Α. Εισαγωγικά κείμενα

1. Κεντρικός θεματικός πυρήνας της ενότητας

Η ενότητα μάς φέρνει μπροστά σε ένα βασικό ερώτημα:
τι είναι η Ευρώπη και πώς μπορούμε να αισθανόμαστε ταυτόχρονα πολίτες της χώρας μας και πολίτες μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής κοινότητας;

Η Ευρώπη δεν παρουσιάζεται ως ένας χώρος απόλυτα ομοιόμορφος.
Παρουσιάζεται ως:

• χώρος με πολλές γλώσσες, παραδόσεις, ιστορικές εμπειρίες και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες,

• αλλά και ως χώρος με κοινούς ιστορικούς δεσμούς, κοινές αξίες και κοινές επιδιώξεις.

2. Η Ευρώπη ως ενότητα και πολυμορφία

Στα εισαγωγικά κείμενα προβάλλεται έντονα η διπλή όψη της Ευρώπης:

α. Η πολυμορφία

Η Ευρώπη:

• αποτελείται από διαφορετικούς λαούς,

• έχει ποικιλία χαρακτήρων, τρόπων ζωής και πολιτισμικών εκφράσεων,

• διατηρεί τοπικές και εθνικές ιδιαιτερότητες.

β. Η ενότητα

Παρά τις διαφορές αυτές:

• μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια κοινή ευρωπαϊκή φυσιογνωμία,

• υπάρχουν κοινές ιστορικές μνήμες και κοινές πολιτισμικές ρίζες,

• διαμορφώνεται σταδιακά μια αίσθηση ότι οι ευρωπαϊκοί λαοί ανήκουν και σε ένα ευρύτερο σύνολο.

Άρα, η Ευρώπη δεν νοείται ούτε ως άθροισμα απομονωμένων χωρών ούτε ως χώρος που ακυρώνει τις επιμέρους ταυτότητες.
Νοείται ως ενότητα μέσα από τη διαφορετικότητα.

3. Ευρωπαϊκή ταυτότητα και εθνική ταυτότητα

Ένας βασικός προβληματισμός της ενότητας είναι η σχέση ανάμεσα:

• στην ελληνική / εθνική ταυτότητα

• και στην ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Από τα κείμενα προκύπτει ότι:

• η ευρωπαϊκή πορεία δεν χρειάζεται να οδηγήσει υποχρεωτικά σε απώλεια της εθνικής ιδιαιτερότητας,

• ο πραγματικός κίνδυνος δεν προέρχεται μόνο από την ευρωπαϊκή ενοποίηση,

• μεγαλύτερη σημασία έχει αν κάθε λαός μπορεί να διατηρεί δημιουργικά την παράδοσή του και να τη συνδέει με το παρόν.

Επομένως:

• δεν αρκεί η άμυνα ή η φοβική στάση,

• χρειάζεται ενεργή συμμετοχή,

• χρειάζεται να μετατρέπουμε την παράδοσή μας σε ζωντανό και δημιουργικό στοιχείο.

4. Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός

Στα κείμενα η Ευρώπη παρουσιάζεται και ως πολιτισμικός χώρος.

Βασικές ιδέες:

• ο ευρωπαϊκός πολιτισμός δεν είναι μονοσήμαντος,

• έχει ιστορικό βάθος,

• έχει διαμορφωθεί από πολλές περιόδους, ρεύματα και αλληλεπιδράσεις,

• στηρίζεται στην επικοινωνία, στο άνοιγμα και στη συνάντηση λαών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ιδέα ότι:

• τα πολιτισμικά σύμβολα δεν είναι τυχαία,

• αποτυπώνουν κοινή ιστορική πορεία,

• δηλώνουν σύνδεση των λαών,

• εκφράζουν τη συνεργασία και την επιθυμία συνύπαρξης.

5. Σύμβολα της Ευρώπης

Από τα σχετικά κείμενα και εικόνες χρειάζεται να κρατήσουμε ότι τα ευρωπαϊκά σύμβολα:

• δεν λειτουργούν μόνο διακοσμητικά,

• μεταφέρουν ιδέες και αξίες,

• συνδέονται με την ιστορία, την επικοινωνία και τη συνεργασία.

Ενδεικτικά προβάλλονται:

• η έννοια της γέφυρας,

• η έννοια της πύλης / του ανοίγματος,

• η έννοια της επικοινωνίας ανάμεσα σε λαούς και χώρες,

• η ιδέα ενός κοινού πολιτισμικού χώρου.

6. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ως εγχείρημα συνεργασίας

Στον πυρήνα της ενότητας βρίσκεται και η Ευρωπαϊκή Ένωση ως συλλογικό εγχείρημα.

Από το υλικό σου κρατάμε κυρίως τους εξής στόχους:

• οικονομική ανάπτυξη και ευημερία,

• συνοχή και ενότητα των πολιτών,

• σταθερότητα των δημοκρατικών πολιτευμάτων,

• εδραίωση της ειρήνης,

• συνεργασία και αλληλοστήριξη των κρατών.

Η Ένωση λοιπόν παρουσιάζεται:

• ως πεδίο κοινής δράσης,

• ως προσπάθεια ειρηνικής συνύπαρξης,

• ως θεσμός που επιδιώκει κοινές λύσεις σε κοινά προβλήματα.

