Μάθημα : Ιστορία Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου

4. Η επανάσταση του Θερίσου (1905) – Α. Αίτια & αφορμές / Προετοιμασία / Έκρηξη

1) Πλαίσιο – γιατί φτάνουμε σε κρίση

Στην Κρήτη (Κρητική Πολιτεία) διαμορφώνεται πολιτικό αδιέξοδο λόγω:

• συγκέντρωσης εξουσιών γύρω από τον Ύπατο Αρμοστή (Πρίγκιπα Γεώργιο),

• έντασης μεταξύ Πρίγκιπα και αντιπολίτευσης,

• διαφωνίας για το πώς θα προχωρήσει το Κρητικό προς την Ένωση.

Λέξη-κλειδί για απάντηση: «πολιτικό αδιέξοδο».

2) Αφορμή – κορύφωση της όξυνσης (18/3/1901)

• 18 Μαρτίου 1901: ο Πρίγκιπας απολύει τον Ελευθέριο Βενιζέλο από υπουργό.

• Ο Βενιζέλος απαντά στον «Κήρυκα των Χανίων» με 5 άρθρα με τίτλο: «Γεννηθήτω φως».
  

Τι σημαίνει “Γεννηθήτω φως”;
= «να βγει η αλήθεια στο φως / να αποκαλυφθούν οι πραγματικές αιτίες της σύγκρουσης».

Τι σημαίνει “πολύκροτο / πολύκροτα”;
= κάτι που προκαλεί μεγάλο θόρυβο και συζητιέται έντονα.

3) Αυταρχική στροφή του Πρίγκιπα – η κρίση βαθαίνει

Μετά την όξυνση:

• πολιτική αδιαλλαξίας (σκληρή, χωρίς συμβιβασμό),

• περιορισμός ελευθεροτυπίας,

• διώξεις/φυλακίσεις διακεκριμένων μελών της κρητικής αντιπολίτευσης.

Αποτέλεσμα: τα πολιτικά πράγματα οδηγούνται σε πλήρες αδιέξοδο.

4) Ηνωμένη Αντιπολίτευσις – συσπείρωση γύρω από τον Βενιζέλο

• Συγκροτείται ισχυρή Ηνωμένη Αντιπολίτευσις.

• Κομβικό σχήμα: η τριανδρία
  Βενιζέλος – Κ. Φούμης – Κ. Μάνος.

5) Κρίσιμο χρονολογικό σημείο: τέλος 1904

Στο τέλος του 1904:

• προκηρύσσονται εκλογές για 64 βουλευτές,

• σύμφωνα με το σύνταγμα, 10 ακόμη διορίζονται από τον Πρίγκιπα.

Η αντιπολίτευση:

• αποφασίζει να μην συμμετέχει,

• καταγγέλλει τα ανελεύθερα μέτρα,

• καλεί τον λαό σε αποχή.

6) 26/2/1905: Προκήρυξη της αντιπολίτευσης (πρώτο επίσημο επαναστατικό κείμενο)

• 26 Φεβρουαρίου 1905: η τριανδρία + άλλοι πολιτευτές υπογράφουν προκήρυξη με βασικά αιτήματα:

  • καταγγελία αυταρχισμού,

  • μεταβολή του συντάγματος της Κρητικής Πολιτείας,

  • προώθηση του εθνικού προγράμματος (Ένωση ως τελικός στόχος).

Η προκήρυξη αυτή θεωρείται πρώτο επίσημο επαναστατικό κείμενο → προμήνυμα Θερίσου.

7) Γιατί στο Θέρισο; (χώρος = τακτικό πλεονέκτημα)

Το Θέρισο επιλέγεται ως βάση γιατί:

• είναι κοντά στα Χανιά (γρήγορη κίνηση),

• είναι δυσπρόσιτο, φυσικό οχυρό (ασφάλεια/έλεγχος).

8) 10/3/1905: Έκρηξη της επανάστασης

• 10 Μαρτίου 1905: κηρύσσεται η επανάσταση.

• Προκηρύξεις ζητούν:

  • κατάργηση της Αρμοστείας,

  • κάλεσμα σε συμπαράσταση για την Ένωση,

  • ανυπακοή στις διαταγές του Πρίγκιπα (και της χωροφυλακής).

