Μάθημα : Ευριπίδη "Ελένη" (Δραματική Ποίηση Γ' Γυμνασίου)

2η σκηνή (στ. 495–541): Μενέλαος – Γερόντισσα, ο φόβος και η «ανεστραμμένη» φιλοξενία

Η Γερόντισσα εμφανίζεται ως φύλακας της πόρτας και τον διώχνει επιθετικά. Η στάση της δεν είναι προσωπική ιδιοτροπία: είναι φόβος και «νόμος του τόπου». Μέσα από τα λόγια της αποκαλύπτεται ότι οι Έλληνες είναι ανεπιθύμητοι και κινδυνεύουν, άρα η ελληνική ταυτότητα του Μενέλαου γίνεται απειλή για τη ζωή του (Βιβλίο, σ. 42–44).

Εδώ ξεχωρίζει μια δραματική αντίθεση με ιδιαίτερη δύναμη: ενώ σε πολλά κείμενα η φιλοξενία είναι ιερή, εδώ εμφανίζεται το σκοτεινό της αντίθετο, μια πραγματικότητα όπου η «υποδοχή» μπορεί να γίνει παγίδα (Βιβλίο, σ. 44–45). Η Γερόντισσα, παρότι σκληρή, αφήνει να φανούν και στιγμές ανθρώπινης αγωνίας/συμπάθειας: καταλαβαίνει την ανάγκη, αλλά φοβάται την εξουσία που ελέγχει το παλάτι (Βιβλίο, σ. 44–45). Έτσι, η σκηνή δεν είναι μόνο «πληροφοριακή». Είναι και σκηνή χαρακτήρων:

• ο Μενέλαος επιμένει με αξιοπρέπεια αλλά και ανάγκη,

• η Γερόντισσα παλεύει ανάμεσα στον φόβο και στην ανθρωπιά (Βιβλίο, σ. 44–45).

Τι κρατάμε ως ουσία της σκηνής:

• Η χώρα/παλάτι παρουσιάζεται ως επικίνδυνος χώρος για Έλληνα ξένο (Βιβλίο, σ. 44).

• Η παρουσία του «νόμου της βίας» δείχνει ότι ο ήρωας δεν έχει πια την προστασία που του έδινε η παλιά του φήμη (Βιβλίο, σ. 44–45).

• Η σκηνή τροφοδοτεί τα κεντρικά θέματα: «είναι/φαίνεσθαι» (ο ήρωας δεν αναγνωρίζεται ως ήρωας), απομυθοποίηση (ο ήρωας διώχνεται από την πόρτα), τραγικό–κωμικό (ένταση που μπορεί να πατήσει και σε πικρή ειρωνεία) (Βιβλίο, σ. 40, 45).

Συμπέρασμα ενότητας

Στο Α΄ Επεισόδιο ο Ευριπίδης πετυχαίνει κάτι καθοριστικό: παίρνει μια μορφή-σύμβολο του έπους και τη φέρνει στη σκηνή ως πρόσωπο τσακισμένο από τις περιστάσεις (Βιβλίο, σ. 40–42). Μέσα από τη σύγκρουση με τη Γερόντισσα και τη σκληρή πραγματικότητα του παλατιού, ο Μενέλαος απογυμνώνεται από τη «δόξα» και μένει με ό,τι είναι πιο βασικό: επιβίωση, φόβος, επιμονή, ανάγκη (Βιβλίο, σ. 42–46). Έτσι, τα θέματα «απομυθοποίηση» και «είναι/φαίνεσθαι» παύουν να είναι τίτλοι και γίνονται ζωντανή εμπειρία μέσα στη δράση (Βιβλίο, σ. 40, 45–47).