Μάθημα : Σπάμε τα στερεότυπα: Φύλο, Γλώσσα, Κοινωνία, Επάγγελμα

  Η ενότητα διάρκειας δύο (2) διδακτικών ωρών στοχεύει στην κατανόηση του ρόλου της γλώσσας στη διαμόρφωση και αναπαραγωγή στερεοτύπων. Οι μαθητές, μέσα από ομαδικές δραστηριότητες, ανάλυση κειμένων, χρήση λεξικών και ασκήσεις στον διαδραστικό πίνακα, εντοπίζουν σεξιστικές εκφράσεις, κατανοούν έννοιες όπως στερεότυπο, προκατάληψη και γλωσσικός σεξισμός, και προτείνουν συμπεριληπτικές εναλλακτικές. Στόχος είναι η ευαισθητοποίηση, η ανάπτυξη κριτικού γραμματισμού και η ενίσχυση στάσεων σεβασμού και ισότητας.

Στόχοι Μαθήματος

Γνωστικοί

• Να ορίζουν και να διακρίνουν τους όρους σεξισμός, στερεότυπο, προκατάληψη, διακρίσεις.
• Να αναγνωρίζουν σεξιστικά στοιχεία στον καθημερινό προφορικό λόγο και στα γραπτά κείμενα.
• Να κατανοούν τον ρόλο της γλώσσας στη διαμόρφωση και αναπαραγωγή στερεοτύπων.

Συναισθηματικοί

• Να ευαισθητοποιηθούν απέναντι στον γλωσσικό σεξισμό.
• Να καλλιεργήσουν στάσεις σεβασμού και αποδοχής της διαφορετικότητας.
• Να αναστοχαστούν πάνω στη δική τους γλωσσική χρήση.

Δεξιοτήτων

• Να αξιοποιούν λεξικά και ψηφιακά εργαλεία για γλωσσική διερεύνηση.
• Να συνεργάζονται σε ομάδες και να παρουσιάζουν τα αποτελέσματά τους.
• Να μετασχηματίζουν στερεοτυπικές εκφράσεις σε συμπεριληπτικές.
• Να ασκούνται σε δεξιότητες κριτικού γραμματισμού.

  Πόροι/Μέσα:

• Αρχείο με κείμενα και παραδείγματα (ψηφιακό, έντυπο).
• Ηλεκτρονικό λεξικό.
• Διαδραστικός πίνακας.

  Μεθοδολογία:

• Ομαδοσυνεργατική μάθηση (δραστηριότητες σε ομάδες),
• Διερευνητική μάθηση (αναζήτηση σε λεξικά, κριτική ανάλυση κειμένων),
• Συζήτηση στην ολομέλεια (καθοδήγηση από τον/την εκπαιδευτικό),
• Χρήση ΤΠΕ (διαδραστικός πίνακας, ηλεκτρονικά λεξικά).

  Σημείωση

Ο/η εκπαιδευτικός αποφασίζει αν θα αξιοποιήσει όλες τις προτεινόμενες δραστηριότητες ή θα επιλέξει κάποιες μόνο από αυτές. Ειδικά για τα φύλλα εργασίας της δραστηριότητας 2, η διδακτική τους αξιοποίηση εξαρτάται τόσο από το μαθησιακό επίπεδο της τάξης όσο και από τον διαθέσιμο ηλεκτρονικό εξοπλισμό (PC, tablets). Αν δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν και τα δύο φύλλα εργασίας, προτείνεται να δοθεί για ομαδική αξιοποίηση μόνο το Φ.Ε. 2Β.

  Πηγή εκπαιδευτικού υλικού 

Οι δραστηριότητες 1 και 2 αντλούν υλικό από το εκπαιδευτικό υλικό για τον Σεξισμό και την Ισότητα των Φύλων και συγκεκριμένα από την ενότητα «Η γλώσσα διακρίνει τους ανθρώπους ανάλογα με το φύλο τους» (Α΄/Β΄ Δημοτικού) της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας «Σημείο για τη μελέτη και την αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς».

Διδακτική πορεία

Αφόρμηση/Εκκίνηση

Ξεκινάμε τη συζήτηση ρωτώντας τους/τις μαθητές/τριες αν πιστεύουν ότι η γλώσσα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που σκεφτόμαστε για τους άλλους. Αφήνουμε τους/τις μαθητές/τριες να διατυπώσουν ελεύθερα τη γνώμη τους. Αν χρειαστεί, κάνουμε διευκρινιστικές ερωτήσεις χωρίς όμως να τους/τις καθοδηγούμε προς μια συγκεκριμένη απάντηση.

ΚΥΡΙΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Δραστηριότητα 1: Γλώσσα που αποκλείει ή συμπεριλαμβάνει;

Ο/η εκπαιδευτικός προβάλλει στον διαδραστικό πίνακα συγκεκριμένα παραδείγματα (βλ. συνοδευτικό ΥΛΙΚΟ) και συζητά με τους/τις μαθητές/τριες με τη βοήθεια στοχευμένων ερωτήσεων. Στη συζήτηση τονίζεται πώς η γλώσσα μπορεί να αποκλείει ή να συμπεριλαμβάνει.