• Εκπρόσωποι των επαναστατών διασπείρονται σε όλη την Κρήτη → το μήνυμα απλώνεται γρήγορα.

• Ο Βενιζέλος ενημερώνει λαό και εκπροσώπους Μεγάλων Δυνάμεων για λόγους και σκοπούς.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ για τις εξετάσεις

Οι ερωτήσεις πατάνε σε χρονολογικά σημεία αναφοράς.
Άρα:

1. εντοπίζω το χρονολογικό πλαίσιο που ζητά η εκφώνηση (πριν/μετά/έως),

2. γράφω εισαγωγή 2–3 γραμμών με χρόνο + πλαίσιο,

3. απαντώ μόνο μέσα στα όρια της εκφώνησης.

❌ Καμία απάντηση «με ξερό κόλλημα πρότασηςαπό το βιβλίο χωρίς πλαίσιο) — κόβεται στη βαθμολόγηση.

Πρότυπο εισαγωγής (για αίτια/αφορμές):
«Στο πλαίσιο του πολιτικού αδιεξόδου στην Κρήτη και της σύγκρουσης Πρίγκιπα Γεωργίου–Βενιζέλου, η κρίση κορυφώθηκε το 1901 και οδήγησε στα γεγονότα που κατέληξαν στην επανάσταση του 1905…»

4. Η επανάσταση του Θερίσου (1905) – Β. Αντιδράσεις / Ροπαλοφόροι / Αθήνα & Δυνάμεις / Τρόπος γραφής
1) Μετά την έκρηξη: τρία επίπεδα αντίδρασης

Μετά την κήρυξη της επανάστασης (10/3/1905), οι αντιδράσεις εξετάζονται σε 3 επίπεδα:

1. Πρίγκιπας Γεώργιος & περιβάλλον

2. Ελληνική κυβέρνηση & βασιλικό περιβάλλον στην Αθήνα

3. Μεγάλες Δυνάμεις

Στις απαντήσεις, χρειάζεται πάντα σύνδεση με τα προηγούμενα (σύντομη εισαγωγή 2–3 γραμμών).

2) Αντίδραση Πρίγκιπα Γεωργίου (κατασταλτικά μέτρα)

• Προθεσμία 36 ωρών για κατάθεση όπλων.

• Στη συνέχεια: κήρυξη στρατιωτικού νόμου (με ανοχή/συναίνεση Δυνάμεων).

3) Η Κρητική Βουλή – δημοφρουροί = «ροπαλοφόροι» (ορισμός)

• Η Κρητική Βουλή, ελεγχόμενη από τον Πρίγκιπα (καθώς η αντιπολίτευση έχει απόσχει), ψηφίζει νόμο:
  «Περί ιδρύσεως σώματος δημοφρουρών» για τη στήριξη της “έννομης τάξης”.

• Οι επαναστάτες αποκαλούν τους δημοφρουρούς: «ροπαλοφόρους».

Τι γράφω αν ρωτηθώ “ποιοι ήταν οι ροπαλοφόροι;” (σωστός τρόπος):

• πότε (μετά την κήρυξη της επανάστασης),

• σε ποιο πλαίσιο (αντίδραση/καταστολή),

• ποιος τους ίδρυσε (Κρητική Βουλή υπό τον Πρίγκιπα),

• τι ήταν (δημοφρουροί),

• πώς ονομάστηκαν (ροπαλοφόροι από τους επαναστάτες).

4) Διπλή εξουσία – κίνδυνος εμφυλίου

• Διαμορφώνονται δύο κέντρα εξουσίας:

  • Αρμοστής στα Χανιά,

  • επαναστατικό κέντρο στο Θέρισο.

• Η διάσπαση είναι πλήρης → κίνδυνος εμφυλίου.

5) Αντίδραση Αθήνας (βασιλικό περιβάλλον – κυβέρνηση)

• Το βασιλικό περιβάλλον ανησυχεί και πιέζει για καταδίκη του κινήματος.

• Γίνονται σκληρές δηλώσεις κατά του Βενιζέλου.

• Η κυβέρνηση δεν θέλει να συρθεί η χώρα σε νέο πόλεμο τύπου 1897 λόγω Κρητικού.

• Ωστόσο, σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης/τύπου βλέπει τον Βενιζέλο ως φορέα εθνικού αγώνα.