Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

1) Η κρίση της φεουδαρχίας (περ. 1270–1330)

• Δημογραφική πίεση: ο πληθυσμός αυξάνεται πιο γρήγορα από την αγροτική παραγωγή → εμφανίζεται έντονο επισιτιστικό πρόβλημα.

• Μετατόπιση αγροτικής παραγωγής:

  • οι αγρότες στρέφονται συχνά σε εξαγώγιμα/εμπορεύσιμα προϊόντα (π.χ. κρασί, λινάρι κ.ά.)

  • σε βάρος της παραγωγής δημητριακών.

• Εξάρτηση από τη διεθνή συγκυρία:

  • η οικονομία γίνεται πιο ευάλωτη στις διακυμάνσεις του εμπορίου/ζήτησης → όταν η συγκυρία «γυρίζει», η κρίση βαθαίνει.

• Φυσικές καταστροφές:

  • π.χ. πλημμύρες προκαλούν μεγάλες ζημιές στην αγροτική οικονομία,

  • επηρεάζουν αρνητικά και εμπόριο και βιοτεχνία.

• Κορύφωση/βαρύ πλήγμα (14ος αι.):

  • ο Μαύρος Θάνατος (από 1347 και με επανεμφανίσεις ως το τέλος του αιώνα) οδηγεί σε τεράστια μείωση πληθυσμού (αναφέρεται ως τάξη μεγέθους περίπου 2/5 του ευρωπαϊκού πληθυσμού).

2) Παράγοντες που επιδείνωσαν την κρίση τον 14ο αιώνα

• Λιμοί/ακρίβεια (αρχές 14ου αι.):

  • λιμός ξεκινά (π.χ. στη Γερμανία) και εξαπλώνεται,

  • άνοδος τιμών σιτηρών → οι φτωχότεροι πλήττονται πρώτοι,

  • αναφέρεται σημαντική θνησιμότητα ήδη γύρω στο 1316.

• Πόλεμοι:

  • ο Εκατονταετής Πόλεμος (1339–1453) Γαλλίας–Αγγλίας λειτουργεί ως μακροχρόνιος επιβαρυντικός παράγοντας (καταστροφές, φόροι, ανασφάλεια).

3) Κοινωνικές αντιδράσεις – αλλαγές (συνέπειες της κρίσης)

• Εξεγέρσεις:

  • εξεγέρσεις φτωχών και αντιδράσεις στην επιβολή νέων φόρων,

  • σε πόλεις (π.χ. Φλωρεντία) και στην ύπαιθρο.

• Καταστολή:

  • οι εξεγέρσεις συχνά καταπνίγονται βίαια.

• Μακροπρόθεσμα αποτελέσματα (ενδεικτικά):

  • αυξάνεται η συμμετοχή των συντεχνιών στα δημοτικά συμβούλια,

  • παρατηρείται άνοδος μισθών εργαζομένων στη βιοτεχνία.

• Γενικό συμπέρασμα:

  • τα φαινόμενα αυτά εκφράζουν τη γενικότερη κρίση της φεουδαρχίας και προετοιμάζουν αλλαγές στις κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις.

4) Τι είναι ο «Μαύρος Θάνατος» – πώς ξεκίνησε και πώς διαδόθηκε

• Χρόνος έναρξης: αναφέρεται εξάπλωση της επιδημίας το 1346.

• Εστία: περιοχή κοντά στη Μαύρη Θάλασσα.

• Επεισόδιο-σταθμός: πολιορκία της Κάφφας (γενουατικό εμπορικό κέντρο) από μογγολικό στρατό:

  • η ασθένεια πλήττει τους πολιορκητές,

  • αναφέρεται ρίψη πτωμάτων στην πόλη (πρώιμη μορφή «βιολογικού πολέμου»).

• Δίαυλοι διάδοσης:

  • οι εμπορικές οδοί που συνέδεαν Ευρώπη–Ανατολή λειτουργούν ως «λεωφόροι» μετάδοσης,

  • μεταφορά μέσω πλοίων (αναφορά σε γενουατικά πλοία και μετάδοση με ποντίκια/ψύλλους).

• Εξάπλωση στην Ευρώπη (ενδεικτική πορεία):

  • 1347: είσοδος/εμφάνιση στην Ευρώπη (π.χ. μέσω Σικελίας),

  • 1348: πλήττει περιοχές της Δυτικής Ευρώπης,

  • 1349: φτάνει σε Κεντρική/Βόρεια Ευρώπη και ως τη Βρετανία/Σκανδιναβία/ατλαντικές ακτές/Ισπανία.

5) Συνέπειες του «Μαύρου Θανάτου» (14ος αι.)

• Δημογραφική κατάρρευση: τεράστια θνησιμότητα (ως τάξη μεγέθους αναφέρεται περίπου 2/5).

• Οικονομικές επιπτώσεις:

  • εγκατάλειψη πόλεων/μετακινήσεις → περαιτέρω μετάδοση,

  • σπίτια/υποδομές καταρρέουν από έλλειψη συντήρησης,

  • αγροί μένουν ακαλλιέργητοι λόγω έλλειψης εργατικών χεριών.

• Κοινωνική αναστάτωση:

  • ένταση φόβου, αποδιοργάνωση, επιδείνωση ήδη υπαρχόντων κρίσεων (λιμός/πόλεμοι/φορολογία).