Δραστηριότητα 2: Γλώσσα και επάγγελμα

Οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε ομάδες των 3-4 ατόμων (συνολικά 4 ομάδες). Τους μοιράζονται τα συνοδευτικά φύλλα εργασίας. Σε δύο ομάδες το Φ.Ε. 2Α και στις άλλες δύο το Φ.Ε. 2Β. Οι μαθητές/τριες προχωρούν σε διερεύνηση και μελέτη του υλικού με τη βοήθεια των συνοδευτικών οδηγιών και ερωτήσεων και στο τέλος παρουσιάζουν σύντομα τα συμπεράσματά τους στην ολομέλεια της τάξης.

Δραστηριότητα 3: Λέξεις, Λέξεις, Λέξεις

  Ο/η εκπαιδευτικός, με τη βοήθεια ενός ηλεκτρονικού λεξικού (λ.χ. Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών) και του συνοδευτικού Γλωσσαρίου, παρουσιάζει και εξηγεί στην τάξη τους όρους: σεξισμός, στερεότυπο, προκατάληψη, διακρίσεις.

  Εστιάζει ιδιαίτερα στην έννοια του γλωσσικού σεξισμού, φαινομένου κατά το οποίο οι κοινωνικές ανισότητες μεταξύ των δύο φύλων προβάλλονται μέσα από το γλωσσικό σύστημα.

  Παρουσιάζει την έννοια της συμπερίληψης και συζητά σύντομα με τους/τις μαθητές/τριες για τη σημασία της στη σύγχρονη εποχή.

  Μαζί με τους/τις μαθητές/τριες αναζητά άλλες ανάλογες λέξεις/φράσεις και μαζί εμπλουτίζουν το Γλωσσάριο του μαθήματος (ένταξη, ενεργή ενσωμάτωση, εξάλειψη διακρίσεων, αποδοχή, σεβασμός στη διαφορετικότητα).

  Στο τέλος, δημιουργούν όλοι/ες μαζί ένα συννεφόλεξο με τις παραπάνω λέξεις (λ.χ. με το εργαλείο Word Art), το οποίο θα μπορούσε να εκτυπωθεί και να αναρτηθεί σε εμφανές σημείο της τάξης.

Δραστηριότητα 4: Λέξεων συνέχεια

Με τη βοήθεια μιας διαδραστικής άσκησης συμπλήρωσης κενών (drag and drop) οι μαθητές/τριες συνοψίζουν και ανακεφαλαιώνουν τα μαθησιακά αποτελέσματα των προηγούμενων δραστηριοτήτων. Βλ. διαδραστικό περιεχόμενο στο συνοδευτικό υλικό.

Δραστηριότητα 5: Βρες το στερεότυπο

Οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε ομάδες των 3-4 ατόμων (συνολικά 4 ομάδες). Τους μοιράζονται τα συνοδευτικά φύλλα εργασίας. Σε δύο ομάδες το Φ.Ε. 2Γ και στις άλλες δύο το Φ.Ε. 2Δ. Οι μαθητές/τριες μελετούν το υλικό με τη βοήθεια των συνοδευτικών ερωτήσεων και παρουσιάζουν σύντομα τα συμπεράσματά τους στην ολομέλεια της τάξης.

Συζήτηση μετά την εργασία των μαθητών/τριών

Ο/η εκπαιδευτικός ενθαρρύνει τη συζήτηση για το πώς συγκεκριμένες λέξεις/εκφράσεις υποκρύπτουν στοιχεία μειωτικά και υποτιμητικά, κυρίως για το γυναικείο φύλο. Συζητά με τους/τις μαθητές/τριες τον αντίκτυπο τέτοιων εκφράσεων, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η γλώσσα αναπαράγει και διαιωνίζει στερεότυπα.

Δραστηριότητα 6: Άλλαξέ το

  Ο/η εκπαιδευτικός ζητά από τους/τις μαθητές/τριες να σκεφτούν εναλλακτικούς τρόπους για να μετατρέψουν κάποιες από τις στερεοτυπικές εκφράσεις που συνάντησαν στις προηγούμενες δραστηριότητες σε πιο ουδέτερες και συμπεριληπτικές.

  Ζητά από τους/τις μαθητές/τριες να κάνουν το ίδιο με την εικόνα της Δραστηριότητας 5 (Φύλλο Εργασίας 2Γ). Ποια απάντηση θα μπορούσε να δώσει το κορίτσι της εικόνας για να «ακυρώσει» τη στερεοτυπική φράση του αγοριού;

Εναλλακτική εκδοχή δραστηριότητας

Κάθε ομάδα καταγράφει 2-3 στερεοτυπικές φράσεις που ακούει στην καθημερινότητά της (π.χ. στο σχολείο, στο σπίτι, στα ΜΜΕ) και τις μετασχηματίζει σε πιο ουδέτερες, συμπεριληπτικές και ισότιμες εκδοχές. Στο τέλος, παρουσιάζει την εργασία της στην ολομέλεια.