ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

                                                  ΕΥΡΙΠΙΔΗ «ΕΛΕΝΗ»

                             4^η Σκηνή Β’ Επεισοδίου [στίχοι 951-1137]

• Στοιχεία τεχνικής :

1. Εξέλιξη μύθου : ακολουθεί το σκεπτικό της Θεονόης
2. Θεατρική οικονομία :

      (α) 1^η απόφαση Θεονόης [=αποκάλυψη] →ώθηση στον αγώνα λόγων Ελένης και Μενέλαου.

(β) 2^η απόφαση Θεονόης [=σιωπή] →ανάθεση σχεδίου σωτηρίας στους ήρωες.

3. Σκηνοθετικά στοιχεία :
   • Είσοδος θεονόης : (α) επιβλητική, υποβλητική, τρομακτική παρουσία, (β) ατμόσφαιρα ιερότητας [σεβασμός, τρόμος], (γ) καθηλωτική σκηνή [τελετουργικά δρώμενα], (δ) σκηνική παρουσία = παγερή, απόμακρη, με απόλυτη επίγνωση του κύρους της, αλαζονική.
   • Σκηνική παρουσία Μενέλαου:απειλητική κίνηση χεριών, οργισμένη χροιά φωνής, ένταση φωνής► ψυχική ένταση ήρωα.
   • Τάφος Πρωτέα [στ.1060]: κορύφωση δραματικότητας
4. Παρεμβάσεις Χορού [ μέρος τυπικής διάρθρωσης αγώνα λόγων ] :
   • 1^η παρέμβαση : συντονισμός συζήτησης, προτροπή για αλήθεια [συναισθηματική ταύτιση με Ελένη].
   • 2^η παρέμβαση : ανάθεση ευθύνης απόφασης στη Θεονόη [ κρατά αποστάσεις ]
   • 3^η παρέμβαση : έκφραση ικανοποίησης για τελική απόφαση [συναισθ. ταύτισή τους με Ελένη]
5. «Αγώνας λόγων» [ επίδραση από σοφιστές ]

• Ιδεολογικά στοιχεία :

1. «Αγώνας λόγων»: (α) κοινή επιδίωξη [= να μεταπείσουν τη Θεονόη], (β) κοινά επιχειρήματα [= αμάρτημα έναντι θεών + αμαύρωση ονόματος νεκρού Πρωτέα], (γ) αντίθεση στον τρόπο ανάπτυξης [Ελένη:βαρύτητα σε συναίσθημα και ήθος Θεονόης # Μενέλαος:βαρύτητα σε λογική Θεονόης]
2. Επιχειρήματα Ελένης: (α) επίκληση ελέου προς γυναίκα που αγαπά τον άντρα της, (β) επίκληση ευσέβειας και δικαιοσύνης , αφύπνιση ηθικής συνείδησης, (γ) επίκληση αγάπης και σεβασμού προς τον νεκρό πατέρα της,(δ) επίκληση ελέου προς γυναίκα που στερείται άδικα της αξιοπρέπειά της, (ε) επίκληση ζήλου Θεονόης να μοιάσει τον πατέρα της.
3. Επιχειρήματα Μενέλαου: (α) δυναμική απαίτηση αποκατάστασης δικαίου [προκλητική αδιαφορία για δύναμη μάντισσας ], (β) δημιουργία συνδρόμων ενοχής στη Θεονόη [ ηθικό χρέος έναντι πατέρα της αλλά και ευθύνη έναντι νεκρών τρωικού πολέμου ], (γ)άμεση απειλή[ευθύνη Θεονόης για βεβήλωση τάφου Πρωτέα και θανάτου Μενέλαου και Ελένης]
4. Θεονόη [υπό την επίδραση των δύο ρήσεων]: αναφορά σε έμφυτη αίσθηση δικαιοσύνης,σε ευσέβεια και σε διατήρηση αμόλυντης της υπόληψης του πατέρα της.
5. Πίστη Ευριπίδη στη δύναμη της ανθρώπινης λογικής : 2^η απόφαση Θεονόης [= σιωπή, αποχώρηση χωρίς προσφορά οριστικής λύσης στο πρόβλημα των ηρώων] :
6. Προβληματικές έννοιες :

• Δικαιοσύνη : πράττει το δίκαιο με απάτη ( απόκρυψη της αλήθειας )
• Ευσέβεια : παίρνοντας το μέρος τη Ήρας, ασεβεί προς την Αφροδίτη

7. Ιδέα της τιμωρίας και σε ενόχους νεκρούς [ στ. 1119 – 1120 ]
8. Αθανασία ψυχής ( και σε αιγυπτ.θρησκ.αντιλήψεις ) [ στ. 1120 – 1123 ]

• Χαρακτήρες - Συναισθήματα :
• Προσωπικότητα Θεονόης: σοβαρή, μεγαλόπρεπη, απόμακρη, αγνή, δυναμική παρουσία [μερικές φορές κάπως επηρμένη και ειρωνική] , ευσεβής, δίκαιη.
• Συναισθήματα Θεονόης : αρχικά ψυχρή, απρόσιτη, απόλυτα σοβαρή, με κάποια αίσθηση ανωτερότητας→ φοβισμένη λόγω Θεοκλύμενου [ αρχικά λειτουργεί το ένστικτο της αυτοσυντήρησης ] → ηρωική μορφή, με εσωτερική δύναμη [λόγω τελικής απόφασης], με ουσιαστική αδελφική αγάπη και συμπόνοια προς τους ήρωες→ ήρεμη [ψυχική γαλήνη] λόγω πραγμάτωσης του χρέους της έναντι των θεών και του πατέρα της.
• Συναισθήματα Ελένης : αγωνία, απελπισία, ψυχική φόρτιση→ δυναμισμός, αντίδραση με ικεσία.
• Συναισθήματα Μενέλαου : οργή [λόγω έντονης συναίσθησης αδικίας]→περιφρόνηση απόφασης Θεονόης, έντονη κατάκρισή της→ τόλμη, ηρωισμός.
• Θεοί : ανθρώπινα γνωρίσματα και αδυναμίες, αντανάκλαση ανθρώπινων καταστάσεων και πραγματικότητας [ανθρωπομορφισμός ]

• Στοιχεία Τραγικότητας :

     (α)  Εξάρτηση μέλλοντος ηρώων από τη βούληση θεών και την απόφαση της Θεονόης.

     (β) Τραγική μοναξιά ηρώων, αντιμετώπιση απειλής θανάτου, παγίδευσή τους σε πλέγμα αλήθειας - ψεύδους