Μάθημα : Ιστορία Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου

5. Η αρμοστεία του Αλέξανδρου Ζαΐμη (1906–1908)

Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης, έμπειρος πολιτικός, πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδας, ανέλαβε καθήκοντα Ύπατου Αρμοστή της Κρήτης στις 18 Σεπτεμβρίου 1906.
Με την ανάληψη της αρμοστείας του:

• επανήλθε η πολιτική ομαλότητα στην Κρήτη,

• εγκαινιάστηκε περίοδος δημιουργίας και αναδιοργάνωσης,

• βελτιώθηκε η οικονομία,

• αναδιοργανώθηκε η δημόσια διοίκηση,

• δόθηκε ιδιαίτερη φροντίδα στη δημόσια υγεία και την παιδεία.

Το σημαντικότερο έργο της αρμοστείας Ζαΐμη

Το σημαντικότερο έργο της περιόδου ήταν η οργάνωση, για πρώτη φορά, της Πολιτοφυλακής της Κρήτης το 1907.

Πολιτοφυλακή της Κρήτης (1907)

Για τον ορισμό της Πολιτοφυλακής πρέπει να κρατήσουμε τα εξής:

• οργανώθηκε για πρώτη φορά επί αρμοστείας Αλέξανδρου Ζαΐμη,

• ήταν ο πρώτος στρατός του νησιού,

• εξελίχθηκε σε αξιόλογη δύναμη, όπως φάνηκε αργότερα στους Βαλκανικούς πολέμους (1912–1913),

• στελεχώθηκε με Έλληνες αξιωματικούς, οι οποίοι προηγουμένως παραιτήθηκαν από τον ελληνικό στρατό,

• η παρουσία των ξένων στρατευμάτων κατέστη πλέον περιττή,

• οι Μεγάλες Δυνάμεις αποφάσισαν να εκκενώσουν την Κρήτη μέσα σε έναν χρόνο,

• μοναδική εγγύηση που έμεινε ήταν η ασφάλεια των μουσουλμάνων της νήσου.

Τι δεν βάζουμε στον ορισμό της Πολιτοφυλακής

Στον ορισμό της Πολιτοφυλακής δεν ανήκει το ευχαριστήριο Ψήφισμα της Κρητικής Βουλής.
Αυτό είναι ξεχωριστή πολιτική εξέλιξη.

[21 Μαΐου 1908] Ευχαριστήριο Ψήφισμα της Κρητικής Βουλής

Η Κρητική Βουλή εξέδωσε ευχαριστήριο Ψήφισμα προς τις Μεγάλες Δυνάμεις.
Το Ψήφισμα αυτό θεωρήθηκε η επίσημη πολιτική πράξη της χειραφέτησης της Κρήτης από την προστασία των Μεγάλων Δυνάμεων.

Άρα:

• η Κρήτη απομακρύνεται από το προηγούμενο καθεστώς εξάρτησης,

• το νησί πρέπει πλέον να κινείται με τις δικές του δυνάμεις στη διαχείριση του Κρητικού Ζητήματος.

6. Η κατάλυση της Αρμοστείας στην Κρήτη – Το πρώτο ενωτικό Ψήφισμα των Κρητών

Γύρω στο 1908 οι εξελίξεις ωριμάζουν και το διεθνές περιβάλλον γίνεται ευνοϊκότερο.

Τα μεγάλα εξωτερικά γεγονότα του 1908

Δύο μεγάλα εξωτερικά γεγονότα ταράζουν την πορεία των κρητικών πραγμάτων:

• η Αυστρία προσαρτά τη Βοσνία και την Ερζεγοβίνη,

• η Βουλγαρία ανακηρύσσεται σε βασίλειο και προχωρεί στην προσάρτηση της Ανατολικής Ρωμυλίας.

Τι πρέπει να καταλάβούμε

Οι εξελίξεις αυτές μοιάζουν με τη λογική που είχε ήδη διαβλέψει ο Βενιζέλος:

• όταν μεταβάλλονται τα διεθνή δεδομένα,

• όταν άλλοι βαλκανικοί λαοί προχωρούν σε εθνικές μεταβολές,

• τότε και το Κρητικό Ζήτημα ωριμάζει περισσότερο.

Εδώ φαίνεται και η σημασία της Ανατολικής Ρωμυλίας:
αφού η Βουλγαρία προχώρησε στην πλήρη ενσωμάτωσή της, το κρητικό ζήτημα εμφανίζεται ακόμη πιο ώριμο για πολιτική προώθηση.

Η στάση της ελληνικής κυβέρνησης

Η ελληνική κυβέρνηση του Γ. Θεοτόκη υπέδειξε στους Κρήτες την ανάγκη λαϊκών κινητοποιήσεων για την κήρυξη της ένωσης με την Ελλάδα.

Προσοχή στη διατύπωση:
η ελληνική κυβέρνηση κινείται προσεκτικά.
Δεν θέλει:

• να αφήσει εκτεθειμένη την Κρήτη απέναντι στις Μεγάλες Δυνάμεις,

• να προκαλέσει ανοιχτή αντίδραση της Τουρκίας,

• να οδηγηθεί σε διεθνή περιπλοκή.

Άρα η Αθήνα υποστηρίζει την κρητική κίνηση όχι επίσημα και ανοικτά, αλλά παρασκηνιακά.

Οι κινήσεις των Κρητών

• Πραγματοποιείται λαϊκή συγκέντρωση στα Χανιά.

• Εγκρίνεται ομόφωνα το πρώτο Ψήφισμα της ένωσης.

