Μάθημα : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (Α2 & Α3)

"Το συντομότατο αυτό διήγημα του Γιάννη Βλαχογιάννη, έχει χαρακτηριστικά που παραπέμπουν στο πεζοτράγουδο"

Τι είναι το πεζοτράγουδο;

Το πεζοτράγουδο είναι ένα λογοτεχνικό είδος που συνδυάζει χαρακτηριστικά της πεζογραφίας και της ποίησης.

Χαρακτηριστικά

• Μορφή Πεζού: Δεν χωρίζεται σε στίχους, αλλά σε παραγράφους.
• Ποιητική Ουσία: Χρησιμοποιεί έντονα σχήματα λόγου, εικόνες και συναισθηματική φόρτιση.
• Ρυθμός: Αν και δεν έχει αυστηρό μέτρο, διακρίνεται από έναν εσωτερικό, μουσικό ρυθμό που το διαφοροποιεί από το απλό διήγημα.
• Συντομία: Συνήθως πρόκειται για σύντομα κείμενα που εστιάζουν σε μια στιγμή, μια εικόνα ή ένα συναίσθημα.

«Η Έξοδο» του Γιάννη Βλαχογιάννη (1911) αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα που προσεγγίζουν το είδος του πεζοτράγουδου στη νεοελληνική γραμματεία. Αν και τυπικά θεωρείται ένα συντομότατο διήγημα, η έντονη συναισθηματική του φόρτιση και η ποιητική του γλώσσα το κατατάσσουν σε αυτή την ενδιάμεση κατηγορία.

"Η Έξοδο" χαρακτηρίζεται από:

λυρισμό: Ο λόγος είναι γεμάτος εικόνες που θυμίζουν δημοτικό τραγούδι.

πυκνότητα: Σε ελάχιστες γραμμές καταφέρνει να συμπυκνώσει το δράμα μιας ολόκληρης ιστορικής στιγμής.

συναισθηματική φόρτιση: Χρησιμοποιεί λέξεις και φράσεις που στοχεύουν στην πρόκληση έντονης συγκίνησης (π.χ. η περιγραφή της μάνας και του άρρωστου παιδιού της.

Οι τραγικές συνθήκες των πολιορκημένων Μεσολογγιτών

• Πολιορκία και επικείμενη πτώση.
• Πείνα («από την πείνα αγνώριστη, φάντασμα ζωντανό», « της πείνας η κατάρα»).
• Χηρεία και μοναξιά(«του μακαρίτη άντρα της», «θέρισαν κάθε δικό της»
• Ευθύνη της μάνας για τη ζωή του μικρού παιδιού της(«Τη φύλαγε σαν άγιο λείψανο τόσο καιρό»).
• Υπεροχή των εχθρών, συνθήκες εξόδου εξαιρετικά δύσκολες(«το κύμα το τρανό, και σάρωσε και σαρώθηκε»).

Χαρακτηρισμός προσώπου:

Η χήρα Μάνθα (μάνα): Χαροκαμένη, μόνη, βασανισμένη, παλεύει να κρατηθεί στη ζωή για χάρη της μικρής άρρωστης κορούλα της. Η καρδιά της σπαράζει βλέποντας το παιδί της να αργοπεθαίνει. Νιώθει τρυφερότητα και απέραντη αγάπη για την Ανθή. Είναι έτοιμη να πολεμήσει γενναία μέχρις εσχάτων. Τα μητρικά της αισθήματα υποτάσσονται στα πατριωτικά. Πρέπει να εξασφαλίσει για το παιδί της αλλά και για την πατρίδα της το ύψιστο αγαθό, την ελευθερία.

Αφηγηματικοί τρόποι:

1. Αφήγηση σε γ ́ πρόσωπο. Ο αφηγητής είναι παντογνώστης, δε συμμετέχει δηλαδή στα γεγονότα αλλά παρακολουθεί συγκινημένος όσα διαδραματίζονται στο Μεσολόγγι. Ο αφηγητής από την αρχή του διηγήματος μας προετοιμάζει για το τέλος.
2. Περιγραφή.
3. Διάλογος, σε κάποια σημεία, ο οποίος δίνει παραστατικότητα και ζωντάνια στα γεγονότα της εξόδου.

Γλώσσα: Απλή δημοτική με κάποιους ιδιωματισμούς (ετοιμάζεται, α’ νικήθηκε, ηύρε, νιες, ζυγώνει, βραχνερά, ορμηνέψει).

Ύφος: Υψηλό, παραστατικό και γλαφυρό, με έντονη την παρουσία εκφραστικών μέσων.

Εκφραστικά μέσα:1. Προσωποποιήσεις: «της πείνας το θεριό είν’ ανίκητο», «Το βόλι, το

σπαθί... θέρισαν κάθε δικό της, γύρω της», «Ζυγώνει η ώρα», «βοή ακολουθεί τον ίδιο δρόμο».

2. Μεταφορές: «η χήρα στα τυφλά», «Η μπόμπα η τούρκικη τον έκοψε στα δυο», «Έρημη η χήρα», «στα βάσανα μπασμένη», «Και πρέπει να ’ναι τόσο τρομερή... τον ίσκιο από μπροστά της», «Το χάδι της καρδιάς», «Δε θα ’χω όλο το νου μου απάνου σου», «Βαστάξου εσύ μες την καρδιά σου!», «πλάκωσε το κύμα το τρανό», «σάρωσε», «Τότε ξύπνησε της θυγατέρας ο καημός μες στην καρδιά της».
3. Παρομοιώσεις: «σαν άλλου κόσμου πλάσμα», «σαν άγιο λείψανο», «σαν προσταγή», «σα φοβέρισμα».
4. Μετωνυμία: «Το Μεσολόγγι τώρα τοιμάζεται να βγει» αντί οι Μεσολογγίτες.
5. Υπερβολή: «νικήθηκε χίλιες φορές».
6. Αντιθέσεις: «φάντασμα ζωντανό», «τη λεβέντικη και τη ματόβαφη», «άχαρη και τόσο κωμική». Γενικά όλο το κείμενο στηρίζεται σε έντονες αντιθέσεις: ζωή ≠θάνατος, αποκλεισμός ≠ ελευθερία, παιδική ηλικία ≠ θάνατος, αδυναμία ηρωίδων ≠ισχύς αντιπάλων.
7. Εικόνες: Η εικόνα του θανάτου του άντρα της, η εικόνα της χήρας που ετοιμάζεται για τη μάχη, η εικόνα της περιγραφής της Ανθής κ.ά.

Ιδέες - Συναισθήματα:

Η ιδέα της ελευθερίας και της αγάπης για την πατρίδα κυριαρχούν σε ολόκληρο το διήγημα

Ιερό καθήκον της χήρας μάνας είναι να αγωνιστεί και να προσφέρει τη ζωή της για την ελευθερία της πατρίδας της.