Μάθημα : Νεοελληνική Γλώσσα Α΄ γυμνασίου

Η σχέση ουσιαστικού με ουσιαστικό – Παράθεση – Επεξήγηση – Πλαγιότιτλος

Ένα ουσιαστικό μπορεί να συνδέεται όχι μόνο με ρήμα αλλά και με άλλο ουσιαστικό.

Όταν ένα ουσιαστικό προσδιορίζει άλλο ουσιαστικό, έχουμε ονοματικό προσδιορισμό.

Αυτός μπορεί να είναι:

1. Ομοιόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός

Βρίσκεται στην ίδια πτώση με το ουσιαστικό που προσδιορίζει.

Παράδειγμα:
Τηλεφώνησε η κ. Λαζάρου, η φαρμακοποιός.

2. Ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός

Βρίσκεται σε διαφορετική πτώση από το ουσιαστικό που προσδιορίζει.

Παράδειγμα:
Η ζωή του ανθρώπου είναι πολύτιμη.

Η γενική ως προσδιορισμός μπορεί να έχει πολλές σημασίες:

• γενική κτητική
  Παράδειγμα: το ποτήρι του νερού
• γενική υποκειμενική
  Παράδειγμα: η επιστροφή του Γιάννη
• γενική αντικειμενική
  Παράδειγμα: το χτύπημα της πόρτας
• γενική του τόπου
  Παράδειγμα: η μάχη του Μαραθώνα
• γενική του χρόνου
  Παράδειγμα: δουλεύει της νύχτας
• γενική του μέτρου
  Παράδειγμα: απόσταση διακοσίων μέτρων
• γενική της ιδιότητας
  Παράδειγμα: γλυκό του κουταλιού
• γενική του σκοπού ή της χρήσης
  Παράδειγμα: ποτήρι του νερού

Παράθεση

Παράθεση λέγεται ο ομοιόπτωτος προσδιορισμός που αποδίδει ένα ιδιαίτερο και γνωστό γνώρισμα.

Παράδειγμα:
Το Λούβρο, το γνωστό μουσείο, βρίσκεται στο Παρίσι.

Επεξήγηση

Επεξήγηση λέγεται ο ομοιόπτωτος προσδιορισμός που διευκρινίζει καλύτερα κάτι πιο γενικό.

Παράδειγμα:
Μαζί μας ήρθε και μια φίλη μου, η Κατερίνα.

Διάκριση παράθεσης και επεξήγησης

• Στην παράθεση πηγαίνουμε από το ειδικότερο στο γενικότερο.
• Στην επεξήγηση πηγαίνουμε από το γενικότερο στο ειδικότερο.

Παράγραφος – Πλαγιότιτλος

Κάθε παράγραφος έχει:

• θεματική περίοδο,
• λεπτομέρειες ή σχόλια,
• κατακλείδα.

Πλαγιότιτλος είναι μια σύντομη φράση ή πρόταση που αποδίδει περιληπτικά το νόημα μιας παραγράφου.

Για να βρούμε σωστό πλαγιότιτλο:

• εντοπίζουμε την κύρια ιδέα της παραγράφου,
• προσέχουμε τις λέξεις-κλειδιά,
• διατυπώνουμε σύντομα το βασικό της νόημα.