Μάθημα : Ευριπίδη "Ελένη" (Δραματική Ποίηση Γ' Γυμνασίου)

Πού βρισκόμαστε στην πλοκή

Μετά την αναγνώριση των δύο συζύγων (Ελένη–Μενέλαος), η δράση περνά από την ένταση της αμφιβολίας στη χαρά της γνώσης, αλλά δεν τελειώνει ο κίνδυνος. Τώρα ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο: οι ήρωες αρχίζουν να ξαναχτίζουν την “αλήθεια” της ζωής τους και να προσανατολίζονται προς τη σωτηρία.
(βιβλίο, σ. 58–62)

2) Υποενότητες – τι κάνει κάθε κομμάτι του κειμένου

Α. Στ. 731–774: “Η αναδρομή στο παρελθόν”

Η Ελένη ξεκινά να αφηγείται στον Μενέλαο τα παλιά δεινά και να αποκαθιστά την αλήθεια:

• δηλώνει καθαρά ότι δεν πήγε ποτέ σε “ντροπιασμένο κρεβάτι” βαρβάρου (δηλαδή δεν πρόδωσε),

• εξηγεί πως όλα είναι αποτέλεσμα θεϊκών ενεργειών και του “ειδώλου”,

• αποκαλύπτει τις συνέπειες στην οικογένειά της (μητέρα, παιδί, τιμή, γάμος, εξορία),

• αναδεικνύεται η αδικία: τιμωρείται κάποιος για ένα “όνομα”, όχι για μια πραγματική πράξη.
  (βιβλίο, σ. 58)

Τι να προσέξεις: Στο σημείο αυτό βλέπουμε πώς ο Ευριπίδης “βαθαίνει” τον μύθο: δεν τον ενδιαφέρει μόνο το γεγονός της σωτηρίας, αλλά και το ψυχικό και ηθικό κόστος που άφησε πίσω ο πόλεμος και η συκοφαντία.
(βιβλίο, σ. 58)

Β. Στ. 775–805: Ο αγγελιαφόρος δεν μένει “απλός αγγελιαφόρος”

Ο αγγελιαφόρος (γέροντας σύντροφος/υπηρέτης του Μενέλαου) μένει στη σκηνή και αποκτά διευρυμένο ρόλο:

• συμμετέχει στη χαρά,

• αποκαθιστά την τιμή της Ελένης,

• μιλά για το πόσο ασταθές είναι το θείο και η τύχη,

• θυμάται τον γάμο (λαμπάδες, έθιμα) και δίνει ανθρώπινο βάθος,

• δηλώνει ότι παρότι δούλος, θέλει να λογαριάζεται στους καλούς (ηθική αξιοπρέπεια).
  (βιβλίο, σ. 60)

Τι να προσέξεις: Ο Ευριπίδης χρησιμοποιεί ένα “ταπεινό” πρόσωπο για να εκφράσει σοβαρές ιδέες (διάνοια) και να κάνει το έργο πιο κοντινό στον θεατή.
(βιβλίο, σ. 60)

Γ. Στ. 806–840: Κριτική στη μαντική – “ευβουλία” ως λύση

Εδώ περνάμε σε καθαρά στοχαστικό επίπεδο:

• ο Μενέλαος δίνει εντολές να ενημερωθούν οι σύντροφοι,

• ο αγγελιαφόρος εκφράζει έντονη κριτική στη μαντική τέχνη (λέει πως είναι “ψευτιές”),

• αναφέρεται στον Κάλχα (ως παράδειγμα) και στο “ανώφελο” του πολέμου,

• κλείνει με ένα μάθημα ζωής: η καλύτερη μαντική είναι ο σωστός νους, η ευβουλία (σωστή κρίση).
  Ο Χορός συμφωνεί με το συμπέρασμα.
  (βιβλίο, σ. 62)

• Τι να προσέξεις: Εδώ “ακούγεται”  ο Ευριπίδης ως στοχαστής, γιατί το έργο ξεπερνά τον μύθο και γίνεται σχόλιο για το πώς ο άνθρωπος πρέπει να ζει και να σκέφτεται.

(βιβλίο, σ. 62)

3) Κύρια θέματα που πρέπει να κρατήσεις (για θεωρία/ερωτήσεις)

1. Σύνδεση με το κλίμα της εποχής

Οι ιδέες για αστάθεια θεών/τύχης και η αίσθηση ότι “όλα ανατρέπονται” μπορούν να ακουστούν πολύ δυνατά σε κοινό που έχει ζήσει ιστορικές κρίσεις.
(βιβλίο, σ. 62)

2. Ρόλος των θεών

Οι θεοί παρουσιάζονται ως δυνάμεις που κινούν τα νήματα, ενώ οι άνθρωποι παλεύουν μέσα σε έναν κόσμο που δεν ελέγχουν πλήρως.
(βιβλίο, σ. 58–60)

3. Αμφισβήτηση της μαντικής – πρόβλημα της γνώσης

Ο αγγελιαφόρος θέτει το ερώτημα: Πώς φτάνει ο άνθρωπος στην αλήθεια;
Και απαντά έμμεσα: όχι με “μαντείες”, αλλά με νου και κρίση (ευβουλία).
(βιβλίο, σ. 62)

4. Αντιπολεμικός υπαινιγμός

Ο πόλεμος απογυμνώνεται από “δόξα”: έγινε για κάτι που τελικά δεν ήταν αληθινό (η λογική του “ίσκιου/ειδώλου”).
(βιβλίο, σ. 62)

5. Ο διευρυμένος ρόλος του αγγελιαφόρου

Δεν μεταφέρει μόνο είδηση∙ γίνεται πρόσωπο με άποψη, εμπειρία, ήθος και λειτουργεί ως “γέφυρα” ανάμεσα στο δράμα των ηρώων και στη σκέψη του ποιητή.
(βιβλίο, σ. 60–62)

4) Πρέπει να

• Να εξηγείς τι αλλάζει μετά την αναγνώριση: από την αγωνία στη χαρά, αλλά με νέο κίνδυνο μπροστά. (βιβλίο, σ. 58–62)

• Να ξεχωρίζεις αφήγηση παρελθόντος (Ελένη) από στοχασμό/διάνοια (αγγελιαφόρος). (βιβλίο, σ. 58, 62)

• Να δείχνεις γιατί ο αγγελιαφόρος είναι πολύ περισσότερο από “δευτερεύον πρόσωπο”. (βιβλίο, σ. 60)

• Να στηρίζεις το θέμα μαντική – γνώση – ευβουλία με σαφή παραπομπή. (βιβλίο, σ. 62)

5) Μικρές ερωτήσεις επανάληψης 

1. Γιατί η Ελένη κάνει αναδρομή στο παρελθόν; Τι προσθέτει αυτό στο δράμα; (βιβλίο, σ. 58)

2. Τι καινούριο φέρνει ο αγγελιαφόρος πέρα από “πληροφορία”; (βιβλίο, σ. 60)

3. Πώς παρουσιάζεται η μαντική και ποια στάση προτείνεται στη θέση της; (βιβλίο, σ. 62)

4. Πού φαίνεται ότι ο πόλεμος καταγγέλλεται ως μάταιος; (βιβλίο, σ. 62)