Μάθημα : Ιστορία Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου

7. Τα γεγονότα των ετών 1909–1913 (από την κρίση στη μετάβαση)

Α. Αντιδράσεις – διεθνές πλαίσιο

1) Τουρκία

• Έντονες διαμαρτυρίες: παρακολουθεί τις εξελίξεις και πιέζει, αλλά δεν μπορεί να επιβάλει εύκολα αλλαγές όσο οι Μεγάλες Δυνάμεις κρατούν το καθεστώς του 1898.

2) Μεγάλες Δυνάμεις

• Σιωπηρή στάση: δεν “τα χαλάνε” με κανέναν, αλλά δεν αναθεωρούν το καθεστώς του 1898.

• Η Τουρκία αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι οι Δυνάμεις “παίρνουν θέση” σιωπηρά, όμως δεν έχει τρόπο να τις καταγγείλει ευθέως, αφού τυπικά δεν αλλάζουν το καθεστώς.

Β. Το επεισόδιο της ελληνικής σημαίας (κομβικό για να φανεί η γραμμή των Δυνάμεων)

• Όταν υψώνεται η ελληνική σημαία στο φρούριο του Φιρκά, οι Δυνάμεις απαιτούν να υποσταλεί.

• Οι Κρήτες αρνούνται → οι Δυνάμεις αποβιβάζουν άγημα και την κατεβάζουν.

• Έτσι δείχνουν συνέπεια στη γραμμή τους: ούτε αφήνουν τη συμβολική “υπέρβαση” (για να μην προκληθεί η Τουρκία), ούτε αλλάζουν το καθεστώς του 1898.

Γ. Η εσωτερική πολιτική μετάβαση στην Κρήτη (1910)

• Προσωρινές κυβερνήσεις → εκλογές Μάρτιος 1910.

• Πλειοψηφεί ο Ελ. Βενιζέλος και σχηματίζει κυβέρνηση 17 Μαΐου 1910.

• «Ανοίγει» νέα περίοδος στο Κρητικό, με τον Βενιζέλο ως κεντρικό διαχειριστή.

Σημείωση (διδακτική): Μάρτιος–Μάιος 1910 είναι “ορόσημα” που συχνά ανοίγουν/κλείνουν ερωτήσεις.

8. Η μετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα και οι επιπτώσεις στο Κρητικό Ζήτημα (1910–1912)

Α. Μετάβαση στο κέντρο αποφάσεων

• 1909: κίνημα στο Γουδί.

• Στο διάστημα 1909–1910, ο Βενιζέλος καλείται στην Αθήνα αρχικά ως πολιτικός σύμβουλος (χωρίς να έχει ακόμη περάσει από εκλογική διαδικασία στην Ελλάδα).

• Σεπτέμβριος 1910: αναλαμβάνει πρωθυπουργός της Ελλάδας.

Β. Η στάση των Κρητών (αμφιθυμία)

• Αρνητική ανάγνωση: «σε κρίσιμη καμπή μας άφησε» → οξύνει την ένταση.

• Θετική ανάγνωση: «από τη νέα θέση θα χειριστεί το Κρητικό πιο ασφαλώς» → προσδοκία λύσης μέσω διπλωματίας.

Γ. Η στάση Βενιζέλου (λέξη-κλειδί: «σπουδή»)

• Κεντρική γραμμή: να μην χαλάσουν όσα με κόπο δημιουργήθηκαν “διά της σπουδής”.

  • σπουδή = βιασύνη.

• Άρα:

  • δεν κάνει βιαστικές κινήσεις,

  • δεν επιτρέπει ακόμη την είσοδο Κρητών βουλευτών στο ελληνικό Κοινοβούλιο.

Δ. Αντίδραση στην Κρήτη

• Η άρνηση αυτή εκλαμβάνεται ως εγκατάλειψη → κλιμάκωση:

  • τέλη 1911 αναταραχή,

  • 3 Ιανουαρίου 1912 συγκροτείται ξανά Επαναστατική Συνέλευση,

  • οργανώνονται ένοπλα τμήματα.

