Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

3) Κοινωνία (8ος–11ος): τάξεις, «δυνατοί», χωριό

• Αριστοκρατία (8ος–10ος):
  παλαιοί μεγάλοι γαιοκτήμονες ↓
  → «αριστοκρατία παλατιού» (αξιώματα, μισθός, πίστη στον αυτοκράτορα)

• Τέλη 10ου:
  αριστοκρατία γης + αριστοκρατία αξιωμάτων → «δυνατοί» (πολύ ισχυροί).

• Μεσαία τάξη (10ος–11ος): άνοδος χρήματος/εμπορίου
  → έμποροι/βιοτέχνες → αυξανόμενη κοινωνική/πολιτική επιρροή.

• Χωριό: μικροκαλλιεργητές πιέζονται από φόρους/κρίσεις
  → κίνδυνος απώλειας γης προς τους δυνατούς.

• Νόμος “αλληλέγγυον”: οι εύποροι γείτονες/δυνατοί πληρώνουν τους φόρους των φτωχών
  → προστασία μικροϊδιοκτησίας και διασφάλιση κρατικών εσόδων.
  
  
  

  Η βυζαντινή διπλωματία και η διεθνής ακτινοβολία του Βυζαντίου

  Σήμερα τα κράτη διατηρούν μόνιμες διπλωματικές αντιπροσωπείες (πρεσβείες/προξενεία) για τα ζητήματα των πολιτών και των σχέσεων μεταξύ κρατών. Στον Μεσαίωνα, αντίθετα, η επικοινωνία γινόταν κυρίως με έκτακτες αποστολές όταν προέκυπτε σοβαρό θέμα. Κοινό στοιχείο τότε και σήμερα είναι ότι οι πρεσβευτές θεωρούνται “ιερά”/απαραβίαστα πρόσωπα.

  Η διπλωματία υπήρξε κρίσιμο εργαλείο του Βυζαντίου, γιατί η αυτοκρατορία άλλοτε ήταν ισχυρή και εκτεταμένη κι άλλοτε περιοριζόταν (μείωση εδαφών και στρατού σε διάφορες περιόδους). Έτσι, δίπλα στη στρατιωτική ισχύ, το Βυζάντιο επένδυσε σε υψηλού επιπέδου, οργανωμένη διπλωματική υπηρεσία, ώστε να προστατεύει την ασφάλεια και τα συμφέροντά του.

  Τέσσερις βασικοί τρόποι/μέσα βυζαντινής διπλωματίας:

  1. Χρήματα – χορηγίες – δώρα (για επηρεασμό/κατευνασμό/συμφωνίες)

  2. Επιγαμίες (γάμοι ως πολιτική συμμαχία και νομιμοποίηση σχέσεων)

  3. Εμπορικές συμφωνίες (πρόσβαση σε προϊόντα/δρόμους, οικονομικό όφελος)

  4. Εκχριστιανισμός (διάδοση επιρροής και δεσμών μέσω θρησκείας)

  Κεντρικό «κλειδί» ήταν η πολιτιστική/συμβολική διπλωματία: να πειστεί ο απεσταλμένος και, τελικά, ο αντίπαλος ότι το Βυζάντιο διαθέτει κύρος, πλούτο και δύναμη—και ότι, αν χρειαστεί, έχει και ισχύ. Γι’ αυτό αξιοποιούνταν εντυπωσιακές εικόνες και σύμβολα (Αγία Σοφία, τείχη, χρυσά ενδύματα, τελετουργικό), ώστε να δημιουργείται δέος.

  Σημαντικό ρόλο στην οργάνωση είχε ο Λογοθέτης του Δρόμου, στενός συνεργάτης του αυτοκράτορα, υπεύθυνος για την υποδοχή των ξένων πρεσβευτών και για ζητήματα της διπλωματικής λειτουργίας. Η υποδοχή στον αυτοκρατορικό χώρο παρουσιαζόταν ως «θέατρο ισχύος», ακόμη και με μηχανισμούς/τεχνάσματα (εντυπωσιακά σκηνικά, ήχοι, αυτοματισμοί), για να ενισχύεται το μήνυμα υπεροχής.

  Σχέσεις με τους Άραβες (ενδεικτικά από τις σημειώσεις): οι συγκρούσεις ήταν ιδιαίτερα σφοδρές, με σημαντικές απώλειες (π.χ. η άλωση της Θεσσαλονίκης το 904), γεγονός που οδήγησε σε προσπάθεια ενίσχυσης του στόλου. Στον 10ο αιώνα σημειώνονται μεγάλες επιτυχίες, με κορύφωση την κατάληψη της Έδεσσας (944) και την ανάκτηση του ιερού μανδηλίου, γεγονότα που ενίσχυσαν και το κύρος της αυτοκρατορίας.