7. Η σημασία της συνεργασίας των λαών και των σχολείων

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη συνεργασία των νέων και των σχολείων.

Χρειάζεται να κρατήσουμε ότι η συνεργασία αυτή υπηρετεί:

• τη γνωριμία με τον πολιτισμό, τη γλώσσα, τη θρησκεία και την ιστορία άλλων λαών,

• την ανάδειξη κοινών ιστορικών εμπειριών,

• τον διάλογο για την εκπαίδευση,

• την ανταλλαγή απόψεων για κοινωνικά ζητήματα,

• την καταπολέμηση φαινομένων όπως ο ρατσισμός, η βία, η ανεργία και τα ναρκωτικά,

• την ανάπτυξη φιλίας και ουσιαστικής επικοινωνίας ανάμεσα στους νέους.

Άρα η ευρωπαϊκή ιδέα δεν μένει σε επίπεδο θεωρίας.
Συνδέεται με:

• συνεργατικές δράσεις,

• προγράμματα ανταλλαγής,

• κοινές εμπειρίες,

• ενεργή συμμετοχή των νέων.

8. Ελπίδες από την ευρωπαϊκή ενοποίηση

Η ενότητα δεν παρουσιάζει μόνο πληροφορίες.
Μας καλεί να σκεφτούμε και τις θετικές προσδοκίες που συνοδεύουν το ευρωπαϊκό εγχείρημα.

Ελπίδες που προβάλλονται:

• αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων,

• ενίσχυση πιο αδύναμων χωρών,

• ισχυρότερη παρουσία αξιών όπως η ελευθερία, η ισότητα, η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα,

• ευρύτερη συνεργασία σε τομείς όπως η υγεία, η επιστήμη και η εκπαίδευση.

9. Φόβοι και επιφυλάξεις

Η ενότητα δεν έχει άκριτα αισιόδοξο χαρακτήρα.
Παρουσιάζει και σοβαρές επιφυλάξεις.

Βασικοί φόβοι:

• μήπως αδυνατίσει η εθνική ταυτότητα,

• μήπως αλλοιωθεί η γλώσσα,

• μήπως κυριαρχήσουν οι ισχυρότερες χώρες εις βάρος των ασθενέστερων,

• μήπως οι πολίτες αδιαφορούν για τις ευρωπαϊκές εξελίξεις,

• μήπως ενισχυθεί η ξενομανία και ο μιμητισμός.

Επομένως, η ευρωπαϊκή προοπτική παρουσιάζεται:

• ούτε ως απόλυτα θετική,

• ούτε ως απόλυτα αρνητική,

• αλλά ως πεδίο στο οποίο συνυπάρχουν δυνατότητες και κίνδυνοι.

10. Η στάση που προβάλλεται ως πιο ώριμη

Από τη συνολική πορεία των κειμένων προκύπτει ότι η πιο ώριμη στάση είναι:

• να αναγνωρίζουμε τη σημασία της ευρωπαϊκής συνεργασίας,

• να μη φοβόμαστε τον διάλογο με τους άλλους λαούς,

• να μην εγκαταλείπουμε την εθνική και πολιτισμική μας ιδιαιτερότητα,

• να συμμετέχουμε ενεργά και όχι παθητικά,

• να βλέπουμε την Ευρώπη ως κοινότητα ευθύνης και όχι μόνο ως οικονομικό μηχανισμό.

11. Λέξεις και έννοιες που χρειάζεται να κρατήσουμε

Για την Α ενότητα θα ξεχώριζα ως βασικές έννοιες:

• ευρωπαϊκή ταυτότητα

• εθνική ταυτότητα

• πολιτισμός

• πολυμορφία

• ενότητα

• συνεργασία

• δημοκρατία

• δικαιώματα

• αλληλεγγύη

• διεύρυνση

• πολιτισμική κληρονομιά

• ενοποίηση

• ανησυχία / επιφύλαξη

• ελπίδα / προοπτική

12. Συνοπτική κατακλείδα

Αυτό που χρειάζεται τελικά να κρατήσουμε από την Α ενότητα είναι το εξής:

Η Ευρώπη παρουσιάζεται:

• ως χώρος πολλών διαφορών,

• αλλά και ως χώρος κοινών αξιών,

• ως πολιτισμική και ιστορική κοινότητα,

• ως πεδίο συνεργασίας,

• ως εγχείρημα με ελπίδες αλλά και κινδύνους.

Το ζητούμενο δεν είναι να διαλέξουμε απλοϊκά «υπέρ» ή «κατά».
Το ζητούμενο είναι να σκεφτούμε:

• πώς μπορούμε να ανήκουμε στην Ευρώπη,

• χωρίς να χάνουμε την ιδιαίτερη ταυτότητά μας,

• και πώς μπορούμε να συμβάλλουμε δημιουργικά στο κοινό ευρωπαϊκό μέλλον.

Στα επόμενα σχεδιαγράμματα θα δώσω, όπως ζήτησες, μεγαλύτερη βαρύτητα στα περιεχόμενα, στις οδηγίες διδασκαλίας, στις σημειώσεις του βιβλίου και στα βοηθητικά σχεδιαγράμματα που έστειλες. Το γενικό σχεδιάγραμμα που είχες ανεβάσει το έχω ήδη χρησιμοποιήσει εδώ κυρίως στους άξονες: στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συνεργασία σχολείων, ελπίδες και φόβοι από την ενοποίηση.