Μάθημα : Γλώσσα Γ Γυμνασίου

Β1–Β4. Εξειδίκευση στις αναφορικές προτάσεις

Αναφορικές προτάσεις

→ χωρίζονται σε:

• επιθετικές

• ελεύθερες

1. Επιθετικές αναφορικές προτάσεις

Τι είναι

Οι αναφορικές προτάσεις που προσδιορίζουν ουσιαστικό λέγονται επιθετικές αναφορικές προτάσεις.

Με τι εισάγονται

• με τις αντωνυμίες ο οποίος, η οποία, το οποίο

• με το αναφορικό που

Διακρίνονται σε

• περιοριστικές

• μη περιοριστικές

2. Περιοριστικές αναφορικές

Χαρακτηριστικά

• δεν χωρίζονται με κόμμα

• δίνουν πληροφορία απαραίτητη

• βοηθούν στη διάκριση και στον ακριβή προσδιορισμό του ουσιαστικού στο οποίο αναφέρονται

Άρα

Αν αφαιρέσω την πρόταση, το ουσιαστικό μένει ασαφές ή λιγότερο καθορισμένο.

3. Μη περιοριστικές αναφορικές

Χαρακτηριστικά

• χωρίζονται με κόμμα

• δίνουν συμπληρωματική / πρόσθετη πληροφορία

• η πληροφορία αυτή δεν είναι απαραίτητη για τον βασικό προσδιορισμό του ουσιαστικού, γιατί αυτό είναι ήδη αρκετά προσδιορισμένο

Άρα

Αν αφαιρέσω την πρόταση, το βασικό νόημα δεν χάνεται.

4. Ελεύθερες αναφορικές προτάσεις

Διακρίνονται σε

• ονοματικές

• επιρρηματικές

5. Αναφορικές ονοματικές προτάσεις

Τι προσδιορίζουν

Προσδιορίζουν ονοματικό όρο μιας άλλης πρότασης, συνήθως της κύριας.

Με τι εισάγονται

Με αναφορικές αντωνυμίες:

• που

• ο οποίος, η οποία, το οποίο

• όποιος, όποια, όποιο

• ό,τι

• όσος, όση, όσο

Συντακτικός ρόλος

Μπορούν να λειτουργούν ως:

• αντικείμενο

• υποκείμενο

• κατηγορούμενο

Τι κρατώ

Για να τις αναγνωρίσω, δεν αρκεί να δω μόνο τη λέξη που τις εισάγει.
Πρέπει να ελέγξω ποια θέση παίρνουν μέσα στην πρόταση.

6. Αναφορικές επιρρηματικές προτάσεις

Τι προσδιορίζουν

Προσδιορίζουν:

• ένα επίρρημα

• ή έναν άλλο επιρρηματικό προσδιορισμό μιας πρότασης

Με τι εισάγονται

Με αναφορικά επιρρήματα:

• που

• όπου

• οπουδήποτε

• όποτε

• οποτεδήποτε

• όπως

• καθώς

• ως

• σαν

• όσο

• οσοδήποτε

Λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί

• τόπου

• χρόνου

• τρόπου

• ποσού

• συμφωνίας

• εναντίωσης / παραχώρησης

• παρομοίωσης

7. Το αναφορικό «που»

Χρειάζεται προσοχή

Το που δεν έχει πάντα τον ίδιο ρόλο.

Μπορεί να εισάγει

• επιθετική αναφορική
  όταν προσδιορίζει ουσιαστικό

• επιρρηματική αναφορική
  όταν δηλώνει π.χ. τόπο, τρόπο, χρόνο, σχέση μέσα στην πρόταση

Άρα

Δεν αποφασίζω μόνο από τη λέξη που.
Κοιτάζω πάντα:

• τι προσδιορίζει

• ποιος είναι ο συντακτικός του ρόλος

8. Το κόμμα στις αναφορικές

Δεν βάζω κόμμα

όταν η αναφορική είναι περιοριστική, δηλαδή όταν η πληροφορία είναι αναγκαία για να ξεχωρίσω το ουσιαστικό.

Βάζω κόμμα

όταν η αναφορική είναι μη περιοριστική, δηλαδή όταν απλώς προσθέτει μία ακόμη πληροφορία.

Κεντρική ιδέα

Το κόμμα δεν μπαίνει μηχανικά.
Μπαίνει ανάλογα με το αν η πληροφορία είναι αναγκαία ή συμπληρωματική.

9. Το «που» και οι προθετικές φράσεις

Στην ειδικότερη χρήση της γλώσσας, κυρίως όταν θέλουμε μεγαλύτερη ακρίβεια και πιο επίσημο ύφος, αποφεύγουμε το γενικό και χαλαρό που σε περιπτώσεις όπου ταιριάζει καλύτερα μια πρόθεση + αναφορική αντωνυμία.

Παράδειγμα λογικής

Αντί για μια πιο απλή και καθημερινή διατύπωση με που, στον πιο προσεγμένο λόγο χρησιμοποιούμε τύπους όπως:

• στον οποίο

• με τον οποίο

• για τον οποίο

• από τον οποίο

Αυτό συνδέεται με τη Β4 υποενότητα, όπου εξετάζεται το που και οι προθετικές φράσεις. Το σχετικό υλικό του βιβλίου επιμένει ότι στον πιο επίσημο λόγο αποφεύγεται αυτή η χαλαρή χρήση του που.

10. Πώς ξεχωρίζω το είδος της αναφορικής

Βήμα 1

Βλέπω με ποια λέξη εισάγεται.

Βήμα 2

Ρωτώ: προσδιορίζει ουσιαστικό ή όχι;

• αν προσδιορίζει ουσιαστικό → συνήθως επιθετική

• αν παίρνει θέση ονοματικού όρου → ονοματική ελεύθερη

• αν λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός → επιρρηματική ελεύθερη

Βήμα 3

Ελέγχω αν:

• η πληροφορία είναι απαραίτητη → περιοριστική

• η πληροφορία είναι πρόσθετη → μη περιοριστική

11. Τι πρέπει να καταλάβω

Οι αναφορικές προτάσεις δεν είναι μία ενιαία, απλή κατηγορία.
Χρειάζεται να ξεχωρίζω:

• τι προσδιορίζουν

• αν είναι επιθετικές ή ελεύθερες

• αν είναι περιοριστικές ή μη περιοριστικές

• αν είναι ονοματικές ή επιρρηματικές

• αν χρειάζεται κόμμα

• αν ταιριάζει καλύτερα το “που” ή μια προθετική φράση με αναφορική αντωνυμία