ΑΣ ΓΝΩΡΙΣΟΥΜΕ ΤΙΣ ΦΥΣΙΚΕΣ ΟΜΟΡΦΙΕΣ ΤΗΣ ΣΥΜΗΣ, ΑΠΟ ΨΗΛΑ

Λιτή παρουσίαση Η ζωή στη Σύμη

Η ΖΩΗ ΣΤΗ ΣΥΜΗ

Θεματικά κέντρα

✔ Ανάγκες που γεννιούνται σε αιγαιοπελαγίτικα νησιά (λειψυδρία κ.ά.).

 ✔Νησιώτικη αρχιτεκτονική προσαρμοσμένη στις οικογενειακές ανάγκες.

     ✔Ομαδική ζωή και ανθρώπινες σχέσεις που βασίζονται στη συνεργασία και       την αλληλεγγύη.

      ✔Παιδικά παιχνίδια και ελεύθερος χρόνος σε μια παραδοσιακή κοινωνία.

     Ενότητες

    «Στη Σύμη … ν’ ανοίξουν χιλοπίτες»: Ομαδικές δουλειές γυναικών.

    «Εμείς, τα παιδιά…. τα σαπουνόνερα έξω»: Παιχνίδια μικρών κοριτσιών και λειτουργικότητα της κουζίνας στα σπίτια της Σύμης.

    «Κάτω απ’ το παράθυρο… και τις κουρελούδες»: Η εξασφάλιση και η χρήση του νερού στη Σύμη.

Παραδείγματα από τα πολιτισμικά στοιχεία (στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού που διέσωζε το νήσι, στα χρόνια που το επισκεπτόταν η ηρωίδα του βιβλίου, Αστραδενή):

α. κόβανε κουρέλια για κουρελούδες. Οι κουρελούδες ήταν υφαντά καλύμματα του δαπέδου των δωματίων (όπως τα χαλιά και τα κιλίμια). Οι γυναίκες αξιοποιώντας παλιά ρούχα και κομμάτια από υφάσματα, ανεξάρτητα από χρώμα ή ποιότητα, τα έκοβαν σε λουρίδες φάρδους 1-2 εκατοστών και αυτές τις χρησιμοποιούσαν ως υφάδι για την ύφανση της κουρελούς. ΑΥΤΟ ΣΤΗ ΣΥΜΗ.

β. Δεν έχουν στέρνα, να φοβούνται μην πατώσει και μείνουν χωρίς νερό. Οι Αθηναίοι ξοδεύουν το νερό σπάταλα (ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΑΣΤΙΚΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ), γιατί το έχουν άφθονο, ενώ στο νησί συγκεντρώνουν το νερό της βροχής στη στέρνα και το ξοδεύουν με φειδώ, επειδή φοβούνται μήπως αυτό τελειώσει και φανεί έτσι στεγνός ο πυθμένας της (ο «πάτος» της) με την εξάντληση του νερού. Με τη φράση τονίζεται η σπατάλη του νερού στην Αθήνα από τους κατοίκους της σε συσχετισμό με τη λειψυδρία της Σύμης.

γ. κάπως μυρίζει... αλλιώτικο στο στόμα... σα φάρμακο. Το χωρίο αναφέρεται στην οσμή του χλωρίου (το νερό των μεγάλων δεξαμενών των πόλεων χλωριώνεται πριν διοχετευτεί στο δίκτυο) ΑΥΤΟ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ. Αντίθετα, στη Σύμη το νερό είχε άλλη γεύση, γιατί 'προέκυπτε' με διαφορετικό τρόπο. 

