Μάθημα : Γλώσσα Γ Γυμνασίου

Ερωτηματικές προτάσεις, πλάγιες ερωτήσεις, ευθύς–πλάγιος λόγος

1) Ερωτηματικές προτάσεις: τι είναι και πώς τις ξεχωρίζω

Α. Κύριες ερωτηματικές (ευθείες ερωτήσεις)
Ο ομιλητής ρωτά άμεσα: «Τι…; Ποιος…; Πού…;»
Διακρίνονται σε:

• Ολικής άγνοιας: απάντηση ΝΑΙ/ΟΧΙ.

• Μερικής άγνοιας: ζητείται συγκεκριμένη πληροφορία με ποιος, τι, πού, πότε, γιατί, πώς, πόσο κ.λπ.

Β. Δευτερεύουσες ερωτηματικές (πλάγιες ερωτηματικές)
Οι πλάγιες ερωτηματικές είναι δευτερεύουσες ονοματικές: λειτουργούν ως όρος μέσα στην πρόταση (σαν «όνομα/έννοια») και εξαρτώνται από ρήματα/εκφράσεις ερώτησης, απορίας, σκέψης, αμφιβολίας:
ρωτώ, σκέφτομαι, αναρωτιέμαι, δεν ξέρω, αμφιβάλλω, θυμάμαι, μαθαίνω, βλέπω, διαπιστώνω κ.ά.

Διακρίνονται σε:

• Ολικής άγνοιας: εισαγωγή με αν / μήπως (σπανιότερα και με μη σε συγκεκριμένες δομές).

• Μερικής άγνοιας: εισαγωγή με ερωτηματικές αντωνυμίες/επιρρήματα (ποιος/τι/πώς/γιατί κ.λπ.).

Συντακτική λειτουργία (πολύ βασικό):
Μια πλάγια ερώτηση μπορεί να είναι:

• Υποκείμενο: Είναι άγνωστο αν θα έρθει.

• Αντικείμενο: Ρώτησε πού μένεις.

• Κατηγορούμενο/Επεξήγηση (ανάλογα με τη δομή): Το ερώτημα είναι πώς θα το λύσουμε.

Σκοπιμότητα/ύφος:

• Ρητορικές ερωτήσεις: δεν ζητούν απάντηση· προκαλούν σκέψη/έμφαση, ειρωνεία, πίεση, συγκίνηση.

• Ερωτήσεις που λειτουργούν ως παράκληση/πρόταση/επιτίμηση/θαυμασμός: ίδια μορφή, διαφορετική πρόθεση.

Στίξη:

• Στις ευθείες ερωτήσεις μπαίνει ;.

• Στον πλάγιο λόγο η ερώτηση «μπαίνει» μέσα στη σύνθετη πρόταση· η στίξη ακολουθεί τη δομή της περιόδου (δεν μπαίνει μηχανικά ;).

2) Ευθύς και πλάγιος λόγος: τι είναι και πώς μετατρέπεται

Ευθύς λόγος
Μεταφέρω αυτούσια τα λόγια κάποιου (συνήθως με εισαγωγικά/παύλα) και κρατώ το ύφος, τις ερωτήσεις, τις επιφωνήσεις.

Πλάγιος λόγος
Μεταφέρω το νόημα των λόγων κάποιου μέσα στη δική μου πρόταση, με ρήμα εξάρτησης:
είπε, ανέφερε, εξήγησε, υποστήριξε, τόνισε, παραδέχτηκε, ρώτησε, αναρωτήθηκε, ζήτησε, πρότεινε, σχολίασε κ.ά.

Τι προσέχω στη μετατροπή (πρακτική λίστα):

• Πρόσωπα/αντωνυμίες/κτητικές: εγώ/εσύ → αυτός/εκείνος, μου/σου → του/της.

• Δεικτικές λέξεις χρόνου/τόπου: εδώ→εκεί, τώρα→τότε, σήμερα→εκείνη τη μέρα (όταν αλλάζει πλαίσιο).

• Ερωτήσεις: πολύ συχνά γίνονται πλάγιες ερωτηματικές:

  • «Τι κάνεις;» → Ρώτησε τι κάνει.

  • «Θα έρθεις;» → Ρώτησε αν θα έρθει.

• Στίξη: στον ευθύ λόγο είναι άμεση· στον πλάγιο προσαρμόζεται στη δομή