Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

Οικονομία και Κοινωνία στη Δυτική Ευρώπη

Το σύστημα της Φεουδαρχίας (9ος–13ος αι.)

Α. Ιστορικό πλαίσιο – Γένεση

• Ανασφάλεια μετά τις επιδρομές (Νορμανδοί, Άραβες, Ούγγροι)

• Αδυναμία κεντρικής εξουσίας

• Ανάγκη προστασίας → τοπικοί ισχυροί (άρχοντες)
  ➡️ Διαμόρφωση φεουδαρχικού συστήματος

Β. Βασικά χαρακτηριστικά

• Αγροτική οικονομία (η γη = πηγή πλούτου)

• Ιεραρχική κοινωνία

• Προσωπικοί δεσμοί εξάρτησης (όχι απρόσωποι νόμοι)

• Ανταλλαγή: γη ↔ υπηρεσίες & πίστη

Γ. Κοινωνική Πυραμίδα

1. Βασιλιάς

• Θεωρητικά ιδιοκτήτης όλης της γης

• Παραχωρεί φέουδα σε αντάλλαγμα πίστης και στρατιωτικής βοήθειας

2. Άρχοντες (κόμητες, βαρόνοι, μαρκήσιοι)

• Υποτελείς του βασιλιά

• Παρέχουν: στρατό, συμβουλές, προστασία

• Παραχωρούν γη σε κατώτερους υποτελείς

3. Ιππότες

• Υποτελείς των αρχόντων

• Ανταλλάσσουν στρατιωτικές υπηρεσίες με φέουδο

• Κεντρικός ρόλος στην άμυνα

4. Χωρικοί (πάροικοι)

• Καλλιεργούν τη γη

• Περιορισμένη ελευθερία μετακίνησης

• Υποχρεώσεις:

  • φόροι σε είδος

  • αγγαρείες

  • τέλη (γάμου, κληρονομιάς κ.ά.)

Δ. Το φεουδαρχικό συμβόλαιο

• Τελετή περιβολής

• Όρκος πίστης (Homagium)

• Ο υποτελής:

  • ορκίζεται πίστη

  • αναλαμβάνει υπηρεσίες

• Ο άρχοντας:

  • παραχωρεί φέουδο

  • προσφέρει προστασία

Ε. Ο ρόλος της Εκκλησίας

• Μεγάλος γαιοκτήμονας

• Συμμετοχή στη φεουδαρχική ιεραρχία

• Παρέχει νομιμοποίηση της εξουσίας

• Μπορεί να είναι και οικονομικός παράγοντας

ΣΤ. Εξέλιξη – Εδραίωση

• 8ος–9ος αι.: διαμόρφωση

• 10ος–11ος αι.: πλήρης εδραίωση

• Τοπική εξουσία υπερισχύει της κεντρικής

• Η κοινωνία οργανώνεται γύρω από το φέουδο

Ζ. Οικονομικές μεταβολές (11ος–13ος αι.)

Γεωργία

• Τεχνολογικές καινοτομίες:

  • τροχοφόρο άροτρο

  • μεταλλικό υνί

  • περιλαίμιο υποζυγίων

• Τριζωνική καλλιέργεια
  ➡️ Αύξηση παραγωγής & πληθυσμού

Πόλεις

• Αναβίωση και ίδρυση νέων πόλεων

• Καταμερισμός εργασίας

• Ανάπτυξη βιοτεχνίας & εμπορίου

Εμπόριο

• Αξιοποίηση αγροτικού πλεονάσματος

• Εμπορικοί δρόμοι (Μεσόγειος – Βόρεια Ευρώπη)

• Εμπορικά κέντρα: Βενετία, Γένοβα, Μπρυζ κ.ά.

Χρήμα – Τράπεζες

• Εμφάνιση εμπορικών εταιρειών

• Νομισματικές συναλλαγές

• Πρώτες μορφές τραπεζών και πιστώσεων

Η. Συμπέρασμα (επανάληψη)

Η φεουδαρχία ήταν ένα σύστημα προσωπικών δεσμών εξάρτησης, βασισμένο στη γη, την προστασία και την ανταλλαγή υπηρεσιών, που κυριάρχησε στη Δυτική Ευρώπη του Μεσαίωνα και άρχισε να μετασχηματίζεται με την αγροτική και εμπορική ανάπτυξη των πόλεων.