Μάθημα : Ιστορία β΄γυμνασίου

Η εξάπλωση των Αράβων
Κεφ. 2 – ΙΙ. Ο κόσμος του Ισλάμ κατά την περίοδο του Μεσαίωνα

Λέξεις-κλειδιά

• Ισλάμ – Μουσουλμάνοι – Κοράνι – Εγίρα (622)

• Τζιχάντ (ιερός πόλεμος) – μάρτυρες πίστης – χαλίφης

• Χαλιφάτο – αραβικές κατακτήσεις – «διάσπαση μεσογειακού κόσμου»

α. Ίδρυση και αρχές του Ισλάμ

• Ισλάμ = «αφοσίωση/πίστη στο θέλημα του Θεού» (μονοθεϊστική θρησκεία).

• Ιδρυτής: Μωάμεθ (περ. 570–632), οδηγός καραβανιών· γνώρισε Χριστιανισμό και Ιουδαϊσμό.

• 622: Εγίρα (αναχώρηση από Μέκκα στη Μεδίνα) → αφετηρία χρονολογικού συστήματος των Αράβων.

• 622–632: το Ισλάμ κυριαρχεί σε όλη την Αραβία.

Το Κοράνι και ο ιερός πόλεμος

• Κοράνι («λόγος Θεού»): ιερό βιβλίο του Ισλάμ.

• Τζιχάντ: υποχρέωση διάδοσης της πίστης· όσοι σκοτώνονται στον πόλεμο θεωρούνται «μάρτυρες της πίστης».

β. Η επέκταση: βασικά γεγονότα

• 632: θάνατος Μωάμεθ → επέκταση υπό την ηγεσία των χαλίφηδων.

• 634: έναρξη εξορμήσεων από την Αραβική χερσόνησο.

• 636: μάχη Γιαρμούκ → ήττα Βυζαντινών.

• Κατακτήσεις 7ου αι.: Παλαιστίνη, Συρία, Αίγυπτος, Μεσοποταμία και Περσία → ενσωμάτωση στο Χαλιφάτο.

Παράγοντες αραβικών κατακτήσεων

• Εξάντληση Βυζαντινών και Περσών από μακροχρόνιους πολέμους.

• Εσωτερικές αντιθέσεις και αποξένωση πληθυσμών στις ανατολικές επαρχίες (θρησκευτικές/κοινωνικές εντάσεις).

• Ο ιερός πόλεμος έδωσε ισχυρή ορμή και συνοχή.

Θάλασσα – Μεσόγειος – Υγρό πυρ

• Οι Άραβες διεκδικούν κυριαρχία στη Μεσόγειο· οργανώνουν αξιόμαχο στόλο.

• Επιχειρήσεις/κατακτήσεις σε νησιά και παράλια (Κύπρος, Ρόδος κ.ά.).

• Πολιορκίες Κωνσταντινούπολης: 674–678 και 717–718 → αποτυχία λόγω τειχών και χρήσης υγρού πυρός.

Συνέπειες για τον μεσογειακό κόσμο και το Βυζάντιο

• Διάσπαση της ενότητας του μεσογειακού κόσμου που είχαν ενοποιήσει οι Ρωμαίοι.

• Εδαφική συρρίκνωση, απώλεια σημαντικών αστικών κέντρων και ερήμωση περιοχών.

• Μείωση αγροτικής παραγωγής και αρνητική επίδραση στο εσωτερικό/εξωτερικό εμπόριο.

Χρονογραμμή-κλειδιά

• 622: Εγίρα (Μέκκα → Μεδίνα)

• 632: θάνατος Μωάμεθ

• 634: εξορμήσεις υπό χαλίφηδες

• 636: Γιαρμούκ – ήττα Βυζαντινών

• 7ος αι.: κατακτήσεις – Χαλιφάτο

• 674–678 & 717–718: αποτυχημένες πολιορκίες Κων/πολης

• 732: Πουατιέ – ανακοπή προς τη Γαλλία