Μάθημα : Β’ τάξη, Γλώσσα

Το δεύτερο τεύχος του Ομίλου «Κόμικς και ΤΠΕ», 2020-2021. Το δημιούργησαν παιδιά της Δ’ τάξης του σχολείου μας με την εφαρμογή Pixton.

Τα κόμικς στη σύγχρονη εκπαίδευση

 Αγώνας για την αναγνώριση

Oρισμένοι μπορεί να αμφιβάλλουν για το κατά πόσο τα κόμικς ή αλλιώς τα γραφικά μυθιστορήματα θα μπορούσαν να θεωρηθούν κειμενικό είδος. Όμως ο αντίκτυπός τους στις αντιλήψεις των μαθητών και όλων των αναγνωστών για το τι μετράει ως ανάγνωση, τι μετράει ως κείμενο και τι μετράει ως είδος είναι ίσως ο βασικός λόγος για να αντιμετωπιστούν τελικά όχι μόνο ως ισχυρά κείμενα, αλλά και ως ένα ισχυρό σημείο εισόδου στον κριτικό γραμματισμό (Thomas, 2011).

Ήδη από την πρώτη δεκαετία που εμφανίστηκαν τα κόμικς, γύρω στα ’30, άναψαν οι σκέψεις και οι συζητήσεις σε ακαδημαϊκό επίπεδο για το κατά πόσο αυτά θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν στη διδασκαλία. Υποστηρικτές και επικριτές ξεκίνησαν μια συζήτηση γύρω από αυτό το θέμα, που εν πολλοίς διαρκεί ακόμη έως και σήμερα. Η δεκαετία του 1950 ήταν μια ισχυρά αρνητική περίοδος για τα κόμικς. Αυτός ο αρνητισμός που επικράτησε τότε, επηρέασε βαθύτατα και την ανάπτυξη του μέσου, όσο και την αξιοποίησή του στις αίθουσες διδασκαλίας (Thomas, 2011). Παρά τις προσπάθειες που έκαναν ειδικοί, ακαδημαϊκοί, δάσκαλοι και άλλοι για την αναγνώριση και τη νομιμοποίηση των κόμικς τουλάχιστον ως ένα πεδίο για περαιτέρω έρευνα σε σχέση με τη διδασκαλία της γλώσσας, τα κόμικς παρέμειναν ως ένα ώριμο φρούτο που περίμενε να κοπεί (Tilley, 2013).

Το ενδιαφέρον για τα κόμικς και τη διδασκαλία με τη χρήση τους ήταν ουσιαστικά αδρανές μέχρι και τα ’70, όπου και πάλι, οι αμφιβολίες ακόμη και των υποστηρικτών του είδους εξακολουθούσαν να είναι πολύ έντονες. Ωστόσο η ανάπτυξη των κόμικς τις τελευταίες τρεις δεκαετίες - η αναβίωση του Batman του Frank Miller (το 2007) και η ανάπτυξη γραφικών μυθιστορημάτων όπως το Watchmen (Moore and Gibbons 1986, 1987) και το Maus (Spiegelman 1986, 1991) πυροδότησαν μια νέα εκτίμηση για τα κόμικς και την αξία τους ως μέσο διδασκαλίας στην τάξη. Πολλοί εκπαιδευτικοί σήμερα χρησιμοποιούν τα κόμικς για να ενισχύσουν τις ίδιες ακριβώς ικανότητες που οι παλιότεροι εκπαιδευτικοί φοβούνταν ότι τα κόμικς θα σταθούν εμπόδιο στην ανάπτυξή τους, δηλαδή την ανάγνωση και τη φαντασία.

Η δύναμη και η δυναμική των κόμικς

Σχεδιάζοντας τη σύνδεση ανάμεσα στην τέχνη και στον γραμματισμό, ο Eisner (στο Wissman και Costello, 2014) ισχυρίζεται ότι «σε μεγάλη μέρος της διδασκαλίας της γλώσσας, η παιδαγωγική κατευθύνεται προς την τήρηση αυστηρών κανόνων… Αλλά χρειάζεται επίσης να προωθήσουμε στους μαθητές την αναγνώριση ότι η γλώσσα έχει μελωδία, ότι ο ρυθμός έχει αξία, ο τρόπος έχει αξία, οι μεταφορές έχουν νόημα». Η περιορισμένη εστίαση στα γλωσσικά στοιχεία περιορίζει και την δυνατότητα κατασκευής νοημάτων. Η γλώσσα δεν περιορίζεται σε όσα μπορεί να προφέρει η γλώσσα, αλλά σε όσα μπορεί να αντιληφθεί το μυαλό (Wissman και Costello, 2014).

Στην πραγματικότητα, αν υπάρχουν δυσκολίες στην αξιοποίηση των κόμικς στην τάξη, αυτές δεν έχουν σχέση με την ποιότητά τους. Αντίθετα, τα κόμικς προσφέρουν κίνητρο, δημιουργούν ισχυρές συνδέσεις με τους μικρούς αναγνώστες τους, προσφέρουν πολλαπλά οπτικά ερεθίσματα που συνδέονται με πολλούς τομείς της πολλαπλής νοημοσύνης αλλά και των πολυγραμματισμών. Επιπλέον, ένα βιβλίο κόμικ μπορεί να διαβαστεί με τους ρυθμούς που ο κάθε αναγνώστης του περνά το βλέμμα του από πάνελ σε πάνελ, κάτι που τα κάνει ιδανικά για τη διδασκαλία και τη μάθηση. Τα κόμικς βοηθούν τους μαθητές να έρθουν σε επαφή με έννοιες και γνώσεις που ξεπερνούν τη διδασκαλία της γλώσσας ή της λογοτεχνίας. Είναι ένα σημαντικό κομμάτι της λαϊκής κουλτούρας, άρα και μια οδός για την κριτική προσέγγιση αυτής της κουλτούρας. (Thomas, 2011. Carter, 2007).

Πολλές από τις δυνατότητες και τις αδυναμίες των κόμικς σε σχέση με την εκπαίδευση εξαρτώνται είτε από το ότι ως κειμενικό είδος συνδυάζουν το οπτικό με το γλωσσικό στοιχείο είτε με το ότι συνδέονται άμεσα με την παιδική και εφηβική κουλτούρα. Αυτό που καλούνται, λοιπόν, να κάνουν οι εκπαιδευτικοί είναι να βασιστούν στις δυνατότητες των κόμικς και να τις προωθήσουν ως αποτελεσματικά εκπαιδευτικά εργαλεία, την στιγμή που έχουν αντίληψη των αδυναμιών τους. Αυτές οι αδυναμίες θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν, ιδίως στον βαθμό που υπάρχει προκατάληψη εναντίον τους. Τα κόμικς μπορεί να μην είναι κατάλληλα για όλα τα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα και τις διδακτικές περιστάσεις. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί να συνδυαστούν με άλλα μέσα, που είναι και μια μεγάλη τους δυνατότητα: να διαμεσολαβούν ανάμεσα σε διαφορετικές γνωστικές περιοχές και πεδία έρευνας και να διευκολύνουν την πρόσβαση σε άλλα λογοτεχνικά πεδία ή κειμενικά είδη (Ferstl, 2010).

Δήμητρα Προβελεγγίου, PhD