1. Κεντρικός στόχος της ενότητας Ε

• να εκφράζω άποψη,

• να την αιτιολογώ,

• να συνδέω τα κείμενα της ενότητας με προσωπικό προβληματισμό,

• και να χρησιμοποιώ κατάλληλο λεξιλόγιο γύρω από την Ευρώπη, την ταυτότητα, τη συνεργασία, τον πολιτισμό και τις σχέσεις των λαών.

2. Βασικοί άξονες παραγωγής λόγου

Από το υλικό της ενότητας προκύπτουν κυρίως δύο μεγάλοι άξονες:

α. Η συνεργασία των ευρωπαϊκών σχολείων και των νέων

Η θεματική αυτή στηρίζεται στη γενικότερη ιδέα της ενότητας ότι η Ευρώπη δεν είναι μόνο θεσμοί, αλλά και επικοινωνία ανάμεσα στους λαούς, κοινές δράσεις, ανταλλαγές μαθητών και γνωριμία με άλλους πολιτισμούς. Στο γενικό σχεδιάγραμμα που μου έστειλες, οι λόγοι συνεργασίας των ευρωπαϊκών σχολείων συνδέονται με τη γνωριμία με τον πολιτισμό, τη γλώσσα, τη θρησκεία και την ιστορία άλλων χωρών, με την ανάδειξη κοινής πολιτισμικής κληρονομιάς, με τον διάλογο για την εκπαίδευση, με την ανταλλαγή απόψεων για θέματα όπως ο αθλητισμός και το περιβάλλον, αλλά και με κοινή δράση των νέων απέναντι σε προβλήματα όπως ο ρατσισμός, η βία, η ανεργία και τα ναρκωτικά.

Άρα, όταν γράφω σχετικό κείμενο:

• παρουσιάζω το σχολείο ή τη χώρα μου,

• εξηγώ γιατί έχει αξία η συνεργασία,

• δείχνω τι μπορούν να κερδίσουν οι μαθητές,

• συνδέω τη συνεργασία με τον πολιτισμό, τη φιλία και την αλληλοκατανόηση.

β. Στάσεις απέναντι στην Ευρώπη και την ευρωπαϊκή προοπτική

Το δεύτερο βασικό θέμα είναι η αποτίμηση της ευρωπαϊκής πορείας:

• τι ελπίζω,

• τι φοβάμαι,

• ποια στάση θεωρώ πιο ώριμη.

Το παλιό σχεδιάγραμμα που έστειλες οργανώνει καθαρά τις ελπίδες και τους φόβους από την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Στις ελπίδες περιλαμβάνει την αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων, την ενίσχυση ασθενέστερων χωρών, την ενδυνάμωση αξιών όπως η ελευθερία, η ισοτιμία, η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και τη συνεργασία σε τομείς όπως η υγεία, η επιστήμη και η εκπαίδευση. Στους φόβους περιλαμβάνει τον κίνδυνο απώλειας της εθνικής ταυτότητας, την αλλοίωση της γλώσσας, την επιβολή των ισχυρών χωρών, την αδιαφορία των πολιτών και τη ξενομανία.

Άρα, όταν γράφω κείμενο προβληματισμού:

• δεν αρκεί να δηλώνω απλώς «είμαι υπέρ» ή «είμαι κατά»,

• χρειάζεται να σταθμίζω δυνατότητες και κινδύνους,

• να δείχνω ότι κατανοώ την πολυπλοκότητα του θέματος.

3. Τι είδη κειμένου μπορώ να γράψω

Η ενότητα Ε επιτρέπει διαφορετικές μορφές παραγωγής λόγου.
Ανάλογα με την άσκηση, μπορώ να κινηθώ ως εξής:

• επιστολή ή e-mail προς σχολείο άλλης ευρωπαϊκής χώρας,

• άρθρο / σύντομο κείμενο προβληματισμού για τη στάση μου απέναντι στην Ευρώπη,

• ομιλία / τοποθέτηση σε σχολική συζήτηση ή ημερίδα,

• παρουσίαση προτάσεων συνεργασίας ανάμεσα σε μαθητές ή σχολεία.

Άρα, πριν γράψω, αποφασίζω:

• σε ποιον απευθύνομαι,

• με ποιο σκοπό,

• σε ποιο ύφος,

• και ποια επιχειρήματα ταιριάζουν στο συγκεκριμένο είδος κειμένου.

4. Τι πρέπει να προσέχω στη σύνταξη του κειμένου

Για να είναι επιτυχημένο το κείμενο παραγωγής λόγου, χρειάζεται:

α. Καθαρή θέση

Από την αρχή να φαίνεται τι πιστεύω ή τι προτείνω.