Διδακτικό κλειδί: εδώ πρέπει να φαίνεται ότι μιλάει ο «χρονισμός» της διεθνούς πολιτικής. Αν δεν μπει αυτό, η απάντηση βγαίνει μονοδιάστατη.

9. Η οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος (1912–1913)

Α. Η ιστορική συγκυρία που “ξεκλειδώνει” τη λύση

• Οκτώβριος 1912: Βαλκανικοί Πόλεμοι → κρίσιμη στιγμή.

• Ανοίγουν οι πύλες του Κοινοβουλίου για τους Κρήτες βουλευτές → ενθουσιασμός.

• Διαβάζεται ψήφισμα για κοινό κοινοβούλιο/εθνική ολοκλήρωση.

Β. Προσεκτική πολιτική διαχείριση (για να μην “χαλάσει” στο τέλος)

• Ο Βενιζέλος δεν προχωρά περισσότερο αμέσως (δεν ρισκάρει διεθνή ανατροπή).

• Στέλνει ως Γενικό Διοικητή τον Στέφανο Δραγούμη (12 Οκτωβρίου 1912).

• Τα γεγονότα επιταχύνονται: η Τουρκία ηττάται και η Ένωση στην πράξη προχωρά.

Γ. «Ουσιαστικά» και «τυπικά» (ο πιο καθαρός τρόπος να το μάθεις)

• Ουσιαστικά: με την πολεμική εξέλιξη και τις πολιτικές κινήσεις, η Ένωση έχει συντελεστεί στην πράξη.

• Τυπικά/διεθνώς: “κλειδώνει” με σύμβολα + συνθήκες (αυτά πέφτουν με ονόματα/ημερομηνίες).

Δ. Σύμβολα: τέλος επικυριαρχίας/κηδεμονίας

• Αφαιρούνται οι σημαίες των Μεγάλων Δυνάμεων και της Τουρκίας από τη Σούδα → τελειώνουν τα σύμβολα επικυριαρχίας και κηδεμονίας.

Ε. Οι δύο συνθήκες που ρωτιούνται «με το όνομά τους»

• Συνθήκη Λονδίνου (Μάιος 1913): ο σουλτάνος παραιτείται από τα δικαιώματά του στην Κρήτη (στο πλαίσιο των διεθνών ρυθμίσεων).

• Ελληνοτουρκική συνθήκη ειρήνης (Νοέμβριος 1913): ο σουλτάνος παραιτείται από κάθε δικαίωμα στην Κρήτη και η Κρήτη εντάσσεται στην ελληνική επικράτεια.

• Οι Δυνάμεις αποδέχονται σιωπηρά: δεν έχουν εκτεθεί/αναμειχθεί ώστε να χρειάζεται σύγκρουση.

ΣΤ. Η τελική πράξη (Ένωση)

• 1 Δεκεμβρίου 1913: επίσημη κήρυξη της Ένωσης.

• Εμφανίζεται ο Κωνσταντίνος ως βασιλιάς (στο ιστορικό πλαίσιο: αρχιστράτηγος των Βαλκανικών, διάδοχος μετά τη δολοφονία του Γεωργίου Α΄).
  
  Επανάληψη

  • 1909: Γουδί (αρχίζει η μετάβαση προς Βενιζέλο)

  • Μάρτιος 1910: εκλογές στην Κρήτη

  • 17 Μαΐου 1910: κυβέρνηση Βενιζέλου στην Κρήτη

  • Σεπτέμβριος 1910: Βενιζέλος πρωθυπουργός Ελλάδας

  • 3/1/1912: Επαναστατική Συνέλευση στην Κρήτη

  • Οκτ. 1912: Βαλκανικοί Πόλεμοι

  • 12/10/1912: Δραγούμης στην Κρήτη

  • (1913) Σούδα: κατεβαίνουν σημαίες

  • Μάιος 1913: Συνθήκη Λονδίνου

  • Νοέμβριος 1913: Ελληνοτουρκική συνθήκη

  • 1/12/1913: Ένωση