1) Ποιοι λέγονται «αντιβενιζελικοί»

Αντιβενιζελικά θεωρούνται τα κόμματα της αντιπολίτευσης απέναντι στους Φιλελευθέρους (Βενιζέλος).

Κοινός παρονομαστής: συντηρητικός προσανατολισμός (παρά τις διαφορές τους).

2) Τι τους ένωνε – Τι τους χώριζε από τους Φιλελεύθερους

Α. Τι τους ένωνε

• Συντηρητική πολιτική κατεύθυνση

• Συγκρότηση ως αντίδραση απέναντι στην πολιτική των Φιλελευθέρων

Β. Τι ΔΕΝ ήθελαν (σημαντική διευκρίνιση)

• Δεν επιδίωκαν επιστροφή στην προ του 1909 εποχή
  ➜ Άρα, δεν απέρριπταν συνολικά την ανάγκη αλλαγών.

Γ. Πού διαφωνούσαν ουσιαστικά με τους Φιλελευθέρους

Διαφωνούσαν κυρίως:

• στο εύρος των μεταρρυθμίσεων (πόσο βαθιές/εκτεταμένες)

• στις μεθόδους άσκησης της πολιτικής (πώς εφαρμόζονται)

3) Στάση απέναντι στο κράτος και στην εξουσία

• Απεχθάνονταν τη διαρκή παρέμβαση του κράτους, επειδή:

  • οδηγούσε (κατά την άποψή τους) σε ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας

  • άρα σε περιορισμό άλλων θεσμών/αντιβάρων

4) Πολιτική λογική – χαρακτήρας δράσης

• Δεν είχαν μακροπρόθεσμη πολιτική

• Έδιναν βάρος σε επίκαιρα/άμεσα προβλήματα

• Μετεξελίχθηκαν σε κόμματα υπεράσπισης συμφερόντων που θεωρούσαν ότι απειλούνται από τους Φιλελευθέρους

Η σύγκρουση με τους Φιλελευθέρους τούς ωθούσε συχνά σε ακόμη πιο συντηρητικές θέσεις.

5) «Σκληροί» και «μετριοπαθείς» αντιβενιζελικοί

• Πιο αδιάλλακτοι/σκληροί:
  Δημήτριος Ράλλης & Κυριακούλης Μαυρομιχάλης

• Πιο διαλλακτικός/μετριοπαθής:
  Γεώργιος Θεοτόκης

Ιδιαίτερα χρήσιμο εξεταστικά:
Από το Κίνημα στο Γουδί έως τη συνταγματική κρίση του 1915, το θεοτοκικό κόμμα εμφανίζει πλατύτερη εκλογική βάση και λειτουργεί ως πυρήνας των αντιβενιζελικών.

Λέξεις–κλειδιά (να υπάρχουν στην απάντηση)

αντιπολίτευση – συντηρητισμός – όχι επιστροφή προ 1909 – περιορισμός κρατικής παρέμβασης – φόβος ενίσχυσης εκτελεστικής εξουσίας – άμεσες λύσεις – υπεράσπιση συμφερόντων – αδιάλλακτοι / διαλλακτικός

Τα αντιβενιζελικά κόμματα – Τα 3 βασικά «στρατόπεδα»

Α. Το Ραλλικό κόμμα (Δημ. Ράλλης) 

1) Βασική ιδεολογική θέση

• Αντίθετο προς τον εκσυγχρονισμό (όπως τον προωθούσαν οι Φιλελεύθεροι)

2) Στάση απέναντι στην εξουσία

• Κατά της ισχυρής εκτελεστικής εξουσίας

• Υποστήριζε ισχυρή θέση του Κοινοβουλίου στο πολιτικό σύστημα

3) Στάση απέναντι στον βασιλιά

• Έβλεπε στον βασιλιά σύμβολο εθνικής ενότητας, που «υπερέβαινε» τα σύνορα της χώρας
  (ιδέα ενότητας του έθνους και πέρα από το κράτος)

4) Κοινωνική βάση

• Απευθυνόταν κυρίως:

  • στα μεσαία και κατώτερα αστικά στρώματα (πόλεις)

  • στους μικροκαλλιεργητές

• Θεωρούσε ότι η πολιτική των Φιλελευθέρων ευνοούσε περισσότερο ανώτερα αστικά στρώματα

5) Οικονομικές/κοινωνικές θέσεις

• Ζητούσε:

  • ενίσχυση παραγωγής

  • αύξηση θέσεων εργασίας

• Σύνδεε την οικονομική ανάπτυξη με:

  • εξεύρεση πόρων για εξοπλισμούς

  • καταπολέμηση διαφθοράς

  • χτύπημα πατρωνίας των κομμάτων

Προσοχή (τυπική εξεταστική φράση):
Παρά τις διακηρύξεις, δεν είχε ολοκληρωμένο/συγκροτημένο αναπτυξιακό πρόγραμμα.