• Η Κρητική Κυβέρνηση εκδίδει επίσημα το ενωτικό Ψήφισμα στις 24 Σεπτεμβρίου 1908.

Το Ψήφισμα της 24ης Σεπτεμβρίου 1908

Το Ψήφισμα διακηρύσσει:

• την ανεξαρτησία της Κρήτης,

• την ένωσή της με την Ελλάδα,

• ότι η Κρήτη αποτελεί πλέον αναπόσπαστο τμήμα του Συνταγματικού Βασιλείου,

• και παρακαλεί τον Βασιλιά των Ελλήνων να αναλάβει τη διακυβέρνηση της νήσου.

Τι ακολουθεί μετά το Ψήφισμα

Για την επίσημη έναρξη της νέας πολιτικής ζωής στην Κρήτη σχηματίζεται προσωρινή διακομματική Κυβέρνηση.

Όμως η ελληνική κυβέρνηση:

• δεν αναγνωρίζει επίσημα την ένωση,

• περιορίζεται σε παρασκηνιακές οδηγίες προς τη νέα Προσωρινή Κυβέρνηση της Κρήτης,

• επιλέγει στάση αναμονής, για να μην προκαλέσει διεθνή κρίση.

Η στάση των Μεγάλων Δυνάμεων και της Τουρκίας

Οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν αντέδρασαν απόλυτα αρνητικά, αλλά ούτε και αποδέχθηκαν την ένωση.
Κράτησαν επιφυλακτική στάση και επιδίωξαν να συνδέσουν τη συζήτηση του ζητήματος με την Τουρκία και τη διατήρηση της τάξης στην Κρήτη.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία αντέδρασε αρνητικά, καθώς θεωρούσε ότι θίγονται τα επικυριαρχικά της δικαιώματα.

Τι κρατάμε ως γενικό συμπέρασμα

• Η Κρήτη κάνει αποφασιστικό βήμα προς την ένωση.

• Η Ελλάδα υποστηρίζει διακριτικά και παρασκηνιακά.

• Οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν αναγνωρίζουν, αλλά ούτε καταπνίγουν αμέσως το κίνημα.

• Το ζήτημα παραμένει ανοιχτό μέχρι τις μεταγενέστερες εξελίξεις.

Ασκήσεις

Α. Σωστό ή Λάθος

1. Η πολιτοφυλακή της Κρήτης οργανώθηκε για πρώτη φορά επί αρμοστείας Αλέξανδρου Ζαΐμη.
(σωστό / λάθος, εσπερ. επαν. 2008)

Απάντηση: ........................................................................

Β. Ορισμός

Πολιτοφυλακή της Κρήτης (1907)
(ορισμός, εσπερ. επαν. 2007 – εσπερ. επαν. 2009 – ημερ./εσπερ. 2013)

................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................

Γ. Ερωτήσεις ανάπτυξης

1. Ποια κατάσταση διαμορφώθηκε στην Κρήτη κατά τη διάρκεια της αρμοστείας του Αλέξανδρου Ζαΐμη;
(εσπερ. 2009)

................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................

2. Αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από το κείμενο που σας δίνεται, να αναφέρετε τη διαδικασία με την οποία ο Αλέξανδρος Ζαΐμης ανέλαβε το αξίωμα του Ύπατου Αρμοστή της Κρήτης και το έργο που επιτέλεσε στον τομέα της εσωτερικής πολιτικής.
(ημερ. επαν. 2010)

................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................

3. Να αναφερθείτε στον τρόπο επιλογής του Αλέξανδρου Ζαΐμη ως αρμοστή της Κρήτης και στο έργο που αυτός επιτέλεσε (Σεπτέμβριος 1906 – Μάιος 1908).
(επαν. ημερ.–εσπερ. 2016)

................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................

4. Αντλώντας στοιχεία από το κείμενο που ακολουθεί και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις:
α. να αναφέρετε τις συνθήκες, κάτω από τις οποίες η Κρητική Κυβέρνηση εξέδωσε το ενωτικό Ψήφισμα της 24ης Σεπτεμβρίου 1908,
β. να παρουσιάσετε και να σχολιάσετε την αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης στην έκδοση του Ψηφίσματος.
(εσπερ. 2007)

................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................

5. Ποια ήταν η στάση της Ελληνικής Κυβέρνησης και ποια ήταν η αντίδραση των Μεγάλων Δυνάμεων αμέσως μετά την επίσημη έκδοση του πρώτου ενωτικού Ψηφίσματος των Κρητών (24 Σεπτεμβρίου 1908) και μέχρι το 1910;
(ημερ. 2008)

................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................

Δ. Πηγές

1. ΘΕΜΑ Γ1
Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται, να αναφερθείτε:
α. στις διεθνείς εξελίξεις του 1908 που επηρέασαν την πορεία του Κρητικού Ζητήματος και στις σχετικές αντιδράσεις των Κρητών,
β. στις αντιδράσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που προκάλεσαν οι ενέργειες των Κρητών.
(πηγή από το δοσμένο υλικό – 2017)

2. ΘΕΜΑ Β1
Αντλώντας στοιχεία από το πιο κάτω κείμενο και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να παρουσιάσετε την πολιτική στάση του Ελευθερίου Βενιζέλου απέναντι στο Κρητικό Ζήτημα ως πρωθυπουργού της Ελλάδας μέχρι το 1912.
(πηγή  επαναληπτικές απολυτήριες εξετάσεις)