β. Οργάνωση

Το κείμενο να έχει:

• εισαγωγή,

• κύριο μέρος,

• κατακλείδα.

γ. Αιτιολόγηση

Κάθε άποψη να συνοδεύεται από λόγους, παραδείγματα ή αναφορές σε όσα συζητήθηκαν στην ενότητα.

δ. Κατάλληλο λεξιλόγιο

Να χρησιμοποιώ λέξεις σχετικές με:

• πολιτισμό,

• συνεργασία,

• ταυτότητα,

• ενοποίηση,

• δημοκρατία,

• δικαιώματα,

• αλληλεγγύη,

• προβληματισμό,

• ευθύνη των πολιτών.

ε. Ισορροπημένη σκέψη

Να μη γράφω μονοδιάστατα, αλλά να δείχνω ότι μπορώ να δω και θετικές και αρνητικές πλευρές.

5. Τι πρέπει να καταλάβω από την παραγωγή λόγου

Η ενότητα αυτή με οδηγεί να περάσω:

• από την κατανόηση των κειμένων,

• στην προσωπική επεξεργασία,

• και από εκεί στη συγκροτημένη διατύπωση λόγου.

Άρα, στην Ε ενότητα δεν εξετάζεται μόνο αν θυμάμαι πληροφορίες.
Εξετάζεται αν μπορώ:

• να επιλέγω στοιχεία από το υλικό,

• να τα οργανώνω,

• να τα μετατρέπω σε δικό μου λόγο,

• και να υποστηρίζω μια θέση με ωριμότητα.

Ανακεφαλαίωση της 4ης ενότητας

1. Τι έμαθα συνολικά

Στο τέλος της ενότητας πρέπει να έχω ξεκαθαρίσει πέντε βασικούς άξονες:

α. Α. Εισαγωγικά κείμενα

Η Ευρώπη παρουσιάζεται ως χώρος:

• ενότητας και πολυμορφίας,

• κοινών αξιών αλλά και διαφορετικών ταυτοτήτων,

• συνεργασίας, πολιτισμού και προβληματισμού.

β. Β. Αναφορικές προτάσεις

Οι αναφορικές προτάσεις:

• είναι δευτερεύουσες,

• εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες ή αναφορικά επιρρήματα,

• χωρίζονται σε επιθετικές και ελεύθερες,

• και ανάλογα με τον ρόλο τους λειτουργούν ως ονοματικές ή επιρρηματικές. Το βοηθητικό υλικό που ανέβασες το οργανώνει ακριβώς έτσι, με διάκριση σε επιθετικές/ελεύθερες και με περαιτέρω διάκριση των ελεύθερων σε ονοματικές και επιρρηματικές.

γ. Β1–Β4. Εξειδίκευση

Έμαθα ειδικότερα:

• περιοριστικές και μη περιοριστικές,

• χρήση του κόμματος,

• ρόλο του «που»,

• προθετικές φράσεις,

• διάκριση πιο καθημερινού και πιο επίσημου λόγου. Το βοηθητικό αρχείο ξεχωρίζει ρητά τις περιοριστικές από τις μη περιοριστικές και δίνει επίσης τις βασικές λειτουργίες των ονοματικών και επιρρηματικών αναφορικών.

δ. Γ. Ελληνικά σε ξένες γλώσσες

Κατάλαβα ότι η ελληνική γλώσσα έχει συμβάλει ουσιαστικά στο διεθνές λεξιλόγιο και ότι πολλές ξένες λέξεις σχηματίζονται από ελληνικά στοιχεία.

ε. Δ. Συνώνυμα – Αντίθετα

Κατανόησα ότι:

• τα συνώνυμα έχουν παραπλήσια σημασία,

• τα αντίθετα εκφράζουν αντίθεση,

• και υπάρχουν και ταυτόσημα, δηλαδή διαφορετικές λέξεις με ακριβώς ίδια σημασία. Αυτό δίνεται ρητά στο βοηθητικό υλικό σου.

2. Τι πρέπει να μπορώ να κάνω

Στο τέλος της ενότητας πρέπει να μπορώ:

• να αναγνωρίζω είδη αναφορικών προτάσεων,

• να ξεχωρίζω πότε χρειάζεται κόμμα,

• να διακρίνω συνώνυμα, αντίθετα και ταυτόσημα,

• να εντοπίζω ελληνικά στοιχεία σε ξένες λέξεις,

• να γράφω κείμενο με σαφή θέση και κατάλληλη επιχειρηματολογία γύρω από ζητήματα που αφορούν την Ευρώπη και τους ευρωπαίους πολίτες.