Μάθημα : Ιστορία Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου

1) Γιατί ήταν «κεντρικό σημείο» στους κυβερνητικούς σχεδιασμούς

• Μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, τέθηκε ως βασικός στόχος:

  • δημιουργία κεντρικής τράπεζας και

  • τραπεζικού συστήματος αντίστοιχου των χωρών της Δυτικής Ευρώπης.

2) Τι θα εξυπηρετούσε ένα οργανωμένο τραπεζικό σύστημα

• Κυβερνητικές ανάγκες

  • διαχείριση κρατικού δανεισμού

  • έκδοση χαρτονομίσματος

• Οικονομία – πιστωτικές ανάγκες

  • αντιμετώπιση του χρόνιου προβλήματος των πιστώσεων

  • παροχή κεφαλαίων σε επιχειρηματικές πρωτοβουλίες

  • λειτουργία με όρους οργανωμένης αγοράς και όχι τοκογλυφίας

3) Πώς ήταν το πιστωτικό σύστημα στα πρώτα χρόνια του κράτους (πριν τις τράπεζες)

• Ήταν συνδεδεμένο κυρίως με το εμπόριο αγροτικών προϊόντων και ιδιαίτερα με τις εξαγωγές σταφίδας.

• Οι έμποροι λειτουργούσαν και ως πιστωτές, συχνά με τοκογλυφικούς όρους/διαθέσεις.

• Ο δανεισμός στον αγροτικό κλάδο:

  • κατευθυνόταν προς τους παραγωγούς,

  • συχνά ισοδυναμούσε με προαγορά της επικείμενης παραγωγής με δυσμενείς όρους,

  • δημιουργούσε συνθήκες εκμετάλλευσης.

• Άλλοι κλάδοι παραγωγής στερούνταν τις αναγκαίες πιστώσεις → περιορισμός επιχειρηματικών πρωτοβουλιών.

• Η κατάσταση αυτή:

  • ερχόταν σε αντίθεση με τις προθέσεις/πολιτικές του κράτους,

  • αποθάρρυνε και τα ελληνικά κεφάλαια του εξωτερικού.

4) Στόχος των παρεμβάσεων (τι επιδίωξαν κράτος & επιχειρηματικοί κύκλοι)

• Οι προσπάθειες ήταν έντονες και από πολλές πλευρές.

• Ζητούμενο δεν ήταν μόνο η «εξάλειψη της τοκογλυφίας», αλλά κυρίως η δημιουργία σύγχρονου πιστωτικού συστήματος που να εξυπηρετεί ευρύτερες ανάγκες της οικονομίας και συγκεκριμένες κοινωνικές/επαγγελματικές ομάδες.

5) Τομή: Ίδρυση Εθνικής Τράπεζας (1841)

Κεφάλαια – μέτοχοι

• Τα κεφάλαια προήλθαν κυρίως από το εξωτερικό και υπήρχε έντονη παρουσία κρατικών παραγόντων στις ιδρυτικές διαδικασίες.

• Κύριοι μέτοχοι:

  • ο κεφαλαιούχος Εϋνάρδος,

  • το ελληνικό κράτος (περίπου 20% του αρχικού κεφαλαίου),

  • Έλληνες έμποροι/επιχειρηματίες της διασποράς,

  • ξένες προσωπικότητες από οικονομία και πολιτική.

• Θεμελιωτής & πρώτος διοικητής: Γεώργιος Σταύρου.

Δραστηριότητα – εξέλιξη

• Στα πρώτα χρόνια δεν είχε πάντα σαφή προσανατολισμό (η οικονομία δεν άλλαζε γρήγορα).

• Κεντρικό πλεονέκτημα/πηγή εσόδων: το εκδοτικό δικαίωμα (έκδοση τραπεζογραμματίων/χαρτονομισμάτων για λογαριασμό του κράτους) → ενίσχυση/επιβολή της κυκλοφορίας τους.

• Επέκταση με καταστήματα:

  • Ερμούπολη (1845), Πάτρα (1846) κ.ά. → περιορισμός αρνητικών επιδράσεων του τοκογλυφικού συστήματος.

• Κέρδισε την εμπιστοσύνη της κοινωνίας → διαδοχικές διευρύνσεις μετοχικού κεφαλαίου.

• Παρέμεινε για δεκαετίες κυρίαρχο τραπεζικό συγκρότημα, ακόμη κι όταν εμφανίστηκαν νέες τράπεζες.

6) Μετά το 1860: εξάπλωση τραπεζών & ασφαλιστικών ιδρυμάτων

• Από τη δεκαετία του 1860 πολλαπλασιάζονται τα τραπεζικά/ασφαλιστικά ιδρύματα.

• Ενδεικτικά: Ιονική Τράπεζα (ιδρ. 1839 στα αγγλοκρατούμενα Ιόνια), Τράπεζα Ηπειροθεσσαλίας, Γενική Πιστωτική Τράπεζα, Τράπεζα Βιομηχανικής Πίστεως κ.ά.

• Παράλληλα ενισχύεται η ασφάλιση (π.χ. αυξανόμενος επιχειρηματικός κίνδυνος/ναυτιλία).
  
  

  Σ/Λ (για εξάσκηση)

  1. Η δημιουργία τραπεζικού συστήματος αποσκοπούσε μόνο στην εξυπηρέτηση του κρατικού δανεισμού.

  2. Η ίδρυση της Εθνικής Τράπεζας έγινε το 1841 και τα κεφάλαια προήλθαν κυρίως από το εσωτερικό.

  3. Το εκδοτικό δικαίωμα (έκδοση τραπεζογραμματίων) αποτέλεσε βασικό πλεονέκτημα της Εθνικής Τράπεζας.

  4. Τα πρώτα καταστήματα της Εθνικής Τράπεζας εκτός Αθήνας ιδρύθηκαν σε Ερμούπολη (1845) και Πάτρα (1846).

  5. Από τη δεκαετία του 1860 αυξήθηκαν τα τραπεζικά και ασφαλιστικά ιδρύματα στην Ελλάδα.

  6. Κύριος στόχος των προσπαθειών ήταν αποκλειστικά η κατάργηση της τοκογλυφίας, όχι η δημιουργία σύγχρονου πιστωτικού συστήματος.