Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

1) Γενικό πλαίσιο

• Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης (1204) δημιουργούνται τρία ελληνικά κράτη που διεκδικούν τη συνέχεια/αποκατάσταση της αυτοκρατορίας:

  • Τραπεζούς

  • Ήπειρος

  • Νίκαια

2) α. Η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας

• Ίδρυση: από τους Μεγάλους Κομνηνούς (στην περιοχή του Πόντου, ΝΑ ακτές).

• Εδαφική επέκταση (αρχικά): ενσωμάτωση Σινώπης – Παφλαγονίας – Ηράκλειας.

• Καίρια εξέλιξη: όταν οι Σελτζούκοι καταλαμβάνουν τη Σινώπη → η Τραπεζούντα αποκόπτεται από τη δυτική Μ. Ασία και μένει μακριά από τις εξελίξεις του «κεντρικού» Βυζαντίου (περίπου 250 χρόνια).

• Συμπέρασμα: κράτος με περιορισμένη άμεση επιρροή στην αποκατάσταση της αυτοκρατορίας.

3) β. Το κράτος της Ηπείρου

• Ίδρυση: από τον Μιχαήλ Κομνηνό Δούκα.

• Ισχυροποίηση (επί του Θεοδώρου, αδελφού/διαδόχου):

  • άλωση Θεσσαλονίκης

  • κατάλυση του εκεί λατινικού βασιλείου (1224)

  • στέψη του Θεοδώρου ως αυτοκράτορα Ρωμαίων.

• Ανατροπή: συντριβή του Θεοδώρου από τον Βούλγαρο τσάρο Ιωάννη Ασάν Β΄ → δημιουργείται βραχύβια βουλγαρική «αυτοκρατορία» στην περιοχή.

• Συμπέρασμα: ισχυρή διεκδίκηση σε κάποια φάση, αλλά δεν κατοχυρώνει τον στόχο της αποκατάστασης.

4) γ. Η Αυτοκρατορία της Νίκαιας και η ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

• Ίδρυση: από τον Θεόδωρο Λάσκαρη (δυτική Μικρά Ασία, με κέντρο τη Νίκαια).

• Μετά την ήττα των Λατίνων από τους Βουλγάρους (1205):

  • ο Λάσκαρης εδραιώνει το κράτος,

  • 1208 στέφεται αυτοκράτορας και βασιλεύς των Ρωμαίων.

• Κομβική θέση: η Νίκαια αναδεικνύεται στο σημαντικότερο από τα τρία ελληνικά κράτη (κύριος φορέας αποκατάστασης).

Ο Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης (κύριες επιτυχίες)

• Στρατιωτικό/εξωτερικό:

  • διασφάλιση μικρασιατικών κτήσεων,

  • επέκταση/επιρροή σε μεγάλο τμήμα των Βαλκανίων.

• Εσωτερική πολιτική:

  • πάταξη καταχρήσεων,

  • ίδρυση φιλανθρωπικών ιδρυμάτων,

  • δημιουργία στρατιωτικών κτημάτων.

• Οικονομία:

  • ανόρθωση αγροτικής οικονομίας,

  • στόχος αυτάρκειας,

  • απαγόρευση εισαγωγής ειδών πολυτελείας.

Η τελική αποκατάσταση (1261)

• Η Λατινική αυτοκρατορία βρίσκεται σε πολύ κακή κατάσταση.

• Ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος:

  • κλείνει συμφωνία με τους Γενουάτες (με αντάλλαγμα εμπορικές/τελωνειακές διευκολύνσεις),

  • η Κων/πολη ανακαταλαμβάνεται (στρατηγός Αλέξιος Στρατηγόπουλος, 25 Ιουλίου 1261),

  • ο Μιχαήλ στέφεται αυτοκράτορας στην Αγία Σοφία (Σεπτέμβριος).

Η οικονομική πολιτική του Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη (από τις πηγές)

• Βασικός στόχος: αυτάρκεια και ενίσχυση της οικονομικής αντοχής του κράτους.

• Ενέργειες για την αυτάρκεια:

  • αξιοποίηση γης/κτημάτων (γεωργία–αμπελουργία) ώστε να καλύπτονται ανάγκες και να υπάρχει σταθερή παραγωγή,

  • μέριμνα για κοινωνικές δομές (π.χ. ιδρύματα περίθαλψης) μέσω καλύτερης τροφοδότησης/οργάνωσης.

• Προστατευτικό μέτρο:

  • απαγόρευση εισαγόμενων ειδών πολυτελείας στους υπηκόους (πλήγμα στις ιταλικές εισαγωγές χωρίς να μπλέξει σε πιο «επικίνδυνα» μέτρα που θα άγγιζαν συμφωνίες).