Άλλα σχόλια 

Στο μυθιστόρημα της Ευγενίας Φακίνου Αστραδενή οι αφηγήσεις της ηρωίδας κινούνται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο αφορά τις εμπειρίες που ζει η μικρή Αστραδενή με τον ερχομό της στην πρωτεύουσα, όπου η ζωή διαφέρει ριζικά σε σύγκριση με τα βιώματα που έχει από τη μικρή κοινωνία της Σύμης. Στην Αθήνα γνωρίζει για πρώτη φορά τους φωταγωγούς στις πολυκατοικίες, τα σούπερ μάρκετ, το ασανσέρ, το πόσο περιορισμένα παίζουν τα παιδιά κ.ά. Παράλληλα όμως εμφανίζεται, ως συνέχεια του πρώτου, ένα δεύτερο επίπεδο που αφορά την παρουσίαση της ζωής στη Σύμη. Η Αστραδενή καθετί που γνωρίζει στην Αθήνα και της φαίνεται διαφορετικό, το βρίσκει αρνητικό συγκρίνοντας το με κάτι αντίστοιχο, συνήθως θετικό, από τη ζωή και τις συνήθειες της στη Σύμη. Θεωρεί δηλαδή ότι η ποιότητα ζωής στη Σύμη ήταν καλύτερη. Έτσι, με τη βοήθεια αυτής της τεχνικής το μυθιστόρημα είναι γεμάτο από νοσταλγικές εικόνες της παραδοσιακής ζωής στη Σύμη.

Γενικά σχόλια για το συγκεκριμένο απόσπασμα. Μια τέτοια περίπτωση έχουμε και στο απόσπασμα που ανθολογείται. Η μικρή Αστραδενή, κλεισμένη στην πολυκατοικία, στενοχωριέται επειδή είναι αναγκασμένη να κάθεται σε έναν καναπέ και δεν έχει άλλα συνομήλικα παιδιά να παίξει. Ο νους της επιστρέφει στη ζωή της στο νησί και στα παιχνίδια που έπαιζε με τις φίλες της. Τα παιχνίδια αυτά προσαρμόζονταν και εξαρτιόνταν από τις καιρικές συνθήκες. Εάν ο καιρός ήταν καλός, τα παιδιά έπαιζαν στην αυλή, εάν όχι, συγκεντρώνονταν μέσα στο σπίτι, στο μεγάλο δωμάτιο της κουζίνας.

Αυτή η νοσταλγική αναπόληση της Αστραδενής, που ξεκινά με αφορμή τα παιχνίδια με τις φίλες της, επεκτείνεται και αγκαλιάζει σκηνές από την καθημερινότητα των κατοίκων της Σύμης, όπου κυριαρχεί η ομαδικότητα: γυναίκες που κάνουν από κοινού τις δουλειές και αλληλοβοηθιούνται, παιδιά που παίζουν ομαδικά παιχνίδια. Η νοσταλγική ανάμνηση της Αστραδενής την οδηγεί συνειρμικά και σε μια περιγραφή του εσωτερικού ενός συμιακού σπιτιού, και ιδίως του δωματίου της κουζίνας, [Η Αστραδενή διαπιστώνει ότι οι κουζίνες στην Αθήνα είναι πολύ μικρές, στενόχωρες (κουτσουλές). Όμως στη Σύμη η κουζίνα είναι πολύ ευρύχωρη και αποτελεί τον κύριο χώρο του σπιτιού και το κέντρο της οικογενειακής ζωής (ένα μεγάλο δωμάτιο, πολύ μεγάλο, που κάνουμε όλες μας τις δουλειές)]  όπου κυριαρχεί η λειτουργική αξιοποίηση του χώρου και διεξάγονται οι περισσότερες δραστηριότητες μικρών και μεγάλων: ύπνος, εργασία, παιχνίδι κ.ά. Τελευταίο σημείο της αναπόλησης της Αστραδενής είναι οι στέρνες που αναγκάζονται να διατηρούν οι νησιώτες, προκειμένου να συγκεντρώνουν νερό, για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της λειψυδρίας, πρόβλημα άγνωστο στους κατοίκους της πρωτεύουσας.

Συνήθειες και αντιλήψεις των κατοίκων της Σύμης (ήθη και έθιμα):

► Στην αφήγηση, πέρα από τις εργασίες και τις ασχολίες των γυναικών και των παιδιών της Σύμης, γίνεται λόγος και για κάποιες συνήθειες και αντιλήψεις των κατοίκων του μικρού αυτού νησιού. Έτσι στη Σύμη:

✔ Οι μεγάλοι χρησιμοποιούν κάποια φόβητρα, για να καθίσουν φρόνιμα τα παιδιά (τα απειλούν ότι θα έρθει ο αράπης ή η γριά).

