Μάθημα : Ιστορία Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου

1) Πόσοι ήταν (και γιατί οι πρώτες απογραφές “ρίχνουν” τον αριθμό)

• Οι πρώτες απογραφές των προσφύγων δεν αποδίδουν την πραγματικότητα.

• Ο πραγματικός αριθμός ήταν μεγαλύτερος, αν συνυπολογιστούν:

  • υψηλή θνησιμότητα των πρώτων χρόνων (άθλιες συνθήκες + επιδημίες),

  • μειωμένες γεννήσεις,

  • μετανάστευση πολλών προσφύγων σε άλλες χώρες.

• Στην Απογραφή 1928 καταγράφηκαν περίπου 1.220.000 πρόσφυγες.

2) Συνθήκες ζωής και υγεία (τι αντιμετώπισαν αμέσως)

• Οι πρόσφυγες ήταν ταλαιπωρημένοι, πρόχειρα στεγασμένοι και υποσιτισμένοι → ευνοείται η εξάπλωση ασθενειών.

• Ασθένειες που «θέριζαν»:

  • τύφος, γρίπη, φυματίωση (κυρίως στις πόλεις),

  • ελονοσία (κυρίως στην ύπαιθρο).

• Σύμφωνα με στοιχεία της Κοινωνίας των Εθνών, σημαντικός αριθμός προσφύγων πέθανε μέσα σε έναν χρόνο από την άφιξή του στην Ελλάδα.

• Ψυχική κατάσταση: πολλοί ήταν ψυχικά τραυματισμένοι (απώλειες συγγενών/φίλων, πατρογονική γη, κοινωνικός χώρος).

3) Στέγαση (πώς στεγάστηκαν στην πράξη)

• Χρησιμοποιήθηκαν αυτοσχέδιες κατασκευές ως προσωρινά καταλύματα: καλύβες, παράγκες, σκηνές γύρω από πόλεις, σε πλατείες, σε κενά οικόπεδα.

• Χρησιμοποιήθηκαν ως χώροι στέγασης και: σχολεία, εκκλησίες & τζαμιά, στρατώνες, θέατρα, δημόσια κτήρια, αποθήκες, υπόγεια.

• Επιτάχθηκαν άδεια σπίτια σε όλη την επικράτεια.

• Σε αρκετές περιπτώσεις μοιράστηκαν κατοικούμενα σπίτια: οι ένοικοι συμβίωσαν με πρόσφυγες.

4) Πρώτη αντιμετώπιση (ποιος βοήθησε και με τι)

Το ελληνικό κράτος (με τα μέσα που είχε):

• Κάλυψε τις πιο πιεστικές ανάγκες: διατροφή – προσωρινή στέγαση – ιατρική περίθαλψη.

Κοινωνική/ιδιωτική κινητοποίηση:

• Κινητοποιήθηκαν ιδιώτες (ατομικά ή οργανωμένα).

• Δραστηριοποιήθηκαν ξένες φιλανθρωπικές οργανώσεις, ιδιαίτερα για ιατρική περίθαλψη και φάρμακα.

• Πρακτικά μέτρα: έρανοι, πρόχειρα συσσίτια, προσπάθεια για καθημερινή διανομή ψωμιού, ρουχισμό και είδη πρώτης ανάγκης.

Κεντρικές υπηρεσίες/φορείς:

• Υπουργείο Περιθάλψεως: ανέλαβε το έργο της προσωρινής στέγασης και ενισχύθηκε με έκτακτο προσωπικό.

• Ταμείο Περιθάλψεως Προσφύγων: ιδρύθηκε Νοέμβριο 1922 και ανήγειρε ξύλινα παραπήγματα για στέγαση.

5) «Ελπίδα επιστροφής» και ένταξη (πώς αλλάζει η στάση)

• Στην αρχή, πολλοί ανέχονταν τις αντίξοες συνθήκες επειδή θεωρούσαν την παραμονή τους προσωρινή.

• Η αίσθηση προσωρινότητας καθυστερούσε την κοινωνική και οικονομική ένταξη και την ταύτιση με τον γηγενή πληθυσμό.

• Μετά τη Σύμβαση της Λοζάνης, γίνεται σαφές ότι το όνειρο της επιστροφής δεν θα πραγματοποιηθεί → στόχος: βελτίωση συνθηκών ζωής και ενσωμάτωση στη νέα πατρίδα.

ΘΕΜΑ Β1
Ποια προβλήματα αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες κατά το πρώτο διάστημα της παραμονής τους στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή;

ΘΕΜΑ Β2
α. Με ποιους τρόπους αντιμετωπίστηκαν οι πρώτες
στοιχειώδεις ανάγκες των προσφύγων αμέσως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή;
Μονάδες 12
β. Πώς αντιμετωπίστηκε ειδικότερα το πρόβλημα της
προσωρινής στέγασης των προσφύγων;
Μονάδες 18

Κείμενο
Κατά τις πρώτες ώρες της μικρασιατικής τραγωδίας, η πρώτη
δραστηριοποίηση από πλευράς ελληνικών αρχών ήταν η συλλογή τροφίμων και χρημάτων για να περιθάλψουν τα ράκη* που αποβιβάζονταν από το «Καρνάκ» και τη «Φρυγία», τα δυο πρώτα ξένα ατμόπλοια που κατέπλευσαν στον Πειραιά. Όπως ήταν φυσικό, εξίσου πρωταρχική ενέργεια υποδοχής ήταν η παραχώρηση, όπου υπήρχαν, των υποστέγων του Πειραιά, των προτεσταντικών εκκλησιών της πόλης και κάποιων αιθουσών του Τζάννειου Νοσοκομείου. Και πάρα πολύ σύντομα, στις εφημερίδες της 2ας Σεπτεμβρίου, […] διαβάζουμε στα ψιλά γράμματα ότι στο Υπουργείο ∆ικαιοσύνης «μελετάται η τροποποίηση του ενοικιοστασίου», στο σημείο που αφορά στην υπενοικίαση των δωματίων. Ακόμη, στο Ελεύθερον Βήμα παρουσιάζεται από τις πρώτες κιόλας μέρες «προσφορά δωματίου εντός κατοικίας», αλλά υπό τον εξής όρο: το δωμάτιο προσφέρεται «για ενοικίαση από οικότροφο προσφυγοπούλα». Τα δείγματα αυτά είναι οι προάγγελοι, κατά κάποιον τρόπο, των επικείμενων επιτάξεων, έστω και αν για την ώρα μάλλον δε φαίνεται να υπάρχει σαφής αντίληψη στο κράτος και στην κοινή γνώμη περί της εκτάσεως των γεγονότων. Στο μεταξύ οι καταλήψεις επεκτείνονται σε κάθε κενό, δημόσιο χώρο.

* ράκη: εξαθλιωμένοι πρόσφυγες