Μάθημα : Ιστορία β΄γυμνασίου

Βασική ιδέα της ενότητας

Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους το 1204, η βυζαντινή αυτοκρατορία διαλύθηκε και στη θέση της δημιουργήθηκαν λατινικά και ελληνικά κράτη. Οι Λατίνοι προσπάθησαν να επιβάλουν τη δική τους κυριαρχία, όμως οι Έλληνες οργανώθηκαν σε νέα κράτη και συνέχισαν τον αγώνα για την αποκατάσταση της αυτοκρατορίας. Μέσα σε αυτή την περίοδο διαμορφώθηκε ακόμη περισσότερο η συνείδηση του Ελληνισμού.

Θεωρία

Το 1204, μετά την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης, οι σταυροφόροι και οι Βενετοί μοίρασαν τα βυζαντινά εδάφη μεταξύ τους. Η περίοδος που ακολούθησε ονομάστηκε Λατινοκρατία.

Οι Λατίνοι οργάνωσαν στα εδάφη της παλιάς αυτοκρατορίας νέα κράτη, που είχαν φεουδαρχικό χαρακτήρα και εξαρτιόνταν το ένα από το άλλο.

Τα σημαντικότερα λατινικά κράτη ήταν:

• η Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης,
• το Βασίλειο της Θεσσαλονίκης,
• το Δουκάτο των Αθηνών,
• η Ηγεμονία της Αχαΐας.

Οι Βενετοί πήραν τα σημαντικότερα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου, καθώς και εμπορικά σημεία μεγάλης αξίας. Έτσι ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο την οικονομική και ναυτική τους δύναμη.

Όμως οι Έλληνες δεν υποτάχθηκαν. Μετά το 1204 δημιούργησαν νέα κράτη, στα οποία συσπειρώθηκαν οι δυνάμεις του Ελληνισμού.

Τα σημαντικότερα ελληνικά κράτη ήταν:

• η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας,
• η Αυτοκρατορία της Νίκαιας,
• το Κράτος της Ηπείρου.

Από αυτά, το σημαντικότερο αποδείχθηκε η Αυτοκρατορία της Νίκαιας, γιατί αυτή κατόρθωσε τελικά να ανακτήσει την Κωνσταντινούπολη και να αποκαταστήσει τη βυζαντινή αυτοκρατορία.

Το 1259 έγινε η μάχη της Πελαγονίας. Οι Έλληνες νίκησαν τους Φράγκους και πέτυχαν σημαντικά οφέλη. Έτσι ενισχύθηκε η θέση των ελληνικών κρατών.

Στην Πελοπόννησο δημιουργήθηκε αργότερα το Δεσποτάτο του Μυστρά, το οποίο εξελίχθηκε σε σημαντικό πολιτικό και πολιτιστικό κέντρο. Ο Μυστράς απέκτησε παλάτια, εκκλησίες και αρχοντικά και συνδέθηκε με την πνευματική ζωή του ύστερου Βυζαντίου.

Οι σχέσεις ανάμεσα σε Λατίνους και Έλληνες ήταν συνήθως εχθρικές. Οι κατακτητές συχνά έδειχναν υπεροψία και περιφρόνηση προς τους Έλληνες, ενώ οι κατακτημένοι αντιδρούσαν με αντίσταση και εχθρότητα.

Μετά το 1204 διαμορφώθηκε και μια νέα ιδεολογία στον Ελληνισμό. Οι Έλληνες άρχισαν να συνδέουν πιο έντονα:

• την αρχαία ελληνική κληρονομιά
• με τη χριστιανική πίστη
• και με την πολιτική τους παράδοση.

Έτσι ενισχύθηκε βαθμιαία η συνείδηση του Νέου Ελληνισμού.

Τελικά, η αυτοκρατορία της Νίκαιας πέτυχε τον στόχο της. Το 1261 οι Έλληνες ανακατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη και αποκατέστησαν τη βυζαντινή αυτοκρατορία.

Άρα, η Λατινοκρατία ήταν μια πολύ δύσκολη περίοδος για το Βυζάντιο, αλλά ταυτόχρονα ήταν και εποχή αντίστασης, ανασύνταξης και ενίσχυσης της ελληνικής συνείδησης.

Σχεδιάγραμμα

1204

• άλωση Κωνσταντινούπολης από σταυροφόρους
• διάλυση βυζαντινής αυτοκρατορίας
• αρχή Λατινοκρατίας

Λατινικά κράτη

• Λατινική Αυτοκρατορία Κωνσταντινούπολης
• Βασίλειο Θεσσαλονίκης
• Δουκάτο Αθηνών
• Ηγεμονία Αχαΐας

Ελληνικά κράτη

• Αυτοκρατορία Τραπεζούντας
• Αυτοκρατορία Νίκαιας
• Κράτος Ηπείρου

Σημαντικά γεγονότα

• 1259: μάχη Πελαγονίας
• ενίσχυση ελληνικών δυνάμεων
• ίδρυση και ανάπτυξη Δεσποτάτου Μυστρά
• 1261: ανάκτηση Κωνσταντινούπολης

Σχέσεις Λατίνων και Ελλήνων

• καταπίεση
• εχθρότητα
• αντίσταση

Ιστορική σημασία

• ανασύνταξη του Ελληνισμού
• ενίσχυση ελληνικής συνείδησης
• προετοιμασία για αποκατάσταση της αυτοκρατορίας

Όροι που πρέπει να ξέρω

Λατινοκρατία: η περίοδος κατά την οποία λατινικά κράτη κυριάρχησαν σε βυζαντινά εδάφη μετά το 1204.

λατινικά κράτη: τα κράτη που ίδρυσαν οι σταυροφόροι και οι Βενετοί στα βυζαντινά εδάφη.

Αυτοκρατορία της Νίκαιας: το σημαντικότερο ελληνικό κράτος μετά το 1204, που ανακατέλαβε την Κωνσταντινούπολη.

Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας: ελληνικό κράτος στις νοτιοανατολικές ακτές του Εύξεινου Πόντου.

Κράτος της Ηπείρου: ελληνικό κράτος που δημιουργήθηκε μετά το 1204 στη δυτική Ελλάδα.

Δεσποτάτο του Μυστρά: σημαντικό ελληνικό κράτος στην Πελοπόννησο, με πολιτική και πολιτιστική ανάπτυξη.

Νέος Ελληνισμός: η νέα ιστορική και πνευματική συνείδηση που ενισχύθηκε ιδιαίτερα μετά το 1204.

Ερωτήσεις κατανόησης

1. Ποια ήταν τα σημαντικότερα ελληνικά κράτη;
2. Γιατί η Αυτοκρατορία της Νίκαιας θεωρείται το σημαντικότερο ελληνικό κράτος;

Σωστό ή Λάθος

1. Μετά το 1204 οι σταυροφόροι διατήρησαν ενιαία τη βυζαντινή αυτοκρατορία.
2. Η Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης ήταν λατινικό κράτος.
3. Η Αυτοκρατορία της Νίκαιας ήταν ελληνικό κράτος.
4. Το Δεσποτάτο του Μυστρά αναπτύχθηκε στην Πελοπόννησο.
5. Οι σχέσεις Λατίνων και Ελλήνων ήταν κυρίως φιλικές.
6. Η Κωνσταντινούπολη ανακτήθηκε από τους Έλληνες το 1261.