Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

Θρησκευτική Μεταρρύθμιση

Ιστορικοί όροι – Τυπικές ερωτήσεις

Α. Ιστορικοί όροι

Συγχωροχάρτια
Έγγραφα άφεσης αμαρτιών, τα οποία συνδέθηκαν με την πρακτική της εξαγοράς της σωτηρίας και προκάλεσαν έντονη αντίδραση. Η μαζική έκδοσή τους από τον πάπα Λέοντα Ι΄ και η πώλησή τους στη Γερμανία αποτέλεσαν την άμεση αφορμή για τη δράση του Λουθήρου.

95 θέσεις
Κατάλογος θέσεων που θυροκόλλησε ο Μαρτίνος Λούθηρος στη Βιττεμβέργη το 1517. Με αυτές καταδίκαζε τα συγχωροχάρτια και αμφισβητούσε βασικές παπικές θέσεις.

Βούλλα
Επίσημο παπικό έγγραφο. Ο Λούθηρος έκαψε δημόσια τη βούλλα του αφορισμού του το 1520, δείχνοντας την ανοιχτή ρήξη του με τον πάπα.

Δίαιτα της Βορμς
Συνέλευση ενώπιον της οποίας κλήθηκε ο Λούθηρος να απολογηθεί. Εκεί επέμεινε στις απόψεις του και τέθηκε εκτός νόμου.

Προτεστάντες / διαμαρτυρόμενοι
Ονομασία που δόθηκε στους οπαδούς του Λουθήρου, όταν οι Γερμανοί ηγεμόνες διαμαρτυρήθηκαν το 1529 για τη δίωξη των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων.

Ομολογία της Αυγούστας
Κείμενο με τις βασικές αρχές του Λουθηρανισμού, που υποβλήθηκε το 1530 στη Δίαιτα της Αυγούστας.

Ειρήνη της Αυγούστας (1555)
Συμφωνία με την οποία αναγνωρίστηκε η νομιμότητα του Λουθηρανισμού. Κάθε Γερμανός ηγεμόνας μπορούσε να επιβάλει στην περιοχή του το δόγμα που επιθυμούσε.

Αντιμεταρρύθμιση
Η οργανωμένη αντίδραση της Καθολικής Εκκλησίας στη Μεταρρύθμιση. Περιλάμβανε αναδιοργάνωση μοναχικών ταγμάτων, Ιερά Εξέταση, λογοκρισία και τη Σύνοδο του Τρέντου.

Index Librorum Prohibitorum
Κατάλογος απαγορευμένων βιβλίων της Καθολικής Εκκλησίας, μέσο λογοκρισίας απέναντι στις μεταρρυθμιστικές και γενικότερα επικίνδυνες για το δόγμα ιδέες.

Σύνοδος του Τρέντου (1545-1563)
Σύνοδος της Καθολικής Εκκλησίας που επιχείρησε να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες της, να οργανώσει την αντεπίθεσή της και να αποσαφηνίσει το καθολικό δόγμα.

Β. Τυπικές ερωτήσεις ανάπτυξης

1. Να παρουσιάσετε τις αδυναμίες της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στις αρχές του 16ου αιώνα.
Απάντηση – άξονες:

• διοικητική ανεπάρκεια
• αμάθεια του κατώτερου κλήρου
• υπερβολική πολυτέλεια της αυλής
• διαφθορά εκκλησιαστικών αξιωματούχων
• έλεγχος των πιστών με την απειλή του κακού και με την πώληση συγχωροχαρτιών

2. Να παρουσιάσετε τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασαν οι φορείς του ανθρωπισμού στις αδυναμίες της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
Απάντηση – άξονες:

• αναζήτηση του αυθεντικού πνεύματος του χριστιανισμού
• μελέτη της Αγίας Γραφής
• άμεση επαφή των πιστών με τα ιερά κείμενα
• αξιοποίηση τυπογραφίας και μεταφράσεων στη λαϊκή γλώσσα

3. Για ποιους λόγους η αντίδραση στις αδυναμίες της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας εκδηλώθηκε εντονότερα στις γερμανικές χώρες;
Απάντηση – άξονες:

• επιδίωξη των Γερμανών ηγεμόνων να απαλλαγούν από την επιρροή του πάπα
• προσπάθεια να περιοριστεί η εξουσία του αυτοκράτορα
• οικονομική δυσαρέσκεια του πληθυσμού λόγω των επιβαρύνσεων για την Εκκλησία

4. Να παρουσιάσετε την αφορμή και τα βασικά στάδια της Μεταρρύθμισης του Λουθήρου.
Απάντηση – άξονες:

• 1515: μαζική έκδοση συγχωροχαρτιών
• πώλησή τους στη Γερμανία από τον Τέτζελ
• 1517: θυροκόλληση 95 θέσεων
• 1520: αφορισμός και καύση της βούλλας
• Δίαιτα της Βορμς
• 1529: διαμαρτυρία των Γερμανών ηγεμόνων
• 1530: Ομολογία της Αυγούστας
• 1555: Ειρήνη της Αυγούστας

5. Να παρουσιάσετε τα βασικά σημεία της διδασκαλίας του Λουθήρου.
Απάντηση – άξονες:

• μόνο η πίστη οδηγεί στη σωτηρία
• η σωτηρία είναι δώρο της θείας χάρης
• άφεση αμαρτιών χωρίς συγχωροχάρτια
• η Αγία Γραφή είναι η μόνη αυθεντία
• περιορισμός του ρόλου της Εκκλησίας ως μεσολαβητή σωτηρίας

6. Να παρουσιάσετε τα μέτρα της Αντιμεταρρύθμισης.
Απάντηση – άξονες:

• αναδιοργάνωση και ίδρυση νέων μοναχικών ταγμάτων
• Ιερά Εξέταση
• λογοκρισία
• Index Librorum Prohibitorum
• Σύνοδος του Τρέντου

7. Να παρουσιάσετε τις συνέπειες της Μεταρρύθμισης.
Απάντηση – άξονες:

• τέλος της θρησκευτικής ενότητας της Ευρώπης
• συγκρούσεις και θρησκευτικοί πόλεμοι
• διαμόρφωση εθνικών ταυτοτήτων
• πολιτική διαίρεση της Ευρώπης
• ενίσχυση κοινοβουλευτισμού και καπιταλισμού σε ορισμένες προτεσταντικές χώρες
• σχετική υστέρηση καθολικών χωρών του Νότου

Γ. Σύντομες ερωτήσεις τύπου 2α – 2β

1. Ποια ήταν η άμεση αφορμή για τη Μεταρρύθμιση του Λουθήρου;
2. Τι καταδίκαζε ο Λούθηρος με τις 95 θέσεις;
3. Γιατί οι φορείς του ανθρωπισμού στράφηκαν στη μελέτη της Αγίας Γραφής;
4. Τι ήταν η Ειρήνη της Αυγούστας και ποια η σημασία της;
5. Γιατί η Καθολική Εκκλησία προχώρησε σε Αντιμεταρρύθμιση;
6. Ποιος ήταν ο ρόλος της Συνόδου του Τρέντου;
7. Τι σήμαινε για την Ευρώπη το τέλος της θρησκευτικής ενότητας;
8. Πώς συνδέθηκε η Μεταρρύθμιση με τη διαμόρφωση εθνικών ταυτοτήτων;

Δ. Τι να ξέρω πολύ καλά για το διαγώνισμα

• τα αίτια της κρίσης της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας
• τους φορείς του ανθρωπισμού
• γιατί η αντίδραση ήταν πιο έντονη στη Γερμανία
• τα στάδια της Μεταρρύθμισης του Λουθήρου
• τα βασικά σημεία της λουθηρανικής διδασκαλίας
• τα μέτρα της Αντιμεταρρύθμισης
• τις συνέπειες της Μεταρρύθμισης