Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

Α. Οι νέοι δρόμοι δημιουργίας (το «γιατί τότε/εκεί»)

• Η «πολιτιστική άνοιξη» ξεκινά σε οικονομικά ακμάζουσες ιταλικές πόλεις (π.χ. Φλωρεντία, Βενετία, Ρώμη).

• Βασικές προϋποθέσεις:

  • πλούσιοι αστοί/χορηγοί και φιλόμουσοι ηγεμόνες (π.χ. οικογένειες-προστάτες της τέχνης),

  • ανάπτυξη/κύρος πόλεων → ζήτηση για τέχνη, γράμματα, δημόσιο κύρος.

• Ρόλος πανεπιστημίων:

  • πέρα από φιλοσοφία διδάσκονται και άλλοι τομείς (οικονομία, δίκαιο, επιστήμες) → διεύρυνση ενδιαφερόντων.

Β. Το κίνημα του Ανθρωπισμού — Η ρήξη με τον Μεσαίωνα

• Κεντρική ιδέα: νέα αντίληψη για τον άνθρωπο και τη γνώση (κριτική στη μονομέρεια της μεσαιωνικής σκέψης).

• Πρόδρομοι/πρώιμες μορφές: Δάντης, Πετράρχης, Βοκκάκιος.

Γ. Τι είναι η Αναγέννηση (ορισμός – βασικά γνωρίσματα)

• Δεν είναι μόνο εικαστικές τέχνες· είναι γενικότερη πνευματική κίνηση.

• Χαρακτηριστικά:

  • αναβίωση αξιών της κλασικής αρχαιότητας,

  • απελευθέρωση του πνεύματος από τη μονομέρεια της θρησκευτικής μεσαιωνικής σκέψης,

  • έμπνευση από την αρχαιότητα με στόχο το μέλλον,

  • καινοτομίες/επινοήσεις σε επιστήμη, τέχνη, λογοτεχνία.

Δ. Τι είναι ο Ανθρωπισμός (ορισμός – στόχος)

• Άρνηση της μεσαιωνικής κληρονομιάς και στροφή στη βαθύτερη γνώση των ελληνικών γραμμάτων.

• Δεν είναι «θεωρητική» σπουδή μόνο: επιδιώκει αξίες/πρότυπα ζωής για τον άνθρωπο της νέας εποχής.

Ε. Ο «καθολικός άνθρωπος» (homo universalis) — το ιδανικό πρότυπο

• Ο άνθρωπος τοποθετείται στο κέντρο του κόσμου.

• Ιδανικός θεωρείται όταν:

  • διατηρεί βαθιά θρησκευτικότητα, αλλά αναζητά την αληθινή πίστη,

  • αναπτύσσει ισόρροπα σώμα και πνεύμα (πολύπλευρος),

  • είναι δημιουργός του πολιτισμού του και υπεύθυνος για τη μοίρα του.

ΣΤ. Η συμβολή των Ελλήνων λογίων στη Δύση

• Πολλοί Έλληνες λόγιοι καταφεύγουν στη Δύση πριν και μετά την Άλωση.

• Ενδεικτικά πρόσωπα/κύκλοι:

  • Μανουήλ Χρυσολωράς (διδασκαλία/διάδοση ελληνικών),

  • Γεώργιος Σχολάριος (Γεννάδιος), Μάρκος Ευγενικός, Βησσαρίων, Γεώργιος Γεμιστός (Πλήθων) (παρουσία/επιρροή σε λόγιους κύκλους).

• Συνεισφορές:

  • ενίσχυσαν τις ανθρωπιστικές σπουδές στη Δύση,

  • τόνωσαν το ενδιαφέρον για έκδοση, συλλογή, διάσωση αρχαίων χειρογράφων,

  • στήριξαν βιβλιοθήκες/συλλογές (ενδεικτικά αναφέρονται μεγάλες βιβλιοθήκες ιταλικών πόλεων).

Ζ. Μια νέα αντίληψη για την αγωγή και την επιστήμη

• Πίστη στη δύναμη της εκπαίδευσης (σε αντίθεση με τον Μεσαίωνα).

• Επιστήμη: προχωρά με παρατήρηση – εμπειρία – πείραμα (πρακτικός/ερευνητικός τρόπος σκέψης).

Η. Η τυπογραφία και η διάδοση της Αναγέννησης/Ανθρωπισμού

• Η κίνηση ξεπερνά γρήγορα τα όρια της Ιταλίας (Γαλλία, Κάτω Χώρες, Γερμανία, Ιβηρική).

• Δημιουργούνται εστίες ανθρωπισμού όπου υπάρχουν πανεπιστήμια και εκδοτικά κέντρα (ενδεικτικά: Αμβέρσα, Παρίσι, Στρασβούργο, Μιλάνο, Βενετία).

• Καταλύτης: τυπογραφία (Γουτεμβέργιος, περ. 1450).

• Όριο διάδοσης:

  • τα βιβλία/ιδέες διαχέονται κυρίως στις πόλεις,

  • η ύπαιθρος παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναλφάβητη για μεγάλο διάστημα.