Ποιοι πλέον παύουν να ενδιαφέρονται για τη γη, την αφήνουν
και μπορούν να τη διεκδικήσουν κάποιοι άλλοι.

Παρόμοιο θέμα θα βρούμε όταν έχουμε τη διανομή 1870–71
στην αγροτική μεταρρύθμιση / κομμάτι οικονομίας / κράτος.

Δεν γίνεται εύκολα γιατί η αγροτική γη δεν είναι όπως στις άλλες χώρες:

• δεν ευνοεί την αστικοποίηση

• εμποδίζει την εκβιομηχάνιση

• η εγκατάσταση δεν είναι κινητή

• πριν: γαιοκτήμονες = γη = πλούτος = αναγνώριση = ανώτερη τάξη

Συνθήκη Βερολίνου – Θεσσαλία

Συνθήκη Βερολίνου 1878
Αίτημα για διεύρυνση η Θ. Οθωμανοί παραμένουν.

Συμφωνία:

• οι Τούρκοι φεύγουν αλλά κρατούν τις ιδιοκτησίες τους

• αγοραστές: Ελληνικό Δημόσιο

• οι χρεωμένοι καλλιεργητές χριστιανοί

• Έλληνες εξωτερικού

Κυβέρνηση Τρικούπη – οικονομία

Εκχώρηση Τρικούπη 1875:
τον στηρίζουν οι μεγάλοι κτηματίες της Θεσσαλίας τους έχει ανάγκη.

Ανάπτυξη έργων – αλλά αύξηση εισαγωγών.
Σιτάρι κυρίως από Ρωσία, μεγάλες ποσότητες.

3 ευρώ σιτάρι → 3 ευρώ φόρος
6 → 7 → το ίδιο κράτος δοκιμάζει στο ύψος
και όλα καλά, κάνουν και τεχνητές ελλείψεις.

Timeline ναυτιλίας.

Πηγές – παρατηρήσεις

Έχω πολλές πηγές εδώ:

• Πηγή 2016

• 2002

• Πηγή 2013

• Πηγή 2005

• Πολλά εσπερινά

• Πηγή 2011 σελ. 42–43

Δες ερώτηση ναυτιλίας το 2017.

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

1. Το αγροτικό ζήτημα

Α. Διεθνές πλαίσιο – Γενικές εξελίξεις

• Η βιομηχανική επανάσταση ασκεί ισχυρές πιέσεις στον αγροτικό χώρο.

• Ο αγροτικός τομέας:

  • κυριαρχούσε παραγωγικά και κοινωνικά έως τον 19ο αιώνα,

  • αρχίζει να υποχωρεί στον «δυτικό κόσμο».

• Η Ευρώπη εντάσσεται νωρίς σε αυτή τη διαδικασία.

• Η Ελλάδα ακολουθεί αργούς, μεσογειακούς ρυθμούς.

Β. Η αγροτική ιδιοκτησία στον ελληνικό χώρο (19ος αι.)

1. Ιδιαιτερότητες της Ελλάδας

• Δεν εμφανίστηκαν έντονες κοινωνικές συγκρούσεις όπως σε άλλα ευρωπαϊκά ή βαλκανικά κράτη.

• Αιτία:

  • προοδευτική διανομή των εθνικών γαιών (1821–1828),

  • δημιουργία πλήθους μικρομεσαίων αγροτικών ιδιοκτησιών.

2. Τα «τσιφλίκια»

• Τα λίγα εναπομείναντα τσιφλίκια:

  • κυρίως σε Αττική και Εύβοια,

  • δεν δημιούργησαν σοβαρό πρόβλημα αρχικά.

• Το ζήτημα επανέρχεται δυναμικά μετά:

  • Επτάνησα (1864),

  • Άρτα,

  • Θεσσαλία (1881).

Γ. Το θεσσαλικό ζήτημα

1. Δημιουργία προβλήματος

• Τα θεσσαλικά τσιφλίκια:

  • αγοράστηκαν από πλούσιους Έλληνες του εξωτερικού,

  • διατήρησαν το σύστημα των κολίγων.

• Οι ιδιοκτήτες:

  • άσκησαν πολιτικές και κοινωνικές πιέσεις,

  • επεδίωξαν κερδοσκοπία μέσω:

    • επιβολής υψηλών δασμών στο εισαγόμενο ρωσικό σιτάρι,

    • δημιουργίας τεχνητών ελλείψεων,

    • διαμόρφωσης υψηλών τιμών στο εγχώριο προϊόν.

2. Κοινωνικές συνέπειες

• Δημιουργία εντάσεων στον αγροτικό χώρο.

• Αγροτικές κινητοποιήσεις και συγκρούσεις.

• Κορυφαία στιγμή: Κιλελέρ (1910).

Δ. Θεσμικές παρεμβάσεις πριν το 1917

1. Νομοθετικές προσπάθειες

• Νόμοι του 1907:

  • έδιναν τη δυνατότητα απαλλοτρίωσης μεγάλων ιδιοκτησιών,

  • διανομής τους σε ακτήμονες.

• Προβλήματα:

  • δύσκολη εφαρμογή,

  • αντιδράσεις ιδιοκτητών,

  • καθυστερήσεις.

2. Νέες επιβαρύνσεις

• Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913):

  • το ζήτημα γίνεται πιο σύνθετο,

  • ενσωμάτωση περιοχών με μουσουλμανικούς μεγαλογαιοκτήμονες.

Ε. Καθοριστική καμπή: 1917

Κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου (Θεσσαλονίκη)

• Αποφασιστικό βήμα για την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης.

• Στόχοι:

  1. Κατάργηση μεγάλων ιδιοκτησιών.

  2. Κατάτμηση και διανομή γης σε μικρές οικογενειακές μονάδες.

  3. Στήριξη νέων ιδιοκτητών.

  4. Αποκατάσταση προσφύγων.

  5. Πρόληψη κοινωνικών εντάσεων.

ΣΤ. Η αγροτική μεταρρύθμιση μετά το 1922

1. Εφαρμογή – Έκταση

• Η αναδιανομή:

  • έφτασε το 85% των καλλιεργήσιμων εκτάσεων στη Μακεδονία,

  • το 68% στη Θεσσαλία.

• Συνολικά:

  • περίπου 40% της καλλιεργήσιμης γης της χώρας.

2. Συνέπειες

• Ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης.

• Καθιέρωση καθεστώτος μικρής ιδιοκτησίας.

• Δημιουργία νέων προβλημάτων:

  • δυσκολία εμπορευματοποίησης της παραγωγής,

  • εξάρτηση από εμπόρους.

Ζ. Μέτρα αντιμετώπισης

• Ίδρυση:

  • Αγροτικής Τράπεζας,

  • κρατικών οργανισμών παρέμβασης,

  • παραγωγικών συνεταιρισμών.

• Στόχος:

  • στήριξη καλλιεργητών,

  • σταθεροποίηση αγροτικής οικονομίας,

  • αποφυγή κοινωνικών εντάσεων (σε αντίθεση με άλλα κράτη της Ευρώπης).

🔎 Τελικό συμπέρασμα (εξεταστικό)

Το αγροτικό ζήτημα στον ελληνικό χώρο:

• επιλύθηκε σταδιακά και θεσμικά,

• χωρίς εκτεταμένες κοινωνικές συγκρούσεις,

• κατέληξε σε μικροϊδιοκτησιακό καθεστώς,

• αλλά δημιούργησε νέες οικονομικές προκλήσεις.