✔ Δεν υπάρχουν εστίες θέρμανσης το χειμώνα λόγω του ήπιου κλίματος και χρησιμοποιούνται κάποια αφεψήματα, όπως το φασκόμηλο, για την περιστασιακή (προσωρινή, για λίγο) αντιμετώπιση του λίγου κρύου (το τζάκι δε χρησιμοποιείται με τον τρόπο που χρησιμοποιείται σε άλλες περιοχές).

✔ Υπάρχει η δοξασία ότι το άναμμα του τζακιού έχει τη μαγική και υπερφυσική ιδιότητα να διώχνει το κακό από την οικογένεια.

✔ Υπάρχει η δοξασία (φήμη, λαϊκή πίστη) για τους καλικάντζαρους, που εμφανίζονται στη γη τις μέρες των Χριστουγέννων.

✔ Καλλιεργούνται στα σπίτια καλλωπιστικά φυτά (βασιλικά, κατιφέδες).

✔ Σε κάθε σπίτι συγκεντρώνουν το χειμώνα βρόχινο νερό σε ειδική στέρνα και το χρησιμοποιούν όλο το χρόνο με πολλή φειδώ λόγω λειψυδρίας.

     Τεχνικά στοιχεία

     Είδος: Το κείμενο που εξετάζουμε είναι ένα μυθιστόρημα της εφηβικής ηλικίας.

     Περιεχόμενο: Ηθογραφικό (ήθη, συνήθειες, αντιλήψεις)

     Αφηγηματικοί τρόποι: Η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη (μίμηση) και ο αφηγητής (η μικρή Αστραδενή) είναι δραματοποιημένος, ομοδιηγητικός (είναι ήρωας της ιστορίας), βλέπει από εσωτερική οπτική γωνία συμμετέχοντας στα δρώμενα, είναι το πρωταγωνιστικό πρόσωπο του έργου (αφήγηση με εσωτερική εστίαση--Βλέπουμε αυτά που γνωρίζει ένα πρόσωπο του έργου). / Αναδρομική αφήγηση ΣΕ ΠΟΙΟ ΣΗΜΕΙΟ ΕΧΟΥΜΕ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ; / Περιγραφή--στα έπιπλα και στο χώρο, στις διαδικασίες κάποιων δραστηριοτήτων/εργασιών (αφήγηση έχουμε σε ό,τι έχει χρόνο). 

     Γλώσσα: Η γλώσσα του κειμένου είναι η δημοτική γλώσσα. Απλώς εμπεριέχει και κάποιους ιδιωματισμούς από την τοπική διάλεκτο της Σύμης (κουρελούδες, νταντέλα, ξεσποριάσουν, αν ήταν καλοσύνη, κουτσουλές, αποκρέβατο, τσιμιά, στέρνα, πρεβάζι, κατιφέδες, θρεφτάρια, κουμάντο). Επίσης, εντύπωση προκαλούν τα ασυνήθιστα ονόματα που εντοπίζουμε στο κείμενο και που χρησιμοποιούνται στα Δωδεκάνησα (Αλεμίνα, Ζωπιάκι, Αστραδενή). Βλέπουμε ότι η Ευγενία Φακίνου ηθελημένα αρνείται την καλλιλογία, καθώς και το ότι ο λόγος της (λόγος παρατακτικός και μικροπερίοδος) διακρίνεται για την παραστατικότητά του, ώστε να είναι ικανός να περιγράψει τη δυσκολία προσαρμογής της Αστραδενής.

     Ύφος: Το ύφος του κειμένου είναι απλό (απλή γλώσσα με λιτή σύνταξη, με σύντομες προτάσεις). Είναι κοφτό και άμεσο –ζωντανό – παραστατικό (εικόνες) για να αντανακλά την ωμή πραγματικότητα. Απουσιάζει κάθε διάθεση αισιόδοξης και χαρούμενης αντιμετώπισης της κατάστασης – νοσταλγικό ύφος.