Β. Εθνικό Κόμμα (Κυρ. Μαυρομιχάλης)

• Σε βασικές γραμμές δεν διέφερε από το ραλλικό κόμμα.

• Τα στελέχη του προσπάθησαν να αξιοποιήσουν τη συμμετοχή του αρχηγού στα πολιτικά πράγματα μετά το 1909.

• Υποστήριζαν την «Ανόρθωση», την οποία (κατά την εκτίμησή τους) δεν κατάφεραν να υλοποιήσουν οι Βενιζελικοί.

Εξεταστικό σήμα: «μοιάζει με το ραλλικό» + «επίκληση της Ανόρθωσης».

Γ. Κόμμα Γεωργίου Θεοτόκη – ο «μετριοπαθής πυρήνας»

1) Χαρακτήρας

• πιο μετριοπαθές από τα άλλα δύο

2) Κύριοι στόχοι

• Να διορθώσει ό,τι θεωρούσε λάθη των Φιλελευθέρων

• Συμφωνούσε με:

  • αύξηση εξοπλισμών (και θυσίες γι’ αυτό)

  • φορολογικές ελαφρύνσεις για μικροεισοδηματίες

3) Πολιτική επιρροή (1909–1915)

• Στο διάστημα από το Γουδί έως τη συνταγματική κρίση (1915):

  • το θεοτοκικό κόμμα είχε μεγαλύτερη εκλογική βάση

  • άρα αποτέλεσε τον πυρήνα των αντιβενιζελικών

Παγίδα που πέφτει συχνά

Μην μπερδεύεις το:

• «αντίθετοι στη διαρκή κρατική παρέμβαση» (αντιβενιζελικοί)
  με το:

• «κοινωνικοποίηση μέσων παραγωγής» (αριστερές σοσιαλιστικές ιδέες)
  
  
  
  
  

  Τα αριστερά κόμματα – Γένεση & Κοινωνιολογική Εταιρεία

  1) Γενικά: πώς εμφανίστηκαν τα αριστερά κόμματα

  • Τα αριστερά κόμματα αρχικά ήταν ομάδες με σοσιαλιστικές ιδέες

  • Οι ιδέες αυτές ήταν συχνά “ξένες” προς την κοινωνική βάση στην οποία ήθελαν να απευθυνθούν

  • Γι’ αυτό αντιμετώπιζαν:

    • δυσκολίες συνεννόησης

    • δυσκολίες κομματικής συσπείρωσης

  Είμαστε ιστορικά λίγο πριν από τη συγκρότηση κομμάτων τύπου ΣΕΚΕ/ΚΚΕ.

  ---

  2) Η Κοινωνιολογική Εταιρεία – η σοβαρότερη αριστερή προσπάθεια

  Α. Τι ήταν

  Η Κοινωνιολογική Εταιρεία ξεκίνησε από διανοούμενους ως αριστερός μεταρρυθμιστικός σύνδεσμος.

  Β. Στόχος

  • να προπαγανδίσει πολιτικές θέσεις

  • και στη συνέχεια να ιδρύσει κόμμα

  ---

  3) Οι βασικές πολιτικές απόψεις της Κοινωνιολογικής Εταιρείας

  Κεντρικός ιδεολογικός άξονας:

  1. Ισότητα ευκαιριών για όλα τα μέλη της κοινωνίας

  2. Κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής

  3. Διανομή των αγαθών ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός

  Με ποιον τρόπο θα επιτευχθούν;

  • με σταδιακή αναμόρφωση της οικονομίας

  • με συνταγματική μεταβολή

  ---

  4) Ο ρόλος των εργατών

  Για να πετύχουν οι στόχοι:

  • οι εργάτες έπρεπε να οργανωθούν σε επαγγελματικές ενώσεις

  • και να προχωρήσουν στη δημιουργία κόμματος

  ---

  5) Το Λαϊκό Κόμμα (1910) – σύνδεση με Κοινωνιολογική Εταιρεία

  • Στα μέσα του 1910 ιδρύθηκε το Λαϊκό Κόμμα

  • Αρχηγός: Αλέξανδρος Παπαναστασίου

  Βασικές προγραμματικές δηλώσεις

  • αναμόρφωση του πολιτικού συστήματος

  • επιβολή αρχών κοινωνικής δικαιοσύνης

  Εκλογική παρουσία

  • Στις δεύτερες εκλογές του 1910 εξελέγησαν 7 υποψήφιοι

  • οι οποίοι παρείχαν κριτική υποστήριξη στους Φιλελευθέρους

  ---

  Λέξεις–κλειδιά (να “φαίνονται” στην απάντηση)

  σοσιαλιστικές ιδέες – δυσκολία συσπείρωσης – Κοινωνιολογική Εταιρεία – ισότητα ευκαιριών – κοινωνικοποίηση – διανομή αγαθών – σταδιακή αναμόρφωση – συνταγματική μεταβολή – επαγγελματικές ενώσεις – Λαϊκό Κόμμα (1910) – Αλ. Παπαναστασίου – κοινωνική δικαιοσύνη