Μάθημα : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ- ΕΛΕΝΗ, ΕΥΡΙΠΙΔΗ

Δ’ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ [στίχοι  1500 – 1592 ]

Δ’  ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ( 1500- 1592)

ΝΟΗΜΑ

    Κατά τη διάρκεια του στάσιμου ο Θεοκλύμενος επικοινώνησε με τη Θεονόη η οποία δε φανέρωσε το σχέδιο της Ελένης, όπως είχε υποσχεθεί. Η Ελένη εμφανίζεται σ’ αυτό το επεισόδιο στη σκηνή και καθυσηχάζει το χορό για τη σιωπή της Θεονόης. Δίνει πληροφορίες για την τωρινή κατάσταση του Μενέλαου που είναι αρματωμένος και καλοντυμένος. Τώρα εμφανίζεται στη σκηνή ο Θεοκλύμενος με τις προσφορές για το νεκρό. Για άλλη μια φορά προτρέπει την Ελένη να μην μπει στο καράβι από φόβο να μην τη χάσει αν αυτή θελήσει να αυτοκτονήσει. Η Ελένη τον προσφωνεί ειρωνικά καινούριο άντρα της και επιμένει στην απόφασή της. Έτσι ο Θεοκλύμενος διατάζει τους δούλους του να ετοιμάσουν τα απαραίτητα και να σταλούν και υπάκουοι ναύτες, και η Ελένη τον αποτρέπει από το να έρθει κι αυτός στο πλοίο. Ο Θεοκλύμενος χαρούμενος ζητά να ετοιμάσουν τα δώρα του γάμου και λέει στο Μενέλαο να γυρίσει στην πατρίδα του ή αν θέλει να μείνει κοντά του. Η Σκηνή κλείνει με την προσευχή του Μενέλαου προς το Δία για καλή τύχη.

• Στοιχεία τεχνικής :

1. Δραματική ειρωνεία [ στ. 1535-1548, 1555, 1557, 1561, 1563 ] : λογοπαίγνια + αμφίσημες φράσεις Ελένης → λειτουργούν παράλληλα ως μέσο εκτόνωσης Ελένης από αγωνία και ένταση που έχουν συσσωρευτεί μέσα της.
2. Επιβράδυνση : επανάληψη ίδιων μοτίβων [ επιφυλακτικότητα Θεοκλύμενου, επιχειρηματολογία Ελένης ].
3. Προοικονομία : (α) δυσκολίες που περιμένουν τους ήρωες [ ετοιμοπόλεμος Μενέλαος και δέησή του ]

                                       (β)  επιτυχία σχεδίου [ σιωπή Θεονόης και Χορού, διαταγή Θεοκλύμενου προς τους ναύτες του, υπέρβαση αμφιβολιών Θεοκλύμενου ].

1. Λειτουργικός ρόλος επεισοδίου σε εξέλιξη υπόθεσης δράματος → (α) κορύφωση αγωνίας θεατών με εμφάνιση νέων εμποδίων, (β) ολοκλήρωση «μηχανής»  σωτηρίας ηρώων, (γ) αποκατάσταση ήρωα λίγο πριν την ηρωική του δράση.
2. Κωμικά στοιχεία : (α) ειρωνεία και αμφισημία Ελένης, (β) φόβος Θεοκλύμενου για αυτοκτονία Ελένης, (γ) ερμηνεία Θεοκλύμενου για δάκρυα Ελένης, (δ) πομπή με νεκρικές προσφορές : σάτιρα βαρβαρικής ευπιστίας, παρωδία .
3. Ρομαντικά στοιχεία : (α) σχέδιο διαφυγής που βρίσκεται σε εξέλιξη, (β) πομπή με εξωτικά στοιχεία, (γ) αποδοχή πρότασης γάμου ηρωίδας και διαρκής αναβολή του.