------- ------ ------ ------ 

ΗΘΗ ΚΙ ΕΘΙΜΑ ΣΤΗ ΣΥΜΗ, ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΥΛΙΚΟ

ΔΕΙΤΕ ΕΝΑ ΒΙΝΤΕΟ ΜΕ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΧΟΡΕΥΤΙΚΟ

Έθιμό:

Στη Σύμη ονομάζεται Κουκκουμάς και γίνεται στις 2 Μαΐου, για να γιορτάσουν και οι σφουγγαράδες πριν φύγουν με τις μηχανές και τις καγκάβες για το ψάρεμα του σφουγγαριού. Το έθιμο αυτό συγκινούσε περισσότερο τα νιάτα γιατί ήταν αφιερωμένο σε αυτά. Ήταν η ημέρα της γυναίκας που στη Σύμη τη γιόρταζαν στις 2 Μάιου.

Η αρχιτεκτονική στη Σύμη 

Κάποια στοιχεία της

Ο αποκρέββατος

ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΕΔΕΣΜΑ (ΦΑΓΗΤΟ) 

Τα ακούμια, που βασικά είναι λουκουμάδες, είναι μοναδικά γιατί εκτός από τα βασικά υλικά των λουκουμάδων, δηλαδή αλεύρι, μαγιά, ζάχαρη, αλάτι και νερό, μέσα βάζουνε βρασμένο ρύζι (το οποίο δεν το αντιλαμβανόμαστε στη γεύση) και αρωματίζονται από πορτοκάλι και ούζο.

Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΤΗΣ ΣΥΜΗΣ

Η παραδοσιακή Συμιακή διατροφή, ΔΙΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΟ

Γράφει ο Εμμανουήλ Κ. Μοράρης, Διαιτολόγος, Διατροφολόγος

    Σύμη αρχόντισσα! Σύμη επιβλητική! Ένα από τα ομορφότερα νησιά των Δωδεκανήσων, είναι ένα μικρό σχετικά νησί το οποίο περιτριγυρίζεται από ψηλά βράχια και μαγευτικά κρυστάλλινα νερά.

    Οι τροφές που επιλέγει αυτός ο τόπος για τις διατροφικές του συνήθειες δεν είναι τυχαίες. Η Συμιακή διατροφή περιλαμβάνει ελαιόλαδο, ψάρι, όσπρια, γαλακτοκομικά, λαχανικά και λίγο κρέας, μια πλούσια πηγή των βιταμινών για τον ανθρώπινο οργανισμό.
Εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι τα προϊόντα της θάλασσας έχουν μεγάλη θέση στο καθημερινό διαιτολόγιο του Συμιακού. Υπάρχει λογική εξήγηση καθώς ναυτικοί και ψαράδες υπερτερούσαν σαν επαγγέλματα στο νησί. Έτσι, οι κάτοικοι που στράφηκαν στο εσωτερικό και περιορίστηκαν στη γεωργία και τη κτηνοτροφία, ήταν λιγοστοί.
   Τα φαγητά της Σύμης είναι ιδιαίτερα και περιλαμβάνουν θαλασσινά όπως χταπόδια, καλαμάρια γεμιστά και μαγειρεμένα με διάφορους τρόπους , το πιο γνωστό φαγητό της Σύμης , το γαριδάκι το συμιακό καθώς και τις γαελόπιτες ( πιτταρίδια με ένα είδος ψαριού) αλλά και τα ντολμαδάκια. Επιπλέον όσον αφορά τα γλυκά η Σύμη φημίζεται για τα κουλουράκια της, τα πουγκάκια τα παξιμάδια της κ.α. Τέλος στα ποτά μπορούμε να εντάξουμε το λικέρ που φτιάχνουν οι ίδιοι και το ιδιαίτερο κρασί της. Έτσι η συμιακή διατροφή όσο αφορά τα φαγητά της θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα μεσογειακής διατροφής για μακροζωία και καλή υγεία.
    Πολλές από τις διατροφικές συνήθειες της Σύμης τις βρίσκουμε και σε άλλα νησιά των Δωδεκανήσων. Είτε εμφανίζονται με την απόλυτη ομοιότητα είτε μερικώς διαφοροποιημένες.

Πηγή:www.dimokratiki.gr