Β. Η Μικρασιατική Καταστροφή

1. Η έξοδος (1919–1925) — Σχεδιάγραμμα για e-Class

Α. Χρονολογικός άξονας (από την επέκταση στην κατάρρευση)

• 19 Μαΐου 1919: αποβίβαση ελληνικού στρατού στη Σμύρνη → επέκταση ελληνικής παρουσίας και σε άλλες περιοχές γύρω από την κατεχόμενη ζώνη.

• Ιούλιος/Αύγουστος 1920: Συνθήκη των Σεβρών → προβλέπει ότι η περιοχή της Σμύρνης θα βρίσκεται υπό ελληνική διοίκηση και κατοχή για 5 χρόνια· μετά προβλέπεται δημοψήφισμα για την προσάρτηση στην Ελλάδα.

• Νοέμβριος 1920: ήττα Φιλελευθέρων στις εκλογές + επιστροφή βασιλιά Κωνσταντίνου → αφορμή για τους Συμμάχους να εκφράσουν καθαρότερα αλλαγή στάσης απέναντι στην Ελλάδα.

• 1920–1922: ενίσχυση του τουρκικού εθνικού κινήματος με επικεφαλής τον Μουσταφά Κεμάλ.

• Αύγουστος 1922: ήττα και υποχώρηση ελληνικού στρατού → ξεκινά μαζική άφιξη προσφύγων στην Ελλάδα (πολλοί ακολουθούν τον στρατό).

Β. Εξέλιξη της προσφυγικής εξόδου (στάδια)

1. Πριν από τον Αύγουστο 1922

• Ελληνικοί πληθυσμοί της Μικράς Ασίας (Πόντος, Κιλικία, Καππαδοκία) εγκαταλείπουν εστίες και κατευθύνονται προς Σμύρνη ή Ελλάδα.

2. Αύγουστος–Φθινόπωρο 1922 (κορύφωση)

• Μετά την καταστροφή της Σμύρνης ακολουθούν πλήγματα σε Βούρλα, Αϊβαλί, Μοσχονήσια· διώξεις και στη βορειοδυτική Μικρά Ασία (Προποντίδα κ.ά.).

• Αιχμαλωσίες/ομηρίες: άνδρες 18–45 ετών συγκεντρώνονται σε στρατόπεδα και οδηγούνται προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας (πορείες αιχμαλώτων/ομήρων)· πολλοί πεθαίνουν από κακουχίες και ασιτία.

3. Ειδικές περιπτώσεις μετακίνησης

• Ανατολική Θράκη: δίνεται προθεσμία ενός μήνα για εκκένωση → δυνατότητα μεταφοράς μέρους της κινητής περιουσίας.

• Χερσόνησος Καλλίπολης: αποχώρηση αργότερα.

4. 1924–1925 (τελευταία φάση μεταφοράς)

• Περίπου 200.000 Έλληνες παραμένουν στην Καππαδοκία και γενικότερα στην Κεντρική και Νότια Μικρά Ασία → μεταφέρονται στην Ελλάδα με τη φροντίδα της Μικτής Επιτροπής.

• Τμήμα των Ελλήνων του Πόντου καταφεύγει στη Ρωσία.

Γ. Κλίμακα του φαινομένου (βασικοί αριθμοί)

• Φθινόπωρο 1922: φτάνουν στην Ελλάδα περίπου 900.000 πρόσφυγες (ανάμεσά τους 50.000 Αρμένιοι).

Δ. Πίνακας προέλευσης προσφύγων (Απογραφή 1928) — τι να κρατηθεί

Σύνολο προσφύγων: 1.221.849 (100%)

Κύριες περιοχές προέλευσης

• Μικρά Ασία: 626.954 (51,3%)

• Ανατολική Θράκη: 256.635 (21%)

• Πόντος: 182.169 (14,9%)

• Κωνσταντινούπολη: 38.458 (3,2%)

Χρήσιμα “σύνολα” που αξιοποιούνται συχνά

• Τουρκία (σύνολο): 1.104.216 (90,4%)

• Ρωσία (σύνολο): 58.526 (4,8%)

• Βουλγαρία: 49.027 (4%)

Εξεταστική παρατήρηση (τύπος άσκησης με πίνακα)

• Αν η εκφώνηση “κλειδώνει” χρονικά συγκεκριμένη περίοδο (π.χ. 1919–1923), η απάντηση μένει στις γραμμές/σύνολα που αντιστοιχούν στο ζητούμενο (συνήθως: Τουρκία (σύνολο), Ρωσία (σύνολο), Βουλγαρία) και δεν «ανοίγει» σε άσχετες μετακινήσεις.

Ε. Μαρτυρίες (λειτουργία στην απάντηση)

• Χρησιμεύουν για να τεκμηριώνεται η βιωματική διάσταση της εξόδου: αναμονή/συνωστισμός, πείνα, κακουχίες, ασθένειες, ψυχική εξάντληση.
  
  Άσκηση

  • Εξεταστική παρατήρηση: όταν ζητείται ως «ορισμός», εμφανίζεται συχνά διπλή χρονολόγηση (Ιούλιος/Αύγουστος) για να μην υπάρχει αμφιβολία.

  
  Πανελλήνιες (2021) Όρισμός Συνθήκη των Σεβρών (28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1920)
  
  
  (σελίδα 144) Τον Ιούλιο του 1920 υπογράφηκε η Συνθήκη
  των Σεβρών, που μεταξύ άλλων όριζε ότι η περιοχή της Σμύρνης θα βρισκόταν
  υπό ελληνική διοίκηση και κατοχή για πέντε χρόνια. Ύστερα από την περίοδο
  αυτή θα μπορούσαν οι κάτοικοι με δημοψήφισμα να αποφασίσουν την προσάρ-
  τηση της περιοχής στην Ελλάδα.
  (σελίδα 96) Η Συνθήκη των Σεβρών (10 Αυγούστου 1920) αποτέλεσε τη μεγαλύτερη δι-
  πλωματική επιτυχία της Ελλάδας και δικαίωσε την τολμηρή πολιτική του Βενιζέ-
  λου. Η μικρή Ελλάδα των παραμονών των Βαλκανικών πολέμων γίνεται με την
  υπογραφή της Συνθήκης «η Ελλάδα των δύο Ηπείρων και των πέντε Θαλασσών».
  Το όραμα της Μεγάλης Ιδέας φαίνεται να γίνεται απτή πραγματικότητα.