάπη και τον κάνει τολμηρό. Έτσι, υποβάλλει το αίτημα του, διακινδυνεύοντας ακόμα και τη θέση του μέσα στο παλάτι (εργαζόταν ως σύμβουλος του βασιλιά). Η οικογενειακή λοιπόν ευτυχία για τον Πεζόστρατο δεν είναι συνάρτηση του πλούτου, της εξουσίας ή άλλων εξωτερικών παραγόντων, αλλά συνίσταται στην ευτυχία των μελών της οικογένειας, ενώ οι πιο σημαντικές αξίες για ένα νέο (ή τα πιο σημαντικά προσόντα για έναν υποψήφιο γαμπρό) σύμφωνα με τον Πεζόστρατο είναι η αρετή, η σύνεση να είναι ο νέος «γνωστικός»), η αντρεία και η ομορφιά.
Στίχοι 911-936
ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ
- Το αποτυχηµένο προξενιό και η δύναµη της βασιλικής βίας
- Η πολεµική ορµή και ο επικός χαρακτήρας του Ερωτόκριτου
β. Ο βασιλιάς Ηράκλης από την άλλη στοχεύει σε ένα γάμο με ένα βασιλόπουλο από μια πλούσια και ισχυρή χώρα, έχοντας απώτερο σκοπό να ενισχύσει την πολιτική του θέση και να εξασφαλίσει ειρήνη στο βασίλειο του. Το αξίωμα του βασιλιά έχει παραμερίσει το ρόλο του πατέρα και η οικογενειακή ευτυχία είναι υποταγμένη στα κρατικά συμφέροντα και στις πολιτικές σκοπιμότητες. Εμπόδιο στην πραγμάτωση του στόχου του για ένα μελλοντικό πετυχημένο προξενιό είναι ο έρωτας της Αρετούσας με τον Ερωτόκριτο και ο βασιλιάς ασκεί με σκληρό και αυταρχικό τρόπο την εξουσία του για να τον αποτρέψει. Όπως λοιπόν μπορούμε εύκολα να υποθέσουμε, βλέπει το γάμο της κόρης του (Αρετούσας) κάτω από το πρίσμα πολιτικών σκοπιμοτήτων και επομένως αυτά που έχουν αξία για έναν υποψήφιο γαμπρό είναι η εξουσία, η πολιτική και στρατιωτική δύναμη και τα πλούτη -και αυτά δεν τα διαθέτει βέβαια ο γιος του Πεζόστρατου.