Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

3γ. Οι Ευρωπαίοι ανακαλύπτουν τον κόσμο

1) Στόχος: «Προς τις Ινδίες»

• Οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί ακολούθησαν διαφορετικές κατευθύνσεις για να φτάσουν στην Ανατολική Ασία.

• Πορτογαλική πορεία: προς Ινδίες παραπλέοντας την Αφρική (συστηματικές εξερευνήσεις).

2) Ο ρόλος του Ερρίκου του Θαλασσοπόρου

• Χρηματοδοτεί/οργανώνει τις εξερευνήσεις.

• Βασικές επιδιώξεις (όπως αποτυπώνονται στο σχετικό πλαίσιο):

  • να μάθει τι υπάρχει πέρα από γνωστά ακρωτήρια/θάλασσες,

  • να εντοπίσει χώρες/πληθυσμούς και τυχόν χριστιανικούς συμμάχους,

  • να αναζητήσει πλούτο/εμπορικές δυνατότητες,

  • να προωθήσει την επέκταση/ισχύ και τη διάδοση της πίστης.

3) Βασικοί σταθμοί των Πορτογάλων

• Βαρθολομαίος Ντίαζ: φτάνει στο Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας (1487).

• Βάσκο ντα Γκάμα: φτάνει στην Ινδία (1498) → «πραγματικός δρόμος προς Ινδίες».

• Πέδρο Άλβαρες Καμπράλ: ταξίδι που συνδέεται με τη Βραζιλία (1500).

4) Η ισπανική κατεύθυνση (Δύση)

• Χριστόφορος Κολόμβος: αναζητά δυτικό δρόμο, φτάνει σε νέα γη (1492–1504), πιστεύει αρχικά ότι έφτασε στην Ασία.

• Αμέρικο Βεσπούτσι: αναγνωρίζεται ότι πρόκειται για νέα ήπειρο (1507).

• Μαγγελάνος (και αποστολή): περίπλους της γης (1519–1522) → επιβεβαιώνεται στην πράξη η σφαιρικότητα της γης.

3ε. Η Ευρώπη μετά τις Ανακαλύψεις

1) Οικονομική μετατόπιση (Μεσόγειος → Ατλαντικός)

• Μεγάλη συνέπεια: μεταφέρεται το κέντρο οικονομικής δραστηριότητας από τη Μεσόγειο στις ατλαντικές ακτές.

• Νέα μεγάλα λιμάνια/κέντρα: Σεβίλλη, Λισαβόνα, Αμβέρσα.

• Η Δυτική και Βόρεια Ευρώπη γίνονται το βασικό κέντρο των διεθνών εξελίξεων.

2) Η Ευρώπη ως κέντρο διεθνούς εμπορίου

• Η Ευρώπη εισάγει:

  • πολύτιμα μέταλλα,

  • αποικιακά/τροπικά προϊόντα.

• Σχηματίζονται μεγάλοι εμπορικοί κύκλοι:

  • Αφρική → Αμερική: μεταφορά εργατικού δυναμικού (δουλεμπόριο),

  • Ευρώπη → άλλες ηπείρους: εξαγωγές ευρωπαϊκών προϊόντων.

3) “Τιμές” και χρήμα

• Η μαζική εισαγωγή χρυσού/αργύρου:

  • αυξάνει την κυκλοφορία χρήματος,

  • οδηγεί σε πτώση της αξίας του νομίσματος και άνοδο τιμών.

• Σημειώνεται μεγάλη αύξηση τιμών (αναφέρεται τάξη μεγέθους 300%–400% ως το τέλος του 16ου αι.).

4) Βάσεις κεφαλαιοκρατικού συστήματος (οι “μηχανισμοί”)

• Η διεύρυνση εμπορίου/πλούτου οδηγεί σε ανάπτυξη:

  • εμπορικών επιχειρήσεων/οίκων,

  • τραπεζών,

  • χρηματιστηριακών και ασφαλιστικών δραστηριοτήτων.

• Παράλληλα: η φεουδαρχική οικονομία αρχίζει να κλονίζεται (αλλαγή ισορροπιών υπέρ εμπορίου/χρήματος/επένδυσης).

5) Κοινωνικός μετασχηματισμός – ανανέωση σκέψης

• Οι οικονομικές μεταβολές προκαλούν αναδιάταξη κοινωνικών ομάδων:

  • σε κάποιους οι αλλαγές είναι ευνοϊκές,

  • σε άλλους δυσμενείς/ανατρεπτικές.

• Γενικά, η κοινωνία μπαίνει σε περίοδο αναταράξεων.

• Πνευματικά:

  • διευρύνονται ορίζοντες,

  • ενισχύονται κλάδοι γνώσης (π.χ. γεωγραφία/αστρονομία κ.ά.),

  • εμφανίζεται νέος τρόπος θέασης του κόσμου (ενδεικτικά: “σχετικότητα των πραγμάτων”).

6) (Σύντομη ηθική/ανθρωπιστική διάσταση – όπως δηλώνεται στο υλικό)

• Υπάρχουν κείμενα/φωνές που καταγγέλλουν τη βία και την εκμετάλλευση των ιθαγενών πληθυσμών.
  
  Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις με τις απαραίτητες πληροφορίες από το κείμενο που σας δίνεται, να απαντήσετε στα εξής: α. Ποιες ήταν οι οικονομικές συνέπειες των γεωγραφικών ανακαλύψεων; (μονάδες 13) β. Ποιες ήταν οι επιδράσεις της οικονομικής ανάπτυξης, που προκλήθηκε ως συνέπεια των ανακαλύψεων, στην κοινωνία; (μονάδες 12) Μονάδες 25
  
  ΚΕΙΜΕΝΟ
  
  Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η σημαντικότερη συνέπεια αυτής της εξελίξεως ήταν η προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως. Οι υπερπόντιες χώρες αποτελούσαν μια απέραντη αγορά για όλα τα προϊόντα των μητροπόλεων[…]. Πρώτο, οι υπερπόντιες χώρες έδωσαν στον παλαιό κόσμο προϊόντα με τα οποία δημιουργήθηκαν εντελώς νέες βιομηχανίες. Δεύτερο, η επέκταση της Ευρώπης είχε σαν συνέπεια την εισαγωγή στην Ευρώπη τόσο μεγάλων ποσοτήτων χρυσού και αργύρου, που οι τιμές των αγαθών που βασίζονταν γενικά σ' αυτά τα δύο μέταλλα, ανέβηκαν κατακόρυφα. Αυτή η άνοδος των τιμών υποκίνησε ανοδικά την οικονομική δραστηριότητα αλλά δημιούργησε σημαντική κοινωνική ένταση, ιδιαίτερα μεταξύ των γαιοκτημόνων και εκείνων των χωρικών που είχαν συνάψει μακροχρόνια συμβόλαια με τους κυρίους τους και των οποίων οι υποχρεώσεις εκφράζονταν σε χρήμα και ήταν σταθερές. Τρίτο, οι υπερπόντιες κατακτήσεις είχαν την τάση να μετακινήσουν το εμπορικό κέντρο και κατά συνέπεια την οικονομική δραστηριότητα από τη Μεσόγειο στις ακτές του Ατλαντικού - μια μετακίνηση που έχει μείνει στην ιστορία με τον όρο «Εμπορική Επανάσταση». Clough, Sh. &. Rapp, R., Ευρωπαϊκή οικονομική ιστορία, τ. Α’, (μτφρ. Φ. Διαμαντόπουλος κ.ά.), Παπαζήση, Αθήνα 1979, σσ. 181-182