Μάθημα : Ιστορία β΄γυμνασίου

Ο Ιουστινιανός και το έργο του (527–565)
Κεφ. 1, ΙΙ. Εξωτερικά προβλήματα και αναδιοργάνωση του κράτους

Κεντρική ιδέα

• Επιδίωξη ισχυρού κράτους μέσω ενότητας πίστης, δικαίου και κρατικής εξουσίας.

α. Πολιτικό πρόγραμμα

• Σύνθημα: «Ένα κράτος, μία εκκλησία, μία νομοθεσία».

β. Εσωτερική πολιτική

• Ιππόδρομος & δήμοι: χώροι/ομάδες κοινωνικής και πολιτικής επιρροής.

• Στάση του Νίκα (532): καταστολή → ενίσχυση αυτοκρατορικής εξουσίας, περιορισμός δήμων.

• Κοινωνικά μέτρα: προσπάθεια περιορισμού μεγαλογαιοκτημόνων και προστασίας ελεύθερων αγροτών.

Θρησκευτικός τομέας

• Στόχος: επιβολή Ορθοδοξίας και θρησκευτική ενότητα.

• Μέσα: καταδίωξη αιρέσεων και αρχαίας θρησκείας· κλείσιμο Νεοπλατωνικής Ακαδημίας (529).

• Διάδοση Χριστιανισμού σε λαούς του Καυκάσου και της Ανατολικής Αφρικής.

Νομοθετικός τομέας: Κωδικοποίηση Ρωμαϊκού Δικαίου

• Αιτία: πλήθος και αντιφάσεις νόμων δυσκόλευαν την απονομή δικαιοσύνης → επιτροπή ειδικών.

• 529–534: Ιουστινιάνειος Κώδικας – Πανδέκτης – Εισηγήσεις.

• Μετά το 534: Νεαρές (νέοι νόμοι), πολλές στα ελληνικά.

• Σημασία: βάση του Δικαίου της Νεότερης Ευρώπης.

γ. Εξωτερική πολιτική

• Στόχος: αποκατάσταση της Ρωμαϊκής Οικουμένης (κυρίως στη Δύση).

• Δύση: Βάνδαλοι (533–534) · Οστρογότθοι (535–555) · Βησιγότθοι: ανάκτηση μόνο ΝΑ παράκτιων περιοχών.

• Ανατολή: Πέρσες (Χοσρόης Α΄) · Συνθήκη 562 → εύθραυστη ισορροπία Βυζαντίου–Περσίας.

• Βαλκάνια: φρούρια/τείχη και εξαγορά ειρήνης → τελικά αρνητικό αποτέλεσμα.

• Αποτίμηση: σημαντικές επιτυχίες με μεγάλο οικονομικό και στρατιωτικό κόστος.

δ. Κτίσματα και Αγία Σοφία

• Οικοδομικό πρόγραμμα: άμυνα (φρούρια/τείχη), έργα κοινής ωφέλειας (δρόμοι, γέφυρες, υδραγωγεία, αποθήκες), ναοί.

• Αγία Σοφία (532–537): Ανθέμιος & Ισίδωρος · ρυθμός «βασιλική μετά τρούλου».

• Κλειδιά μορφής: κάτοψη 76×71 μ., 4 πεσσοί · τρούλος και φως δημιουργούν εντύπωση «αιώρησης».

• Σημασία: κορυφαίο μνημείο βυζαντινής τέχνης, διαχρονικό σύμβολο.

Χρονογραμμή-κλειδιά

• 529: Κώδικας – κλείσιμο Νεοπλατωνικής Ακαδημίας

• 532: Στάση Νίκα – έναρξη/ανοικοδόμηση Αγίας Σοφίας

• 533: Πανδέκτης · 533–534: Βάνδαλοι

• 535–555: Οστρογότθοι · 562: συνθήκη με Περσία

• 565: θάνατος Ιουστινιανού
  

Έλεγχος κατανόησης

1. Γιατί κωδικοποίησε το Δίκαιο και ποια η σημασία του;

2. Ποια ήταν τα τρία βασικά μέτωπα της εξωτερικής πολιτικής και με τι αποτέλεσμα;

3. Δώσε 3 στοιχεία για την Αγία Σοφία (χρόνος – αρχιτέκτονες – ρυθμός/χαρακτηριστικά).