Πλαίσιο πριν την κρίση

• 1912: Μετά τη σαρωτική νίκη στις εκλογές, ο Βενιζέλος γίνεται κυρίαρχος στο πολιτικό παιχνίδι, χωρίς ουσιαστική κοινοβουλευτική αντιπολίτευση.

  .

• 1913: Ο Κωνσταντίνος Α΄ ανεβαίνει στον θρόνο.

• Ως το 1915, οι δύο ισχυρές προσωπικότητες δεν είχαν έρθει σε σύγκρουση.

2) Η «αρχή του προβλήματος» (θεσμικός πυρήνας)

Τα κόμματα της αντιπολίτευσης αναγνώριζαν στον βασιλιά το δικαίωμα να επιβάλλει τη δική του άποψη στην εξωτερική πολιτική, παρότι αυτό ήταν αντισυνταγματικό.
➡️ Έτσι ενισχύθηκαν οι εχθροί της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, ιδίως κύκλοι αντιδημοκρατικών αξιωματικών.

🔑 Λέξεις–κλειδιά (να φαίνονται στην απάντηση)

αντισυνταγματικό – βασιλική παρέμβαση – εξωτερική πολιτική – αποδυνάμωση κοινοβουλευτισμού – αντιδημοκρατικοί αξιωματικοί

 Η σύγκρουση με αφορμή τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

1) Το «μεγάλο δίλημμα

Με αφορμή τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εκφράστηκαν διαφορετικές απόψεις για τη συμμετοχή ή μη της Ελλάδας.

Α. Θέση Φιλελευθέρων (Βενιζελικών)

• Υπέρ της συμμετοχής στον πόλεμο

• Στο πλευρό της Αντάντ

• Στόχος: να εξασφαλίσει η Ελλάδα εδαφικά οφέλη.

Β. Θέση Βασιλιά & Γενικού Επιτελείου

• Ουδετερότητα

• Θεωρούσαν ότι η έκβαση του πολέμου είναι αβέβαιη και θα μπορούσαν να νικήσουν οι Κεντρικές Δυνάμεις.

  .

• Ο βασιλιάς ανέπτυξε μυστική διπλωματία εν αγνοία της κυβέρνησης, ακόμη και με παράνομα μέσα.

2) Άμεσες συνέπειες (1915)

• 1915: ο βασιλιάς προκάλεσε δύο φορές την παραίτηση της κυβέρνησης.

• Στις εκλογές μετά τη 2η παραίτηση δεν συμμετείχαν οι Φιλελεύθεροι, θεωρώντας την ενέργεια του βασιλιά παραβίαση του Συντάγματος.

  .

• Βία και φανατισμός άνοιξαν χάσμα ανάμεσα στις παρατάξεις και κυριάρχησε μίσος.

Πώς «έβλεπε» η κάθε πλευρά την άλλη

• Βενιζελικοί: όποιος ήταν κατά του πολέμου → ύποπτος ότι είναι αντικοινοβουλευτικός και αντεθνικός.

• Αντιβενιζελικοί: οι Βενιζελικοί ήταν βίαιοι πράκτορες της Αντάντ, που χτυπούν τον βασιλιά και θέτουν σε κίνδυνο το κράτος.

Κορύφωση της κρίσης (1916–1920)

1) 1916: αποδυνάμωση θεσμών + είσοδος στρατιωτικών

• Μέσα στο 1916, το Κοινοβούλιο “χάθηκε” από το προσκήνιο.

• Το κλίμα επέτρεψε να συμμετάσχουν ενεργά και στρατιωτικοί, δημιουργώντας δύο αντίθετες οργανώσεις ανάλογα με τα συμφέροντα που εξυπηρετούσαν (πόλεμος ή ουδετερότητα).

  .

2) 26 Σεπτεμβρίου 1916 — «Διπλή εξουσία»

• Ο Βενιζέλος συγκρότησε δική του κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη.
   Οι συγκρούσεις παίρνουν διαστάσεις εμφυλίου πολέμου.

3) Εξελίξεις που βαθαίνουν τον διχασμό

• Αντιβενιζελικοί: ασκούν τρομοκρατία στους αντιπάλους.

• Βενιζέλος: κηρύσσει έκπτωτο τον βασιλιά.

• Βασιλιάς: εγκαταλείπει χώρα και θρόνο υπό πίεση της Αντάντ.

• Οι Φιλελεύθεροι αναλαμβάνουν στην Αθήνα και κηρύσσουν κατάσταση πολιορκίας.

  .

4) Διχασμός μέσα στον στρατό

• Ο διχασμός εξαπλώνεται στο στράτευμα: ευνοήθηκαν οι αξιωματικοί της οργάνωσης «Εθνική Άμυνα» εις βάρος άλλων.

5) Πολιτική «συμπεριφορά» των αντιβενιζελικών (σημείο που ζητείται σε ανάπτυξη)

• Διαφωνούσαν με την πορεία και ζητούσαν:

  • διατήρηση των εκτός Ελλάδος ελληνικών πληθυσμών

  • ευκαιριακή προσάρτηση εδαφών χωρίς κίνδυνο

6) Αποκορύφωμα (1920)

• Απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου & δολοφονία Ίωνος Δραγούμη (1920).
  
  

  Από τη Συνθήκη των Σεβρών έως τη Μικρασιατική ήττα + “SOS” ερωτήσεις

  1) Συνθήκη των Σεβρών (10 Αυγούστου 1920)

  • Η μεγαλύτερη διπλωματική επιτυχία της Ελλάδας

  • Δικαίωσε την τολμηρή πολιτική του Βενιζέλου

  • «Ελλάδα των 2 ηπείρων και των 5 θαλασσών»

  • Το όραμα της Μεγάλης Ιδέας μοιάζει πραγματικότητα.

    4. Ο εθνικός διχασμός (1915-192…

  2) Εκλογές 14 Νοεμβρίου 1920

  Οι Φιλελεύθεροι προκήρυξαν εκλογές για Αναθεωρητική Εθνοσυνέλευση με στόχο:

  1. να νομιμοποιήσουν τις έως τότε ενέργειες

  2. να περιορίσουν τις αρμοδιότητες του βασιλιά

     4. Ο εθνικός διχασμός (1915-192…

  Αποτέλεσμα: κέρδισε η συνασπισμένη αντιπολίτευση.

  4. Ο εθνικός διχασμός (1915-192…

  Συνέπειες

  • Ο Βενιζέλος φεύγει στο εξωτερικό.

    4. Ο εθνικός διχασμός (1915-192…

  • Η νέα κυβέρνηση κάνει δημοψήφισμα για την επιστροφή Κωνσταντίνου (υπέρ του βασιλιά).

    4. Ο εθνικός διχασμός (1915-192…

  • Η νέα κυβέρνηση διστάζει να αλλάξει εξωτερική πολιτική / να ακολουθήσει ειρηνική λύση → κατάρρευση μετώπου → ολοκληρωτική ήττα.

    4. Ο εθνικός διχασμός (1915-192…

  3) 25 Ιανουαρίου 1921 — Συντακτική Εθνοσυνέλευση

  Η Αναθεωρητική Εθνοσυνέλευση ανακηρύχθηκε Συντακτική, επειδή θεωρήθηκε αναγκαίο να αλλάξει εξ ολοκλήρου το σύνταγμα.