• Πολιτιστικά στοιχεία : στίχοι 1536, 1567, 1578.
• Ιδεολογικά στοιχεία :

1. Τύχη :  αστάθμητος παράγοντας, ουδέτερη [ ύπαρξη καλής και κακής τύχης ], υποκειμενική [ η καλή τύχη για την Ελένη είναι κακή για τον Θεοκλύμενο και το αντίστροφο ].
2. Ευτυχία [ αντικειμενικός ορισμός : εσωτερική πληρότητα, ψυχική και ηθική ισορροπία ] :

(α) Θεοκλύμενος : ταύτιση ευτυχίας με εξουσία, δύναμη, πλούτη.

(β) Μενέλαος : σύνδεση ευτυχίας με ηθικές και πνευματικές αξίες και αρετές, με ελευθερία [ αδιαφορία για πλούτη ].

• Προσωπικότητα Ελένης : δυναμική, αποφασιστική, δραστήρια, με ευστροφία και δεινότητα λόγων, προσωπικότητα  που γοητεύει και επιβάλλεται στους άλλους, ειρωνική και προκλητική προς τον Θεοκλύμενο.
• Προσωπικότητα Μενέλαου : αποφασιστικός, δυναμικός, δραστήριος, τολμηρός και ριψοκίνδυνος, πιστός στις αξίες του [ προτιμά τον κίνδυνο από την ασφάλεια και τα πλούτη ].
• Προσωπικότητα Θεοκλύμενου : καχύποπτος, ανασφαλής, αφελής, εύπιστος, με αστάθεια στις θρησκευτικές του αντιλήψεις [ δεισιδαιμονία ( πίστη σε μίασμα ) – αμφισβήτηση ταφικών εθίμων ( νεκροί = σκιές ) ], κωμικοτραγική προσωπικότητα .

Ερωτήσεις :

1. Με ποιο τρόπο αντιλαμβάνονται το νόημα της ευτυχίας ο Θεοκλύμενος και ο Μενέλαος και για ποιους λόγους ;
2. Να σχολιάσετε τους στίχους 1558 και

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

1. Να επισημάνετε το στοιχείο της θεατρικής οικονομίας:

Η σκηνή αυτή δείχνει τη θεατρική οικονομία της τραγωδίας, δηλαδή πως λειτουργεί το προηγούμενο χορικό, ώστε να υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος για να επικοινωνήσει ο Θεοκλύμενος με την αδερφή του και να προκύψει το νέο επεισόδιο.

2. Να βρείτε τα στοιχεία όψης ( σκηνοθετικά, σκηνογραφικά, εμφάνιση, σκευή) καθώς και να εντοπίσετε τα στοιχεία προώθησης του μύθου.

Α. στοιχεία όψης:

1. οι πρώτες πληροφορίες που δίνει η Ελένη στο χορό για τη Θεονόη και το Θεοκλύμενο που συναντήθηκαν μέσα στο παλάτι ( 1500- 1505).
2. η περιγραφή της Ελένης για την καινούρια εξωτερική εμφάνιση του Μενέλαου: έχει όπλα, ασπίδα στο αριστερό χέρι, κοντάρι στο δεξί, είναι ετοιμοπόλεμος, φορά ωραίο χιτώνα, είναι λουσμένος και καθαρός. Αυτή η περιγραφή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την προηγούμενη κατάσταση του Μενέλαου, τη ρακοφορία ( 1506- 1517)
3. η παρουσίαση από την Ελένη του Θεοκλύμενου που εμφανίζεται στη σκηνή ( 1517- 1519)
4. η προτροπή του Θεοκλύμενου προς τους δούλους που κρατούν τις προσφορές για το νεκρό (1524-1526).
5. οι διαταγές του Θεοκλύμενου προς τους δούλους του για τη στελέχωση του πλοίου ( 1549- 1554)
6. οι διαταγές του να ετοιμάσουν τα δώρα του γάμου ( 1570-1573)

Β. στοιχεία που προωθούν την εξέλιξη του μύθου: 

3. Να περιγράψετε το ήθος των χαρακτήρων και να παρουσιάσετε στοιχεία της διάνοιάς τους: