Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

1. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία σε κρίση

Στις αρχές του 16ου αιώνα το κύρος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας είχε μειωθεί, γιατί:

• υπήρχε διοικητική ανεπάρκεια,
• πολλοί εκκλησιαστικοί αξιωματούχοι ζούσαν με πολυτέλεια,
• υπήρχε αμάθεια στον κατώτερο κλήρο,
• η Εκκλησία επιχειρούσε να ελέγχει τους πιστούς με την απειλή του κακού και με την παροχή εγγράφων άφεσης αμαρτιών, δηλαδή συγχωροχαρτιών.

2. Οι φορείς του ανθρωπισμού

Η αντίδραση στις αδυναμίες της Εκκλησίας εκδηλώθηκε και από φορείς του ανθρωπιστικού ιδεώδους, οι οποίοι:

• πρότειναν επιστροφή στο αυθεντικό πνεύμα του χριστιανισμού,
• υποστήριζαν την άμεση επαφή με τα ιερά κείμενα,
• ευνοούσαν τη μελέτη της Αγίας Γραφής,
• αξιοποίησαν την πρόοδο της τυπογραφίας και τις μεταφράσεις της Αγίας Γραφής στις λαϊκές γλώσσες.

3. Γιατί η αντίδραση εκδηλώθηκε εντονότερα στις γερμανικές χώρες

Η αντίδραση υπήρξε ισχυρότερη στις γερμανικές χώρες, επειδή:

• οι Γερμανοί ηγεμόνες ήθελαν να απαλλαγούν από την επιρροή του πάπα,
• ήθελαν να περιορίσουν και την εξουσία του αυτοκράτορα,
• ο πληθυσμός δυσανασχετούσε με την οικονομική επιβάρυνση που υφίστατο από την Εκκλησία για την ανέγερση μεγαλοπρεπών οικοδομημάτων.

4. Η Μεταρρύθμιση του Λουθήρου

Αφορμή στάθηκε η μαζική έκδοση συγχωροχαρτιών από τον πάπα Λέοντα Ι΄ το 1515 και η πώλησή τους στη Γερμανία από τον μοναχό Τέτζελ.

Ο Μαρτίνος Λούθηρος:

• ήταν Γερμανός μοναχός και θεολόγος,
• αντέδρασε στα συγχωροχάρτια,
• το 1517 θυροκόλλησε στη Βιττεμβέργη 95 θέσεις,
• αμφισβήτησε τις παπικές θέσεις και καταδίκασε τα συγχωροχάρτια.

5. Βασικά σημεία της διδασκαλίας του Λουθήρου

• Μόνο η πίστη οδηγεί στη σωτηρία της ψυχής.
• Η σωτηρία είναι αποκλειστικό δώρο του Θεού, της θείας χάρης.
• Η προσευχή είναι το βασικό μέσο επικοινωνίας με τον Θεό.
• Η Αγία Γραφή αποτελεί τη μόνη αυθεντία.
• Τα συγχωροχάρτια δεν εξασφαλίζουν σωτηρία.

6. Η σύγκρουση με πάπα και αυτοκράτορα

• Ο πάπας αφόρισε τον Λούθηρο.
• Ο Λούθηρος έκαψε δημόσια τη βούλλα του αφορισμού του το 1520.
• Ο Κάρολος Ε΄ τον κάλεσε σε απολογία στη Δίαιτα της Βορμς.
• Ο Λούθηρος δεν ανακάλεσε τις απόψεις του και τέθηκε εκτός νόμου.

7. Οι διαμαρτυρόμενοι – προτεστάντες

• Το 1529 η Δίαιτα αποκήρυξε τον Λουθηρανισμό.
• Οι Γερμανοί ηγεμόνες που τον υποστήριζαν διαμαρτυρήθηκαν.
• Από αυτή τη διαμαρτυρία προήλθε η ονομασία προτεστάντες ή διαμαρτυρόμενοι.

8. Η Ομολογία της Αυγούστας και η Ειρήνη της Αυγούστας

• Το 1530 οι Λουθηρανοί υπέβαλαν τις θέσεις τους στη Δίαιτα της Αυγούστας (Ομολογία της Αυγούστας).
• Το 1555, ύστερα από συγκρούσεις και εμφύλιο πόλεμο, υπογράφηκε η Ειρήνη της Αυγούστας.
• Με αυτήν αναγνωρίστηκε η νομιμότητα του Λουθηρανισμού.
• Κάθε ηγεμόνας μπορούσε να επιβάλει στην περιοχή του το δόγμα που επιθυμούσε.
• Η Γερμανία διαιρέθηκε σε καθολικά και διαμαρτυρόμενα κρατίδια.

9. Η Αντιμεταρρύθμιση

Η Καθολική Εκκλησία αντέδρασε οργανωμένα:

• αναδιοργάνωσε παλιά και ίδρυσε νέα μοναχικά τάγματα,
• ενίσχυσε την Ιερά Εξέταση,
• επέβαλε λογοκρισία,
• συνέταξε τον Index Librorum Prohibitorum,
• συγκάλεσε τη Σύνοδο του Τρέντου (1545-1563) για να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες της και να αποσαφηνίσει το καθολικό δόγμα. Αυτά παρουσιάζονται στο σχετικό τμήμα του βιβλίου που έστειλες.

10. Οι συνέπειες της Μεταρρύθμισης

• Τέλος της θρησκευτικής ενότητας της Ευρώπης.
• Μακροχρόνιες και σφοδρές συγκρούσεις.
• Σύνδεση της Μεταρρύθμισης με τη διαδικασία διαμόρφωσης εθνικών ταυτοτήτων.
• Ο πόλεμος πήρε και πολιτικό χαρακτήρα.
• Η Ευρώπη χωρίστηκε σε τμήματα με διαφορετικό ιδεολογικό και πολιτικό προσανατολισμό.
• Εκεί όπου επικράτησε η Μεταρρύθμιση ενθαρρύνθηκε περισσότερο η αυτόνομη δράση του ατόμου, ενώ ευνοήθηκαν ο κοινοβουλευτισμός και ο καπιταλισμός.
• Στις καθολικές χώρες του Νότου οι αναπτυξιακοί ρυθμοί παρουσίασαν σχετική υστέρηση.