Μάθημα : Ιστορία Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου

• Καθ’ όλο τον 19ο αιώνα ξεσπούν απελευθερωτικά κινήματα σε τουρκοκρατούμενες περιοχές (ηπειρωτική Ελλάδα και Κρήτη), με υποκίνηση ή ανοχή του ελληνικού κράτους.

• Το ελληνικό κράτος επιδιώκει να ενισχύσει τα κινήματα, αλλά συχνά δεν μπορεί να εμφανιστεί επίσημα ως εμπλεκόμενο κράτος, για να αποφύγει διεθνείς συνέπειες.

• Οι αναστατώσεις αυτές προκαλούν νέα προσφυγικά ρεύματα. Το σημαντικότερο (στο β΄ μισό του 19ου αιώνα) συνδέεται με την Κρητική επανάσταση 1866–1869.

• Συχνό μοτίβο: μέρος των προσφύγων επιστρέφει στις εστίες του όταν η κατάσταση ηρεμεί.

1. Θεσσαλία – Ήπειρος – Μακεδονία

Α. Κριμαϊκός Πόλεμος (1854)

• Η εμπλοκή της «ομόδοξης» Ρωσίας γεννά προσδοκίες για απελευθέρωση Ηπείρου, Θεσσαλίας και Μακεδονίας.

• Δρουν επαναστατικά σώματα (με ανοχή/υποκίνηση) και καλούν σε ξεσηκωμό.

• Τα κινήματα αποτυγχάνουν και δημιουργούνται προσφυγικά ρεύματα: υποχωρούν μαζί με τους αντάρτες και άμαχοι.

• Ο Κριμαϊκός επηρεάζει και την Αθήνα: ναυτικός αποκλεισμός, γαλλικά στρατεύματα κατοχής, διάδοση χολέρας (ιδίως σε τμήματα της πόλης με κακές συνθήκες).

Β. Ρωσοτουρκικός Πόλεμος (1877–1878)

• Αναθερμαίνει το όνειρο της ανάκτησης Ηπείρου–Θεσσαλίας–Μακεδονίας.

• Η Ελλάδα υποθάλπει επαναστατικά κινήματα.

• Ιανουάριος 1878: ίδρυση Μακεδονικής Επιτροπής (Αθήνα) για την οργάνωση της επανάστασης στη Μακεδονία.

Γ. Ελληνοτουρκικός Πόλεμος (1897)

• Δημιουργεί προσφυγικό ρεύμα (φυγή/μετακίνηση πληθυσμών λόγω πολέμου).

• Οι μεταπολεμικές ρυθμίσεις συνδέονται με τη Συνθήκη Κωνσταντινούπολης, που καθορίζει/ρυθμίζει συνοριακά ζητήματα στη Θεσσαλία.

2. Κρήτη

• Το κρητικό ζήτημα έχει συνεχείς εξεγέρσεις (από το 1821 και μετά). Γι’ αυτό το σχετικό απόσπασμα μπορεί να ξεκινά «στη μέση» της αφήγησης.

• Η Κρητική επανάσταση 1866–1869 προκαλεί το σημαντικότερο προσφυγικό ρεύμα του β΄ μισού του 19ου αιώνα.

• Στην περίθαλψη/στήριξη εμπλέκονται οργανωμένα σχήματα, με βασικό παράδειγμα την Κεντρική Επιτροπή υπέρ των Κρητών (όρος με όνομα/ρόλο/χρόνο → αξιοποιείται και ως ορισμός).

2) “Εξεταστικά σημεία” – Ορισμοί – Λέξεις/παγίδες

Α. Λέξεις-κλειδιά (που ζητούν ερμηνεία)

• υποκίνηση / ανοχή: έμμεση στήριξη δράσεων χωρίς επίσημη ανάληψη ευθύνης από το κράτος.

• υποθάλπω (όχι «υποθάλπτω»): στηρίζω/ενισχύω διακριτικά, «υπόγεια».

• in medias res: η αφήγηση ξεκινά «στη μέση» των γεγονότων, γιατί το υπόβαθρο (συνεχείς εξεγέρσεις) θεωρείται δεδομένο.

Β. “Ορισμοί” που αξίζει να απομνημονευθούν

• Μακεδονική Επιτροπή (Ιαν. 1878, Αθήνα): επιτροπή με σκοπό την οργάνωση επανάστασης στη Μακεδονία (στο πλαίσιο του Ρωσοτουρκικού πολέμου και της ελληνικής υπόθαλψης κινημάτων).

• Κεντρική Επιτροπή υπέρ των Κρητών: επιτροπή που οργανώνει/συντονίζει ενίσχυση του κρητικού αγώνα και υποστήριξη του προσφυγικού ρεύματος.
  
  Στην Κρητική Επανάσταση του 1866-1869 η «Κεντρική Επιτροπή υπέρ
  των Κρητών» ανέλαβε την περίθαλψη 4.500 προσφύγων. Σ/Λ
  
  Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις με τις πληροφορίες από τα κείμενα
  που σας δίνονται, να παρουσιάσετε τις συνέπειες του Κριμαϊκού πολέμου
  (1853-1856)
  α. στις συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού της χώρας και ιδιαίτερα των
  προσφύγων της Αθήνας (μονάδες 13
  
  Την αγανάκτηση του λαού την αύξησε σε μεγάλο βαθμό και η εμφάνιση
  της χολέρας, που την μετέφεραν τα γαλλικά στρατεύματα από τη Βάρνα και
  εκδηλώθηκε πρώτα στις δυνάμεις Κατοχής του Πειραιά. Επειδή μάλιστα οι
  αρχές Κατοχής δεν επέτρεψαν τότε την τήρηση των απαραίτητων αυστηρών
  υγειονομικών μέτρων, η επιδημία διαδόθηκε γρήγορα στην Αθήνα και επί
  πέντε μήνες λυμαινόταν την πρωτεύουσα. Η χολέρα προκάλεσε το θάνατο
  3.000 περίπου ατόμων, του 1/10 δηλαδή του πληθυσμού της πρωτεύουσας
  που δεν ξεπερνούσε τις 30.000 κατοίκους. Ο Νοέμβριος του 1854, κατά τον
  οποίο πέθαναν 800 τουλάχιστον άτομα, υπήρξε ο χειρότερος μήνας. Η
  επιδημία έπληξε ιδιαίτερα το μεσημβρινό τμήμα της πόλεως, όπου
  κατοικούσαν πολλοί μαζί και κάτω από άθλιες συνθήκες, πρόσφυγες,
  διωγμένοι από τις τουρκοκρατούμενες ελληνικές περιοχές μετά τη διακοπή
  των ελληνοτουρκικών σχέσεων. […]
  Η συνθήκη των Παρισίων της 18/30 Μαρτίου 1856 έθεσε και τυπικά
  τέρμα στον [Κριμαϊκό] πόλεμο, αλλά από την ελληνική πρωτεύουσα οι
  δυνάμεις Κατοχής αποχώρησαν μόνο το Φεβρουάριο του επόμενου έτους,
  έπειτα από συνολική παραμονή δύο ετών και οκτώ μηνών. […]
  Με την πικρή αυτή εμπειρία διαλύθηκε ακόμη ο μύθος περί ευρωπαϊκού
  και ειδικότερα περί αγγλικού φιλελληνισμού, καθώς και η πολιτική τοποθέτηση
  των Ελλήνων σε κόμματα προσανατολισμένα προς την πολιτική των τριών
  μεγάλων Δυνάμεων («αγγλικό», «γαλλικό» και «ρωσικό»).