Μάθημα : Ιστορία Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου

Η Εθνοσυνέλευση του 1862–1864 (τι πρέπει να ξέρεις)

1) Χρονολογικός σκελετός (να «τρέχει» στο μυαλό σου)

• Φεβρ. 1862 – Οκτ. 1862: κλιμάκωση δυσαρέσκειας → ανατροπή/έξωση Όθωνα (12 Οκτωβρίου 1862).

• Νοέμβριος 1862: εκλογές αντιπροσώπων για Εθνοσυνέλευση.

• 1862–1864: η Εθνοσυνέλευση λειτουργεί σε κλίμα αστάθειας (παρατεταμένη διαδικασία).

• 1864: ψήφιση Συντάγματος 1864.

2) Οι εκλογές του 1862: γιατί είναι “σήμα” αλλαγής

• Η πλειονότητα των αντιπροσώπων εκλέχθηκε από τοπικά ψηφοδέλτια, χωρίς κομματικές παρεμβάσεις.

• Αυτό λειτουργεί ως ένδειξη χρεοκοπίας/παρακμής των «ξενικών» κομμάτων (Αγγλικό–Γαλλικό–Ρωσικό) και μετάβασης σε νέους πολιτικούς σχηματισμούς.

3) Οι νέες παρατάξεις μέσα στην Εθνοσυνέλευση (μην τις μπερδεύεις)

Α. Πεδινοί

• Ηγέτης: Δημήτριος Βούλγαρης

• Γραμμή/πρακτική: υπονόμευση κοινοβουλευτικών θεσμών, παρεμβάσεις στον στρατό, επιδίωξη μηχανισμών ισχύος (αναφέρεται και η επιδίωξη για σώμα «πραιτωριανών»).

• Κοινωνικά στηρίγματα:

  • όσοι είχαν παράνομους διορισμούς σε στρατό/δημόσιο (φόβος απώλειας θέσης)

  • άνεργοι πτυχιούχοι

  • μικροκαλλιεργητές

• Απέναντί τους: πολιτικές ομάδες και θεσμοί που επιδίωκαν κοινοβουλευτική νομιμότητα.
  

Β. Ορεινοί

• Ηγέτες: Δημήτριος Γρίβας, Κωνσταντίνος Κανάρης

• Σύνθεση: ετερόκλητη παράταξη από διάφορες ομάδες.

• Κοινός στόχος: αντίσταση στην πολιτική των πεδινών.

• Υποστηρικτές: μικροκαλλιεργητές, κτηνοτρόφοι, έμποροι, πλοιοκτήτες.
  

Γ. Εθνικό Κομιτάτο

• Κεντρικό πρόσωπο: Επαμεινώνδας Δεληγιώργης

• Τι προβάλλει: ανάπτυξη κοινοβουλευτισμού, εκσυγχρονισμός, οικονομική ανάπτυξη, μεταρρυθμίσεις σε διοίκηση/στρατό (και γενικότερη πολιτισμική δυναμική).

Δ. Εκλεκτικοί

• Ποιοι είναι: ετερόκλητη ομάδα εξέχοντων πολιτικών/λογίων/αξιωματικών.

• Ρόλος: μετριοπαθείς θέσεις, μεσολάβηση μεταξύ παρατάξεων, στόχος σταθερότερων κυβερνήσεων.

4) Σύνταγμα 1864: οι “λέξεις–κλειδιά” που φέρνουν μόρια

• Πολίτευμα: βασιλευομένη δημοκρατία (όχι «συνταγματική μοναρχία» ως όρος-απάντηση εδώ).

• Αρχή λαϊκής κυριαρχίας.

• Ψήφος: άμεση, μυστική και καθολική (για τον ανδρικό πληθυσμό) – με σφαιρίδια.

• Δικαιοσύνη: κατοχύρωση ανεξαρτησίας.

• Ελευθερίες: συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι → ανοίγει ο δρόμος για ελεύθερη συγκρότηση κομμάτων.

• Συμπέρασμα που γράφεται ωραία: τα κόμματα παρουσιάζονται ως αναγκαία για να εκφράζεται η κοινή γνώμη (και να αποφεύγονται λύσεις τύπου συνωμοσίας/βίας).

5) Το “αγκάθι” του 1864 και η κατάληξη (που μπαίνει συχνά σε θέμα)

• Το Σύνταγμα του 1864 δεν όρισε με απόλυτη σαφήνεια ότι η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης πρέπει να δίνεται σε εκείνον που διαθέτει την εμπιστοσύνη/πλειοψηφία της Βουλής.

• Η ασάφεια αυτή αξιοποιήθηκε στην πράξη, έως ότου τεθεί ως πολιτική αρχή η «δεδηλωμένη» (1875).