Μάθημα : Ιστορία β΄γυμνασίου

Η φεουδαρχία στη Δυτική Ευρώπη

Βασική ιδέα της ενότητας

Στη Δυτική Ευρώπη του Μεσαίωνα αναπτύχθηκε η φεουδαρχία, ένα κοινωνικό και πολιτικό σύστημα που στηριζόταν στη γη, στις σχέσεις εξάρτησης και στην αμοιβαία υποχρέωση ανάμεσα στους ισχυρούς και στους υποτελείς τους. Το σύστημα αυτό επηρέασε βαθιά την οργάνωση της κοινωνίας και του κράτους.

Θεωρία

Μετά τη διάλυση της αυτοκρατορίας του Καρλομάγνου και τις συνεχείς επιδρομές, οι άνθρωποι στη Δυτική Ευρώπη χρειάζονταν προστασία. Έτσι διαμορφώθηκε σταδιακά η φεουδαρχία.

Βασική μονάδα του φεουδαρχικού συστήματος ήταν το φέουδο, δηλαδή η γη που παραχωρούσε ένας ισχυρός άρχοντας σε κάποιον υποτελή του.

Ο ανώτερος άρχοντας ονομαζόταν φεουδάρχης ή κύριος. Ο κατώτερος λεγόταν υποτελής ή βασάλος. Ο βασάλος έπαιρνε γη και σε αντάλλαγμα όφειλε:

• πίστη,
• στρατιωτική υπηρεσία,
• συμβουλές και βοήθεια στον άρχοντά του.

Έτσι δημιουργήθηκε μια πυραμίδα εξαρτήσεων:

• στην κορυφή ο βασιλιάς,
• κάτω από αυτόν οι μεγάλοι φεουδάρχες,
• πιο κάτω οι μικρότεροι άρχοντες και οι ιππότες,
• στη βάση οι αγρότες.

Οι περισσότεροι αγρότες δεν ήταν ελεύθεροι. Ήταν δουλοπάροικοι, δηλαδή άνθρωποι δεμένοι με τη γη. Καλλιεργούσαν τα κτήματα του φεουδάρχη και ήταν υποχρεωμένοι να του δίνουν μέρος της παραγωγής τους ή να προσφέρουν εργασία.

Το φεουδαρχικό σύστημα είχε και πολιτική σημασία. Η κεντρική εξουσία ήταν αδύναμη και η πραγματική δύναμη βρισκόταν συχνά στα χέρια των τοπικών αρχόντων. Έτσι η Δυτική Ευρώπη οργανώθηκε για μεγάλο διάστημα γύρω από τοπικά κέντρα εξουσίας.

Άρα, η φεουδαρχία ήταν ένα σύστημα που στηρίχθηκε:

• στη γη,
• στην προστασία,
• στην εξάρτηση,
• και στη στρατιωτική υπηρεσία.

Σχεδιάγραμμα

Η φεουδαρχία

• σύστημα της Δυτικής Ευρώπης
• βασίζεται στη γη και στις σχέσεις εξάρτησης

Βασικές έννοιες

• φέουδο = γη
• φεουδάρχης = ισχυρός άρχοντας
• βασάλος = υποτελής
• δουλοπάροικος = αγρότης δεμένος με τη γη

Υποχρεώσεις βασάλου

• πίστη
• στρατιωτική υπηρεσία
• βοήθεια και συμβουλή

Κοινωνική πυραμίδα

• βασιλιάς
• μεγάλοι φεουδάρχες
• μικρότεροι άρχοντες / ιππότες
• αγρότες / δουλοπάροικοι

Χαρακτηριστικά

• αδύναμη κεντρική εξουσία
• ισχυροί τοπικοί άρχοντες
• αγροτικός χαρακτήρας κοινωνίας

Όροι που πρέπει να ξέρω

φεουδαρχία: κοινωνικό και πολιτικό σύστημα της μεσαιωνικής Δυτικής Ευρώπης.
φέουδο: η γη που παραχωρούσε ένας άρχοντας σε υποτελή του.
φεουδάρχης: ο ισχυρός άρχοντας που κατείχε γη και εξουσία.
βασάλος: ο υποτελής που έπαιρνε γη και όφειλε πίστη και στρατιωτική υπηρεσία.
δουλοπάροικος: αγρότης δεμένος με τη γη και υποχρεωμένος να εργάζεται για τον άρχοντα.

Ερωτήσεις κατανόησης

1. Τι ήταν η φεουδαρχία;
2. Τι ήταν το φέουδο;
3. Ποιος ήταν ο φεουδάρχης και ποιος ο βασάλος;
4. Ποιες υποχρεώσεις είχε ο βασάλος απέναντι στον άρχοντά του;
5. Ποια ήταν η θέση των δουλοπάροικων στη φεουδαρχική κοινωνία;
6. Γιατί η κεντρική εξουσία ήταν αδύναμη στο φεουδαρχικό σύστημα;

Σωστό ή Λάθος

1. Η φεουδαρχία βασιζόταν κυρίως στη ναυτική δύναμη.
2. Το φέουδο ήταν γη που παραχωρούσε ένας άρχοντας.
3. Ο βασάλος όφειλε στρατιωτική υπηρεσία στον φεουδάρχη.
4. Οι δουλοπάροικοι ήταν εντελώς ανεξάρτητοι αγρότες.
5. Στη φεουδαρχία οι τοπικοί άρχοντες είχαν μεγάλη δύναμη.
6. Η φεουδαρχία αναπτύχθηκε στη Δυτική Ευρώπη.

Μικρή επανάληψη για διαγώνισμα

Να γράψεις σύντομα:

• τι ήταν το φέουδο,
• ποια ήταν η σχέση φεουδάρχη και βασάλου,
• ποια ήταν η θέση των δουλοπάροικων.

Τι πρέπει να κρατήσω

Η φεουδαρχία ήταν το βασικό σύστημα οργάνωσης της μεσαιωνικής Δυτικής Ευρώπης. Στηρίχθηκε στη γη, στις σχέσεις εξάρτησης και στην αμοιβαία υποχρέωση ανάμεσα στους άρχοντες και τους υποτελείς τους, ενώ οι αγρότες βρέθηκαν στη χαμηλότερη θέση της κοινωνίας.