Μάθημα : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Α1-Α2-Α3)

Βασικά Στοιχεία θεωρίας:

Χημικός δεσμός είναι η ελκτική δύναμη που συγκρατεί μεταξύ τους τα άτομα, τα ιόντα ή τα μόρια όταν σχηματίζουν τις χημικές ενώσεις.

Η αιτία δημιουργίας χημικών δεσμών είναι η τάση όλων των σωμάτων στη φύση να μεταβούν σε σταθερότερες καταστάσεις, δηλαδή σε καταστάσεις μικρότερης ενέργειας.

Τα άτομα των στοιχείων όταν σχηματίζουν χημικές ενώσεις, τείνουν να αποκτήσουν σταθερή ηλεκτρονιακή δομή ευγενούς αερίου (κανόνας της οκτάδας). Δηλαδή τα άτομα τείνουν να αποκτήσουν στην εξωτερική τους στιβάδα οκτώ ηλεκτρόνια ( ή δυο ηλεκτρόνια στην περίπτωση που εξωτερική στιβάδα είναι η Κ ).

Υπάρχουν δυο βασικά είδη χημικών δεσμών, ο ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός και ο ομοιοπολικός δεσμός:

·         Ιοντικός (ετεροπολικός) δεσμός ονομάζεται ο δεσμός που σχηματίζεται με μεταφορά ηλεκτρονίων από άτομα ενός ηλεκτροθετικού στοιχείου (μετάλλου) σε άτομα ενός ηλεκτραρνητικού στοιχείου (αμετάλλου).

Για να σχηματιστεί ιοντικός δεσμός πρέπει να υπάρχουν:

α) άτομο που έχει τάση να αποβάλλει ηλεκτρόνια και να μετατραπεί σε θετικό ιόν(κατιόν) π.χ. τα ηλεκτροθετικά μέταλλα των ομάδων IA, IIA και IIIA του Π.Π., που έχουν την τάση να αποβάλλουν 1,2 και 3 ηλεκτρόνια αντίστοιχα.

β) άτομο που έχει τάση να προσλάβει ηλεκτρόνια και να μετατραπεί σε αρνητικό ιόν(ανιόν) π.χ. τα ηλεκτραρνητικά αμέταλλα των ομάδων VA, VIA και VIIA του Π.Π., που έχουν την τάση να προσλάβουν 3,2 και 1 ηλεκτρόνια αντίστοιχα.

Στις ιοντικές ενώσεις οι ελκτικές δυνάμεις ασκούνται προς όλες τις κατευθύνσεις και γι’ αυτό δεν υπάρχει η έννοια του μορίου.

Ο μοριακός τύπος μιας ιοντικής ένωσης δεν συμβολίζει το μόριο της ένωσης, αλλά δείχνει την απλούστερη ακέραια αναλογία των ιόντων στο κρυσταλλικό πλέγμα της ένωσης.

·         Ομοιοπολικός δεσμός ονομάζεται ο δεσμός που σχηματίζεται με αμοιβαία συνεισφορά ενός ή περισσοτέρων μονήρων ηλεκτρονίων, οπότε τα άτομα συνδέονται μεταξύ τους με ένα ή περισσότερα κοινά ζεύγη ηλεκτρονίων.

Για να σχηματιστεί ομοιοπολικός δεσμός πρέπει τα άτομα που συνδέονται:

α) να είναι αμέταλλα(ηλεκτραρνητικά στοιχεία).

β) να διαθέτουν στην εξωτερική τους στιβάδα ένα ή περισσότερα μονήρη ηλεκτρόνια.

Τέτοια στοιχεία είναι τα αμέταλλα που ανήκουν στις ομάδες IVA, VA, VIA, VIIA και το υδρογόνο(IA ομάδα).

Τα άτομα που ενώνονται με ομοιοπολικό δεσμό είναι δυνατόν να ανήκουν στο ίδιο στοιχείο ή σε διαφορετικά στοιχεία.

Όταν  τα άτομα που συνδέονται με ομοιοπολικό δεσμό ανήκουν στο ίδιο στοιχείο (π.χ. Cl₂), έχουν την ίδια ηλεκτραρνητικότητα, οπότε το κοινό ζεύγος ηλεκτρονίων του ομοιοπολικού δεσμού έλκεται εξίσου από τους πυρήνες των δυο ατόμων. Ο δεσμός αυτός ονομάζεται μη πολικός (μη πολωμένος) ομοιοπολικός δεσμός.

Όταν  τα άτομα που συνδέονται με ομοιοπολικό δεσμό ανήκουν σε διαφορετικά στοιχεία (π.χ. ΗCl), έχουν διαφορετική ηλεκτραρνητικότητα, οπότε το κοινό ζεύγος ηλεκτρονίων του ομοιοπολικού δεσμού έλκεται περισσότερο από το ηλεκτραρνητικότερο άτομο. Ο δεσμός αυτός ονομάζεται  πολικός (ή πολωμένος) ομοιοπολικός δεσμός.

Μαθαίνω παίζοντας:

Ας ασχοληθούμε λιγάκι με τη διάλυση του αλατιού στο νερό εδώ αλλά και και με την αγωγιμότητα των διαλυμάτων εδώ αλλά και εδώ. Να μην ξεχάσουμε να δούμε και ορισμένα μοριακά μοντέλα χημικών ενώσεων!