Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

Οικονομικές μεταβολές στη Δυτική Ευρώπη (11ος–12ος αι.) — Σχεδιάγραμμα

1) Πληθυσμός & Γεωργία (από τον 11ο αι.)

• Αύξηση πληθυσμού στη Δυτική Ευρώπη και Βόρεια Ιταλία.

• Επέκταση καλλιεργούμενων εκτάσεων (εκχερσώσεις, αποξηράνσεις).

• Γεωργική “επανάσταση”:

  • αύξηση καλλιεργούμενης γης και συγκομιδής,

  • αξιοποίηση τεχνολογικών καινοτομιών,

  • στόχος/αποτέλεσμα: περισσότερη και καλύτερη τροφή.

• Τριζωνική καλλιέργεια (εκ περιτροπής):

  • καλύτερη αξιοποίηση αγρού,

  • σταθερότερη παραγωγή.

• Οι αλλαγές αυτές συνδέονται με:

  • αγροτικό εποικισμό,

  • σχηματισμό αστικών κοινοτήτων (προϋπόθεση για άνοδο πόλεων).

2) Οι πόλεις (11ος–12ος αι.)

• Ιδρύονται πολλές νέες πόλεις και επεκτείνονται οι παλιές· συχνά με ανέγερση φρουρίων.

• Η ανάπτυξη των πόλεων συνδέεται με καταμερισμό εργασίας (διαφοροποίηση επαγγελμάτων/ρόλων).

• Τεχνολογία/ενέργεια:

  • χρήση νερόμυλου (διάδοση στη Δύση),

  • αργότερα εμφανίζεται και ο ανεμόμυλος.

• Η πόλη γίνεται:

  • κέντρο οικονομικής ζωής (αγορές/βιοτεχνία/συναλλαγές),

  • κέντρο κοινωνικής ζωής,

  • κέντρο πνευματικής ζωής (ρόλος που είχαν ισχυρά οι μονές στον Πρώιμο Μεσαίωνα).

3) Εμπόριο (11ος–12ος αι.)

• Η πρόοδος του εμπορίου στηρίζεται στο αγροτικό πλεόνασμα.

• Οι εμπορικές δραστηριότητες ενισχύονται και αποκτούν ευρύτερη ακτίνα:

  • αναπτύσσεται δίκτυο οδικών αξόνων που συνδέει αγορές/πόλεις,

  • δρόμοι κατευθύνονται προς κέντρα χριστιανοσύνης αλλά και προς βυζαντινά/μουσουλμανικά κέντρα της Μεσογείου.

• Μεγάλα εμπορικά κέντρα:

  • στη Βόρεια Ευρώπη: Μπρυζ, Βρέμη,

  • στη Μεσόγειο: ιταλικές ναυτικές πόλεις Βενετία, Γένοβα.

• Μεταφορές/μέσα:

  • στην ξηρά: τετράτροχες άμαξες, καραβάνια ημιόνων,

  • στη θάλασσα: πλοία/ναυτικές εξελίξεις (π.χ. τεχνικές που διευκολύνουν το ταξίδι).

4) Χρήμα – Εμποροπανηγύρεις – Πίστωση (τέλη 12ου αι.)

• Από τα τέλη του 12ου αι. εδραιώνονται οι εμποροπανηγύρεις (ιδίως Φλάνδρα και γαλλική Καμπανία).

• Στις εμποροπανηγύρεις:

  • γίνονται αγοραπωλησίες αλλά και ανταλλαγές νομισμάτων,

  • εμφανίζονται αργυραμοιβοί (ανταλλακτές/διαχειριστές νομισμάτων).

• Αναπτύσσονται πιστώσεις (χρηματοδότηση εμπορίου):

  • από Εβραίους επιχειρηματίες,

  • και από πλούσιες μονές.

• Συνολική σημασία:

  • ενίσχυση της χρήσης χρήματος στις συναλλαγές,

  • πρώιμες μορφές “τραπεζικών” λειτουργιών,

  • βάσεις του σύγχρονου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
    
    
    

    3° ΘΕΜΑ

    Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις με τις απαραίτητες πληροφορίες από το κείμενο που σας δίνεται:

    α. να αναφέρετε δυο λόγους δημιουργίας των πόλεων στην περίοδο από το 1100 ως το 1300 σχολιάζοντας τη σημασία τους. (μονάδες 12)

    β. ποιος παράγοντας συνέβαλε ιδιαίτερα και με ποιον τρόπο στην ανάπτυξη πόλεων, όπως η Βενετία, η Φλωρεντία και η Γένοβα; (μονάδες 13)

    Μονάδες 25

    ---

    ΚΕΙΜΕΝΟ

    Νέες αγορές αναπτύχθηκαν στις πόλεις που επεκτείνονταν διαρκώς από το 1100 ως το 1300. Ο αστικός πληθυσμός αυξανόταν με ταχύτερο ρυθμό από τον αγροτικό. Ορισμένες νέες πόλεις αναπτύχθηκαν, επειδή βρίσκονταν κοντά σε κάποιο κάστρο ή μοναστήρι, όπου προσέφεραν τις υπηρεσίες τους. Αυτό πολλές φορές οδηγούσε στη δημιουργία αγοράς. Σε άλλα μέρη η πόλη προέκυπτε, παρά το ότι δεν υπήρχε κάποιο μεγάλο ίδρυμα, επειδή η τοποθεσία ήταν κατάλληλη σε σχέση με την αύξηση της εμπορικής δραστηριότητας. Σε γενικές γραμμές, οι παλαιότερες πόλεις μεγάλωναν: το Παρίσι πρέπει να είχε περίπου 80.000 κατοίκους το 1340, ενώ ανάλογο μέγεθος πρέπει να είχαν η Βενετία, η Φλωρεντία και η Γένοβα.

    Roberts J., Παγκόσμια ιστορία, σ. 653-654.

     

5) Σύμπέρασμα

• Καινοτομίες στη γεωργία → παραγωγή & τροφή ↑ → πληθυσμός ↑ & πλεόνασμα → πόλεις/αγορές ↑ → εμπόριο ↑ → χρήμα/πανηγύρεις/πίστωση → πρώιμη χρηματοπιστωτική οργάνωση.
  
  

•