Μάθημα : Ιστορία β΄γυμνασίου

Βασική ιδέα της ενότητας

Οι Σταυροφορίες ήταν ένα μεγάλο κίνημα της Δύσης, που ξεκίνησε τον 11ο αιώνα με σκοπό την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων. Στην αρχή είχαν έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα, όμως σταδιακά εμφανίστηκαν και πολιτικά και οικονομικά κίνητρα. Αν και αρχικά ορισμένες σταυροφορίες βοήθησαν πρόσκαιρα το Βυζάντιο, τελικά η Δ΄ Σταυροφορία στράφηκε εναντίον της Κωνσταντινούπολης και οδήγησε στην πρώτη άλωσή της το 1204.

Θεωρία

Οι Σταυροφορίες ήταν κίνημα που εκδηλώθηκε στη Δύση τον 11ο αιώνα, ύστερα από πρωτοβουλία των παπών. Επίσημος στόχος τους ήταν η απελευθέρωση του Παναγίου Τάφου και των Αγίων Τόπων, που είχαν περάσει στα χέρια των Σελτζούκων.

Οι βασικοί παράγοντες που οδήγησαν στις Σταυροφορίες ήταν:

• η φημολογία για ωμότητες Αράβων και Τούρκων εναντίον των προσκυνητών,
• τα οικονομικά προβλήματα της Δυτικής Ευρώπης,
• η επιθυμία πολλών φεουδαρχών για πλούτη, εδάφη και δόξα,
• το κάλεσμα του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού για βοήθεια από τη Δύση.

Η Α΄ Σταυροφορία έγινε από το 1096 έως το 1099. Είχε δύο φάσεις.

Στην πρώτη φάση ξεκίνησαν ανοργάνωτες λαϊκές μάζες, που εξοντώθηκαν από τους Τούρκους.

Στη δεύτερη φάση ξεκίνησε οργανωμένη εκστρατεία φεουδαρχών. Οι σταυροφόροι νίκησαν τους Τούρκους, ανέκτησαν εδάφη της δυτικής Μικράς Ασίας και τα απέδωσαν στο Βυζάντιο. Παράλληλα ίδρυσαν δικά τους κρατίδια στη Συρία και στην Παλαιστίνη. Η συμπεριφορά τους χαρακτηριζόταν από μαχητικότητα αλλά και έντονο θρησκευτικό φανατισμό.

Η Β΄ και η Γ΄ Σταυροφορία δεν πέτυχαν τον σκοπό τους. 

Η Δ΄ Σταυροφορία είχε διαφορετικό χαρακτήρα. Τα κίνητρά της ήταν κυρίως υλικά. Αρχικός στόχος ήταν η Αίγυπτος και η Συρία, όμως τελικά η πορεία της άλλαξε. Οι σταυροφόροι στράφηκαν προς την Κωνσταντινούπολη και το 1204 κατέλαβαν την Πόλη. Το γεγονός αυτό ονομάζεται πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης.

Η άλωση του 1204 υπήρξε πολύ σημαντικό πλήγμα για το Βυζάντιο. Η αυτοκρατορία διαλύθηκε προσωρινά, ενώ στη θέση της δημιουργήθηκαν λατινικά και ελληνικά κράτη. Η άλωση αυτή έδειξε πόσο βαθιά είχε πλέον γίνει η εχθρότητα ανάμεσα στο Βυζάντιο και τη Δύση.

Άρα, οι Σταυροφορίες δεν ήταν μόνο ένα θρησκευτικό κίνημα. Ήταν και πολιτικό και οικονομικό φαινόμενο, που επηρέασε καθοριστικά την πορεία του Βυζαντίου. Ιδιαίτερα η Δ΄ Σταυροφορία οδήγησε σε μια μεγάλη καταστροφή: την πρώτη άλωση της Πόλης.

Σχεδιάγραμμα

Οι Σταυροφορίες

• κίνημα της Δύσης
• πρωτοβουλία των παπών
• στόχος: απελευθέρωση Αγίων Τόπων

Αίτια

• θρησκευτικά
• οικονομικά
• πολιτικά
• κάλεσμα του Αλεξίου Α΄

Α΄ Σταυροφορία (1096-1099)

• πρώτη φάση: ανοργάνωτες λαϊκές μάζες
• δεύτερη φάση: οργανωμένοι φεουδάρχες
• επιτυχίες κατά των Τούρκων
• δημιουργία κρατιδίων στη Συρία και Παλαιστίνη

Β΄ και Γ΄ Σταυροφορία

• αποτυχία

Δ΄ Σταυροφορία

• υλικά κίνητρα
• αλλαγή πορείας
• 1204: πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης

Συνέπειες

• σοβαρό πλήγμα για το Βυζάντιο
• δημιουργία λατινικών και ελληνικών κρατών
• όξυνση σχέσεων Βυζαντίου και Δύσης

Όροι που πρέπει να ξέρω

Σταυροφορίες: στρατιωτικές εκστρατείες της Δύσης με επίσημο στόχο την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων.
Άγιοι Τόποι: οι ιεροί τόποι της Παλαιστίνης που συνδέονται με τη ζωή του Χριστού.
Σελτζούκοι: τουρκικό φύλο που κατέκτησε περιοχές της Ανατολής και των Αγίων Τόπων.
πρώτη άλωση της Πόλης: η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους το 1204.
φεουδάρχες: ισχυροί άρχοντες της Δυτικής Ευρώπης.

Ερωτήσεις κατανόησης

1. Τι ήταν οι Σταυροφορίες;
2. Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην έναρξή τους;
3. Ποια ήταν τα αποτελέσματα της Α΄ Σταυροφορίας;
4. Γιατί η Δ΄ Σταυροφορία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορία του Βυζαντίου;

Σωστό ή Λάθος

1. Οι Σταυροφορίες ξεκίνησαν με πρωτοβουλία των παπών.
2. Οι ανοργάνωτες λαϊκές μάζες της Α΄ Σταυροφορίας νίκησαν εύκολα τους Τούρκους.
3. Οι φεουδάρχες της Α΄ Σταυροφορίας ίδρυσαν κρατίδια στη Συρία και την Παλαιστίνη.
4. Η Δ΄ Σταυροφορία κατέληξε στην άλωση της Κωνσταντινούπολης.
5. Τα κίνητρα της Δ΄ Σταυροφορίας ήταν κυρίως υλικά.

Εργασία με πηγή

Να μελετήσεις το σχετικό παράθεμα του σχολικού βιβλίου για το κάλεσμα σε Σταυροφορία ή για τη συμπεριφορά των σταυροφόρων και να απαντήσεις:

1. Ποιον σκοπό προβάλλει η πηγή για τις Σταυροφορίες;
2. Ποια συναισθήματα προσπαθεί να προκαλέσει στους χριστιανούς της Δύσης;
3. Νομίζεις ότι πίσω από το θρησκευτικό μήνυμα κρύβονται και άλλα κίνητρα; Να αιτιολογήσεις την απάντησή σου.