Ηλεκτρονική Σχολική Τάξη (η-Τάξη) | ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΄Β Λυκείου

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΄Β Λυκείου

EL1029249 - ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΤΣΑΜΑΤΣΑ

Ενότητες μαθήματος

Εμφάνιση όλων των ενοτήτων

ΜΟΡΦΗ ΣΟΝΑΤΑΣ-ΣΥΜΦΩΝΙΑ

Την εποχή του κλασικισμού είχαμε σημαντικές καινοτομίες ώς προς τις πατέντες σύνθεσης οργανικής μουσικής. Πλέον η μουσική χωρίς φωνές, όπως κομμάτια για σόλο πιάνο ή βιολί κτλ.,ακούγονταν συχνά στα σαλόνια των ευγενών, ενώ οι ορχήστρες έπαιζαν συνθέσεις φτιαγμένες ειδικά για αυτές. Οι συνθέτες του κλασικισμού, προσπαθόντας να έχουν μια δομή στα έργα αυτά ,καθιέρωσαν τη χρήση της μορφής σονάτας. Τη μορφή ή φόρμα θα μπορούσαμε να την παρομοιάσουμε με μια φόρμα για κεικ! Το μείγμα θα παρει τη μορφή της φόρμας όταν το κέικ ψηθεί. Το μείγμα όμως μπορεί να έχει άλλα υλικά η διαφορετικη διάρκεια ψησίματος! Κάπως έτσι λειτουργεί και η μορφή σονάτας! Με τα κατάλληλα “υλικά” δημιουργούνται διαφορετικές συνθέσεις είτε για σόλο όργανα ,είτε για σόλο όργανα και ορχήστρα, είτε για ολόκληρη την ορχήστρα!

Η μορφή σονάτας αποτελείται από 3 μέρη:

Έκθεση

Ανάπτυξη

Επανέκθεση

Στην έκθεση παρουσιάζεται το πρώτο κύριο θέμα/μουσικη ιδέα (τονική) και στη συνέχεια ένα δεύτερο θέμα/μουσική ιδέα (δεσπόζουσα).Οι δύο αυτές μουσικές ιδέες έχουν διαφορετικό χαρακτήρα.Μόλις και οι 2 ιδέες εκφραστούν η έκθεση τελειώνει και η σύνθεση προχωράει στην ανάπτυξη. Εδώ ο συνθέτης παίρνει τις 2 μουσικές ιδέες της έκθεσης και τις εξελίσσει προσθέτοντας η αφαιρώντας υλικό στις ιδέες αυτές που δεν υπήρχε πριν, τις μπλεκει και φτιάχνει κάτι νέο. Οταν και αυτή η διαδικασία φτάσει στην κορύφωση της, η σύνθεση περνάει στην επανέκθεση. Η επανέκθεση μας γυρίζει στη βάση από όπου ξεκίνησαν οι 2 μουσικές ιδέες της έκθεσης και είναι σαν ο συνθέτης να μας δείχνει τα “συμπεράσματα” που έβγαλε με τις 2 μουσικές του ιδέες στην περιπέτεια που λέγεται μορφή σονάτας!!! Όλα αυτά φυσικά δεν έχουν κανένα νόημα η προκαλούν μπέρδεμα αλλα γίνονται πολύ πιο κατανοητά εάν ακούσουμε μια σονάτα!!!

Παρακάτω μια σονατίνα του Μότσαρτ σε Ντο Μείζονα που κάποιοι από σας μπορεί και να την μελετάτε/έχετε ήδη μελετήσει ή ακούσει. Η σονατίνα είναι έργο με τη δομή της μορφής σονάτας μικρό σε διάρκεια και εύκολο στο παιξιμο (το εύκολο είναι σχετικό γι αυτό μελετήστε!!!)

Στο 1.58 τελειώνει η έκθεση με τα 2 θέματα και μέχρι το 2.12 ακολουθεί μια σύντομη ανάπτυξη. Απο το 2.12 και έπειτα έχουμε την επανέκθεση των 2 θεμάτων της έκθεσης εμπλουτισμένα και γραμμένα με τρόπο ώστε να καταλάβουμε ότι το έργο τελείωσε (happy end!!!).

Καταλύγουμε στην εξής δομή:

Έκθεση: Θέμα Α , Θέμα Β Codetta

Aνάπτυξη: επεξέργασία των θεμάτων

Επανέκθεση: Θεμα Α,μουσική γέφυρα,Θεμα Β, Coda

Οι συνθέτες χρησιμοποίησαν αυτή τη δομή όπως ακριβώς χρησιμοποιούμε κι εμείς την σύνταξη για να γράψουμε μια έκθεση! Τους δόθηκε μεγαλύτερη ελευθερία για να εκφραστούν αλλα και να κρατούν το ενδιαφέρον του ακροατή. Έτσι γράφτηκαν έργα για σόλο όργανα όπως πχ σονάτες για πιάνο, και για σόλο όργανα με τη συνοδεία πιάνου πχ σονάτα για βιολί, συνθέσεις για τρίο (τρία όργανα), κουαρτέτα (τέσσερα όργανα)κτλ.Τα έργα αυτά έχουν 3 η 4 μέρη/κινήσεις,η πρώτη κίνηση γραμμένη σε μορφή σονάτας, η δεύτερη κίνηση πιό αργή, η τρίτη πιο “παιχνιδιάρικη”και χορευτική (menuetto,scherzo) και η τέταρτη/τελευταία κίνηση πάλι με μορφή σονάτας.

Πάνω σε αυτή τη λογική άρχισαν να συντίθενται οι πρώτες συμφωνίες. Η συμφωνία είναι έργο με πρωταγωνιστή την ίδια την ορχήστρα. Χωρίζεται σε 3 η 4 μέρη/κινήσεις. To πρώτο μέρος/κινηση ακολουθεί τη δομή της μορφής σονάτας. Το δεύτερο μέρος/κίνηση είναι πιό αργό και το τρίτο (όπου υπάρχει) είναι πιο χορευτικό. Το τελευταίο μέρος/κίνηση συχνά ακολουθεί και αυτό τη μορφή σονάτας.